Zondag 01/08/2021

Van goede maatjes word je blij

De Engelsen weten het al lang: 'Call it dry and make it sweet', zegden ze over hun sherry. De consument wil bedrogen worden. Het staat chic om 'droge sherry' te drinken, maar eigenlijk vindt hij zoete lekkerder. Vergelijkbare dingen gebeuren aan de vistoog in de supermarkt. In de marge van een trip naar IJsland, waar we gingen zien hoe de kabeljauwen worden gevangen, hoorde ik het verhaal van de rode zalm, de roze garnalen en de Hollandse maatjes.

Wilde zalm krijgt zijn roze of rode kleur door garnalen en zeekreeftjes te eten. Kweekzalm wordt daarom bijgevoederd met natuurlijke kleurstoffen, want klanten grijpen automatisch naar zalm die mooi roze is. In Duitsland moet hij zelfs rood zijn om succes te hebben. Neen, zegt de aankoper van Delhaize, het is niet zo dat zalm groen zou worden als je hem uitsluitend sla te eten gaf. Zijn vlees zou wit-beige zijn, en dan raak je hem aan de straatstenen niet kwijt.

Hetzelfde met de grote garnalen. Omdat die bij ons 'roze' worden genoemd, in tegenstelling tot de grijze, krijg je hier bij ons de 'witte' garnalen uit Noorwegen niet verkocht, want de klant verwacht dat ze roze zijn. In Engeland, waar ze gewoon shrimps heten, worden ze wel graag gegeten.

En dan de Hollandse maatjes. Op 3 juni zijn ze er weer. "Hollandse maatjes worden gevist in Noorwegen", weet de aankoper, "maar zet dat er niet op, want de klant wil er 'Hollandse'. Mag dat dan zomaar? Het Nederlands Visbureau verschaft uitleg: "Haring mag Hollandse Nieuwe heten als hij goed vet is en op de traditionele Nederlandse manier schoongemaakt (gekaakt), gerijpt en gefileerd is." Dat is zoiets als mode die 'made in Italy' mag heten als de laatste knoop er is aangenaaid in Italië. Maar of de haring nu uit Noorse, Deense of Nederlandse wateren komt, straks is hij er weer, en volgens het Visbureau heeft het mooie weer ervoor gezorgd dat de haringen flink gegroeid zijn. De grootste liefhebbers van maatjes zijn de Nederlanders, met gemiddeld 5,2 stuks per inwoner per jaar. België komt op de tweede plaats met 1,4 en de Duitsers volgen met 1,2. Het zijn overigens de enige landen waar Hollandse Nieuwe wordt gegeten. Eén miljoen jonge haringen vinden straks de weg naar België. Niet te missen, want volgens het Visbureau 'maakt haring happy': "Uit onderzoek is gebleken dat de omega-3-vetzuren in haring voor een betere communicatie tussen hersencellen zorgen, en dat heeft een gunstig effect op je humeur."

Schoenen met schubben

We blijven even bij de vis, zij het voor een minder bekend bijproduct: vissenhuid. In IJsland hebben jonge designers zich met enthousiasme geworpen op het verwerken van vissenhuid tot schoenen, laarzen, handtassen, jasjes voor iPods, muurtegels, armbanden, computertassen en andere accessoires. Een vieze gedachte? De gladde huiden met vlekken, stippen en strepen moeten qua uitzicht zeker niet onderdoen voor slangen- of krokodillenleder. Bovendien is het een bijproduct van de visvangst dat anders bij het vuilnis mag.

In Designcenter Kraum in Reykjavik liet ik me prompt verleiden door een tasje van zalmleder, volgens de bevallige winkeljuffrouw "het eerste witte dat we binnenkregen".

Vis en design blijken twee sterke punten van IJsland . Tot 1950 had de IJslandse taal nochtans zelfs geen woord voor 'design', terwijl de naburige Scandinavische landen al een wereldwijde reputatie hadden verworven en het werk van de Finse architect Alvar Aalto wereldberoemd was.

"Hoewel we veel gemeenschappelijk hebben met Scandinavisch design, zijn er ook een paar duidelijke verschillen", zegt Halla Helgadottir, managing director van het Iceland Design Forum. "De IJslanders kunnen beschouwd worden als de adolescenten in de groep. Ze zitten nog vol hormonen, worden geplaagd door groeipijnen en vechten hevig voor hun onafhankelijkheid." Maar juist dat blijkt jong, fris en energiek design op te leveren. Heel vaak zitten er elementen van de natuur in, van gebladerte en takken tot lava en golven, maar het resultaat ligt ver van de huisvlijt die men zich daarbij zou kunnen voorstellen. Kraum biedt werk van meer dan zeventig IJslandse designers aan, in het oudste huis van de stad.

In Laugavegur, de hoofdstraat van Reykjavik, zie ik dat ook de mode leeft. Behalve chique winkels met buitenlandse merken van Ann Demeulemeester tot Dolce & Gabbana, is er ook heel wat IJslands ontwerp te zien. Een van de modeontwerpsters die steeds elementen van de natuur in haar kleding verwerkt, is Steinunn. Zij is ook buiten de grenzen bekend. Ze showde in Londen en Kopenhagen, toonde haar wintercollectie 2008 in Milaan, werd in 2003 uitgeroepen tot designer of the year en kreeg dit jaar de prijs van de Vereniging van IJslandse Vrouwelijke Ondernemers. In haar kleren herken je texturen van rendiermos of houtsneden, terwijl de grijsblauwe en witte tinten aan lava doen denken, water uit de Blue Lagoon en sneeuw.

Een ander modemerk dat opvalt is Elm. Onder het motto 'Designed by women for women' begonnen drie vriendinnen met een bescheiden reeksje truien. Geen van de drie had een formele mode-opleiding: de eerste is textielontwerpster, de tweede schilder en de derde therapeut, maar alle drie brachten ze hun talent mee. Begonnen in 1998 als breidgoedfirmaatje verkopen ze nu in bijna tweehonderd winkels, onder meer bij Harvey Nichols, Liberty en Selfridges in Londen. Wit, zwart en aardetonen staan voorop, comfort en zachtheid van de materialen primeert. De winkel in Reykjavik geldt als testmarkt, zeggen de ontwerpsters, want IJslandse vrouwen zijn erg veeleisend. Ook de cowboylaarzen van vissenhuid van Maria Magnusdottir en de elegante truien van Farmers Market waren een ontdekking.

www.kraum.is

Vuitton kan er

niet mee lachen

Op 30 mei moet de Deense Nadia Plesner op het matje komen bij Louis Vuitton in Parijs. De zesentwintigjarige studente heeft de gram van het luxemerk over zich geroepen door een T-shirt te ontwerpen ten voordele van Darfoer, waarop een zwart kindje staat met in de ene arm een klein hondje (denk Paris Hilton) en de andere hand een tas met Vuittonlogo's. "Iedereen kent de foto's van stervende zwarte kindjes, het heeft geen effect meer", zegt Plesner. Daarom combineerde zij het met symbolen van onze 'rijke' maatschappij. Bij Vuitton kon men er niet mee lachen en beschuldigt men haar ervan het merk te misbruiken voor commerciële doeleinden. Plesner bestrijdt dat: de winst wordt namelijk volledig uitgekeerd aan hulpprojecten voor Darfoer. Intussen wordt de kunstenares overspoeld met bestellingen voor het T-shirt en overstroomt haar webstek met sympathiebetuigingen. Vooral Spanje en Portugal reageren massaal: 'Nadia the best. A la mierda el capitalismo', mailt een fan uit Barcelona.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234