Dinsdag 07/04/2020
Buckingham Palace in Londen ligt er verlaten bij.

Europa in lockdownMaatregelen

Van Groot-Brittannië tot Servië: bijna heel Europa kiest voor vergrendeling

Buckingham Palace in Londen ligt er verlaten bij.Beeld AFP

Europese landen hechten ook na decennia samenwerking sterk aan hun eigen aanpak. Zeker als het beleid betreft waar de EU niet over gaat, zoals gezondheidszorg. Maar de coronacrisis fungeert als grote gelijkmaker. Steeds meer landen kiezen voor strenge hele en halve lockdowns.

De kaart toont welke coronamaatregelen in welk land van kracht zijn.Beeld VK

‘Het einde van vrijheid’ in Groot-Brittannië

‘END OF FREEDOM’: met gevoel voor dramatiek, waar deze kop in The Daily Telegraph van getuigt, is de door premier Boris Johnson ingestelde lockdown ontvangen. Toch staat driekwart van de Britten achter de grootste vrijheidsbeperking in de geschiedenis van het land, temeer omdat het besef heerst dat de gezondheidszorg een piek van coronapatiënten niet aankan.

De drastische maatregelen hebben evenwel niet kunnen voorkomen dat sommige metrowagons in de Londense ochtendspits gisteren nog vol zaten met mensen die naar hun werk moesten, zoals bouwvakkers, schoonmakers en verpleegkundigen. Burgemeester Sadiq Khan had een zondagse dienstregeling ingevoerd, omdat een deel van het metropersoneel niet zou kunnen werken. Er gaan nu geluiden op om mensen in de verpleging met black cabs, de typische zwarte taxi’s, naar het werk te vervoeren, aangezien de taximarkt toch is ingestort.

Op straat is het rustiger dan normaal, maar uitgestorven is het allerminst. De meeste mensen houden zich aan het samenscholingsverbod en aan de geadviseerde 2 meter afstand. Op papier kan de politie boetes uitdelen aan burgers die de regeringsbevelen negeren, maar in de praktijk is de handhaving beperkt. Wel is er discussie over welke winkels noodzakelijk zijn. Eigenaar Mike Ashley van Sports Direct sommeerde zijn werknemers gewoon naar de filialen, omdat de verkoop van sportkleding een primaire levensbehoefte zou zijn.

Het grote probleem in het Verenigd Koninkrijk, in vergelijking tot landen als Duitsland en Zuid-Korea, is het gebrekkige testbeleid. Zelfs voor mensen die in de zorg werken, zijn er niet genoeg coronatesten voorhanden. 

Een koppel overgebleven toeristen nemen een selfie met mondmaskers voor het paleis van Versailles.Beeld AP

In Frankrijk riepen burgers ‘confinement’ over zichzelf af

Fransen benadrukken vaak met trots dat ze het als volk niet zo nauw nemen met de regeltjes. In het land van de Franse revolutie en de gele hesjes worden de machthebbers gewantrouwd en is burgerlijke ongehoorzaamheid een deugd. In zorgelozer tijden noemde president Macron zijn landgenoten “koppige Galliërs”.

In de coronacrisis is die opstandigheid een onhandige collectieve eigenschap. Toen de president de bevolking op het hart drukte zich zo min mogelijk te verplaatsen, bleven de terrassen overvol. Toen de cafés en restaurants vervolgens werden gesloten, verkasten de bezoekers een dag nadien naar parken en boulevards. De confinement (‘vergrendeling’) van Frankrijk werd zo onbedoeld afgedwongen door de eigen bevolking.

De meeste Fransen verlaten hun huis sindsdien alleen om een toegestane reden, met de voorgeschreven verklaring netjes in hun binnenzak. Een kleine minderheid van “imbéciles” (in de woorden van de minister van Binnenlandse Zaken) blijft de grenzen van de wet opzoeken. Op sommige Parijse markten zag het tot voor kort zwart van de mensen. Aan de stranden in Bretagne leek het hoogseizoen begonnen.

De regering zag zich genoodzaakt de lockdown, die “enkele weken” zal duren, aan te scherpen. In veel steden in het zuiden is een avondklok ingesteld. In het hele land mogen Fransen maximaal een uur per dag buitenkomen, niet verder dan een kilometer van huis. 100.000 politiemensen zien toe op de handhaving, geholpen door drones. Wie de regels meermaals overtreedt, riskeert een gevangenisstraf van zes jaar.

Macron wil geen totale vergrendeling, zei hij maandag, maar sinds de recentste verzwaring lijkt de Franse lockdown daar verdacht veel op. 

Mensen genieten van de zon aan het kanaal in Kreuzberg, Berlijn. Merkel verstrengde de maatregelen 'omdat een minderheid van de Duitsers de ernst van de situatie niet inziet'.Beeld AFP

In Duitsland geldt een contactverbod in de publieke ruimte

In de straten van Berlijn is het de afgelopen week elke dag iets stiller geworden. Waagde een enkeling zich begin vorige week nog met Kaffee und Kuchen op een van de toen nog geopende terrassen, nu heeft iedereen op straat een duidelijk doel: de supermarkt, een rondje rennen in het park, kinderen laten uitrazen die thuis de boel dreigen af te breken.

Wie zich in virusvrije tijden wel eens heeft afgevraagd waarom de stoepen in Berlijn zo absurd breed zijn, weet nu dat ze ooit zijn aangelegd met een vooruitziende blik: ze zijn ideaal om elkaar met een grote boog te ontwijken.

Angela Merkel kondigde zondag bovenop de al bestaande maatregelen een contactverbod in de publieke ruimte af, “omdat een minderheid van de Duitse bevolking de ernst van de situatie nog niet inziet”. Ook in Duitsland ontbond de politie coronafeestjes en genoten mensen vorige week groepsgewijs van de lentezon.

In het algemeen lijkt de acceptatie van de beperkende maatregelen toch sneller te gaan dan in Nederland: in Duitsland bleven de parken en stranden afgelopen weekend rustig, sportclubjes waren nergens te bekennen.

Dat de Duitsers doordrongen raken van de ernst van de situatie, blijkt ook uit een peiling van Infratest Dimap in opdracht van publieke omroep ARD: 95 procent van de ondervraagde Duitsers zeggen het contactverbod van de regering te steunen. 

De politie houdt toezicht op het naleven van de lockdown in Madrid. Een ijspiste werd r Beeld Photo News

De Spanjaarden steunen de strenge aanpak van de politie

Drie politieagenten houden een man in een wit vest staande. Een van hen, streng: “Een biertje is niet een eerste levensbehoefte. Houd je verhalen maar voor je.” De man sputtert tegen. Dan krijgt hij een klap van een van de agenten, recht in zijn gezicht. Het is een scène die wordt gefilmd vanuit een raam op de tweede of derde verdieping. Je hoort een vrouwenstem. “Wat denk je wel, we zitten allemaal al een week opgesloten.” Na de klap:  “Dat zal hem leren. Bravo!”

Miquel Ramos, journalist en muzikant, verzamelt dit soort filmpjes en zet ze op de sociale media. Hijzelf walgt ervan. “Het ergste is die vrouw die de agenten aanmoedigt”, is zijn commentaar. Hij krijgt weinig bijval. De overgrote meerderheid van het miljoen mensen die het filmpje bekeken staat aan de kant van de politie. Want hoe haalt iemand het in zijn hoofd de straat op te gaan tijdens een medische noodsituatie als deze?

De regels in Spanje zijn streng. Je mag alleen het huis uit voor een boodschap, om naar het werk te gaan of voor iets anders dat absoluut noodzakelijk is. Een luchtje scheppen mag niet – hoe moeilijk het binnenzitten ook is voor mensen met angsten of depressie, voor vrouwen die mishandeld worden door hun man of voor mensen die uitzicht hebben op niets anders dan een binnenplaats.

Toch is er nauwelijks iemand in Spanje die pleit voor een versoepeling. Integendeel. Een groep van zeventig wetenschappers, onder leiding van infectieziektenspecialist Oriol Mitjà, maakt furore met een pleidooi voor een ‘totale’ opsluiting, waarbij alleen mensen met een essentieel beroep nog naar het werk mogen. Op die lijn zit ook de Catalaanse regiopresident Quim Torra. Hij ziet in de corona-epidemie een nieuwe kans om Spanje te bekritiseren: de Spaanse regering zou volgens hem niet genoeg bescherming bieden. 

In de Servische hoofdstad Belgrado dwingen militairen de avondklok af. Beeld Photo News

Avondklok en straks misschien ook celstraffen op de Balkan

Het aantal coronagevallen in veel Balkan-landen valt relatief nog mee. Dat geldt niet bepaald voor de maatregelen die hun regeringen nemen. Vrijwel alle grensovergangen zitten potdicht op de Balkan en in de landen zelf zijn de regels strak als vanouds. Zo heeft Servië, waar driehonderd gevallen zijn geconstateerd en drie patiënten overleden zijn, sinds vorige week het strengste coronaregime van Europa. Door een heuse avondklok is het tussen acht uur ’s avonds en vijf uur ’s ochtends verboden de straat op te gaan. 65-plussers mogen alleen zondag naar buiten en voor burgers onder verscherpt toezicht die onlangs in Italië zijn geweest, wordt via hun telefoonsignaal gecontroleerd of ze wel binnenblijven.

Buurlanden Bosnië (153 gevallen, 2 doden) en Albanië (123 gevallen, 5 doden) overwegen allebei gevangenisstraffen uit te delen aan eenieder die via bijvoorbeeld WhatsApp nepnieuws verspreidt over het virus. In Albanië is het bovendien mogelijk boetes uit te delen van maximaal 83.000 euro aan burgers die de kans op verspreiding vergroten. In Noord-Macedonië (148 gevallen, 2 doden) hangt de twee vrouwen die zich niet aan de quarantaineregels hielden een celstraf van een jaar boven het hoofd.

Het strenge regime herhaalt zich land na land: in Slovenië (480 gevallen, 4 doden) heeft de rechtse regering de wettelijke bevoegdheid van het leger opgerekt (en die van de vrije pers ingedamd) teneinde haar burgers ‘adequaat’ te controleren en informeren, met als gevolg dat een fiks aantal van die burgers vreest voor het welzijn van de democratie.

Meer naar het westen denkt overigens ook Italië (70.000 gevallen, 6.820 doden) erover na het leger extra bevoegdheden te geven. Nu al vliegen er drones boven de grote steden om burgers te controleren, maar volgens de krant La Stampa kondigt de overheid een dezer dagen aan dat ook soldaten die taak vaker zullen gaan uitvoeren. 

Een bekend standbeeld in de Poolse stad Krakow kreeg een mondmasker aangemeten.Beeld via REUTERS

Polen is streng, in Hongarije mag wandelen nog

Op normale dagen zit het Zbawiciela-plein in Warschau stampvol met latte drinkende twintigers en jonge gezinnen. Maar wat is nog normaal? De cafés hebben de deuren gesloten. Maandag was het plein totaal verlaten en kon je een mondkapje horen vallen. Op dinsdagmiddag kwam daar een aankondiging overheen van de Poolse premier Morawiecki: het land gaat in lockdown. Boodschappen doen mag nog, de hond uitlaten ook, maar alle samenscholingen van meer dan twee mensen (gezinnen uitgezonderd) zijn verboden.

Voor de tienduizenden Polen die terugkwamen uit het buitenland, geldt al een vrij draconisch regime. Ze moeten veertien dagen in quarantaine met een verplicht te downloaden app bij de hand. De app vraagt elke dag om een selfie die via geolocation is te herleiden naar hun thuisadres. Pechvogels die niet binnen twintig minuten reageren, riskeren een bezoekje van de politie en een boete.

Ook Roemenië kondigde dinsdag een lockdown aan. Wie naar zijn werk wil, moet dat kunnen bewijzen met een briefje van de werkgever. In de regio is Hongarije nu een van de laatste landen waar een wandeling op straat nog niet tot bezorgde blikken leidt. Volgens premier Viktor Orbán wordt er nagedacht over een avondklok. Het aantal mondkapjes op straat in Boedapest lijkt de voorbije week vertienvoudigd, dat wel, en veel winkels hanteren een streng deurbeleid. Een politiewoordvoerder waarschuwde gisteren dat er steeds meer fraudeurs actief zijn die nepmiddelen en –testjes proberen te slijten aan goedgelovige oudjes.

Het moeilijkst is de aanpassing voor de mensen onderaan de maatschappelijke ladder. Voor de in armoede levende Roma (8 procent van de bevolking) en de naar schatting 30.000 dak- en thuislozen in Boedapest klinkt social distancing als een slechte grap. Ze hokken samen bij bushaltes, scharrelen rond in een verder spookachtig lege stad en melden zich ’s avonds bij een nachtverblijf waar de stapelbedden vermoedelijk al stijf staan van de corona.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234