Maandag 16/05/2022

Van hst naar stoomlocomotief

buitenlandse zakenvalencia

Ze hebben er al niet weinig van, maar nog altijd zijn de Spanjaarden bijzonder trots als ze weer een nieuw museum voor moderne en hedendaagse kunst uit hun hoed kunnen toveren. Zo gezwollen staat de borst dat het televisiejournaal van TVE zijn Madrileense studio ineens te slap vindt en de hele nieuwsuitzending dan maar vanuit het nieuwe museum moet. Vorige week ging dat zo, in Valladolid. Een zestiende-eeuws klooster, een parel van renaissance-architectuur, omgebouwd tot het Museo Patio Herreriano. Meer dan achthonderd werken van honderdvijftig Spaanse kunstenaars, het grootste overzicht van de moderne kunst sinds 1918. Vicente, Tàpies, Saura, ze hangen er allemaal.

We schreven het twee maanden geleden al: tegenwoordig struikel je over de museumopeningen in Spanje. Er gaat nauwelijks een maand voorbij zonder. De laatste in de rij: het Artium in Vitoria en het Centro de Arte in Salamanca, allebei eind april, en nu Valladolid.

De opening van het Museo Patio Herreriano - door de koning natuurlijk - viel ongeveer samen met ander heuglijk nieuws. Tate Modern, de kunstkathedraal aan de Theems, het Londense antwoord op MoMA en Beaubourg, krijgt straks een Spanjaard aan het roer, Vicente Todolí.

Een verrassing voor velen. Niet zozeer omdat Todolí niet uit het juiste hout gesneden zou zijn, integendeel zelfs, hij hield het Ivam in Valencia en het Serralves Museum in Porto boven de doopvont, twee van de boeiendste avonturen die de actuele kunst op het Iberische schiereiland beleeft. Wel omdat Todolí niet iemand is die in de kijker loopt, of wil lopen, niet iemand die tot de juiste circuits behoort om het tot Tate-baas te schoppen.

Boert de moderne kunst nu goed in Spanje? Je zou haast denken van wel. Een schier onbekende Spanjaard die een van 's werelds belangrijkste musea mag leiden, en in Spanje zelf nieuwe musea bij de vleet. Amper een kwarteeuw na Franco, amper een kwarteeuw na de Isolatie, hoort men er weer helemaal bij, zit men vooraan in de hogesnelheidstrein die de eenentwintigste eeuw komt binnengezoefd.

Misschien begint de Spaanse inhaalbeweging inderdaad vruchten af te werpen, maar als het toch allemaal zo goed gaat, waarom zit een van Spanjes beste museumdirecteurs dan al sinds 1996 in het buitenland, eerst in Portugal en straks in Engeland?

Dat heeft hij op de eerste plaats aan zichzelf te danken natuurlijk, aan zijn voortreffelijke werk in Valencia en Porto. Bovendien spelen landsgrenzen minder dan ooit een rol van betekenis; in Tate Modern volgt Todolí een Zweed op.

Maar Todolí's vertrek heeft Spanje, of liever: de Spaanse politiek, ook aan zichzelf te danken. De culturele wereld in Spanje is vergeven van de politisering.

Een nieuwe regering of regioregering, en de hele carrousel zet zich weer in beweging. Nieuwe ambtenaren, nieuwe directeurs, met functionarissenmusea als gevolg, die stijf staan van de angst. In het Prado weten ze er alles van. De ene chef zat nog niet goed in zijn zetel of de andere stond al aan de deur. Het is nog maar een half jaar geleden dat ook Fernando Checa de bemoeizucht van voorzitter Eduardo Serra, een voormalig defensieminister, zo beu was dat hij het aftrapte.

Ook Todolí weet er alles van. Acht jaar lang speelde hij als artistiek directeur een sleutelrol in de uitbouw van het Instituto Valenciano de Arte Moderno (Ivam), het museum voor moderne kunst in zijn thuishaven Valencia. Maar toen in 1996 de conservatieve Partido Popular de regio ging besturen en Ivam een nieuwe algemeen directeur moest krijgen, werd Todolí straal genegeerd. Het doet allemaal veel te sterk denken aan die andere grote Spanjaard uit de actuele kunst, de veel te vroeg overleden kunstenaar Juan Muñoz, niet toevallig een goeie vriend van Todolí. Ook Muñoz was geen sant in eigen land, terwijl het buitenland hem op handen droeg, Tate Modern voorop.

De Valenciaanse regioregering heeft gevoel voor symboliek. Uitgerekend in de week dat Todolí tot Tate-directeur benoemd werd, sloot de Generalitat het Centre del Carme. Ivam maakte in deze annex, eveneens in een middeleeuws klooster, plaats voor radicale installaties van vooral aankomend talent; Juan Muñoz heeft er nog tentoongesteld. De ruimte, met zijn bijzondere sfeer en radicale programma, kende internationaal veel bijval - dankzij Todolí. "Een blunder", reageerde Todolí op de sluiting, "een onnodige amputatie. Het is een stalinistische maatregel die het verleden wil uitwissen van een zaal die de kunstenaars in verrukking kon brengen."

De conservatieve regioministers willen elke herinnering aan hun socialistische voorgangers uitwissen, dus gaan ze nu kunst uit de negentiende eeuw in El Carme stoppen. Van de hst naar de stoomlocomotief.

Rudy Pieters

In Buitenlandse Zaken berichten onze correspondenten Merlijn Schoonenboom (Amsterdam), Rudy Pieters (Valencia) en Gert Van Langendonck (New York) elke zaterdag beurtelings over opvallende gebeurtenissen, personen of debatten in het buitenland.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234