Zaterdag 31/10/2020

Van filmdecor tot flutverkaveling?

De bewoners van de Zwalmstreek maken zich grote zorgen over de bouwplannen van enkele grondeigenaars. Want waar wielertoeristen koning zijn en filmregisseurs hun decors opbouwen, dreigen bakstenen nu de idylle te verstoren. Maar 'waar de tijd bleef stille staan' verkavel je niet ongestraft.

Het is pas als de Borstekouterstraat haar laatste glooiing neemt, dat de kerk van Roborst komt piepen. Omgeven door een oude vervallen schuur, een lap weiland en enkele versleten bomen. In Vlaanderen zijn kerken nochtans meestal eenzame hoogtes in betonnen oases. Hier niet. Hier priemt het godshuis tussen de nevel en het groen.

Het is die bocht waar Mega Mindy met een zeepkist door scheurt. Dezelfde bocht waar de Ronde van Vlaanderen elk jaar tientallen wielrenners over de klinkers laat stuiteren, terwijl de supporters traditiegetrouw op het muurtje voor de kerk post vatten.

Laat die bocht nu net dezelfde zijn waar de eigenares van het stuk grond een fermette wil planten. Wie dan de bocht neemt, zal niet langer op de Sint-Dionysiuskerk stoten, maar op een nieuwbouw met rode dakpannen, klassieke gevelsteen en houten witte ramen.

Facebookgroep

Pure horror, vinden heel wat streekbewoners. Want komt er één huis, dan zal een tweede of derde woning wellicht niet lang op zich laten wachten. Dan is het gewoon wachten tot het hele centrum van Roborst volgebouwd staat. Vaarwel, lieve idylle.

Om die reden hebben enkele tientallen ongeruste burgers zich verzameld in de Facebookgroep 'De Vrienden van de Zwalmse dorpen', een collectief dat alternatieven probeert te bedenken om het platteland leefbaar én pittoresk te houden. Want Roborst is zeker niet het enige dorpje van de fusiegemeente Zwalm waar een verkaveling op stapel staat. In Rozebeke en Nederzwalm hebben enkele grondeigenaars gelijkaardige plannen.

"Wij zijn niet tegen ontwikkeling, laat dat duidelijk zijn. Mensen moeten de kans krijgen om hier voor betaalbare prijzen te komen wonen. Maar laten we het alsjeblieft slim aanpakken. Zonder visie en doordachte ontwerpen dreigen we deze prachtige streek te verknoeien."

Aan het woord is Anna Verhoeve (37), een vinnige dame met steile bruine haren. Zelf een inwoner van Zwalm en een van de drijvende krachten achter de Facebookgroep. De actiegroep telt inmiddels enkele honderden leden.

"Wij zeggen niet dat hier geen extra huizen kunnen komen. Integendeel. Maar plaats ze bijvoorbeeld meer landinwaarts, zodat ze het dorpsgezicht niet verstoren. 'Daar, achter die schuur', wijst ze, 'zou je perfect nog een woning kunnen bouwen.'"

Een piste die de eigenares van het perceel niet ziet zitten, zo verklaart haar woordvoerder, Peter Vanderstuyf, Open Vld-raadslid in Brakel en een vriend van de familie. "Dan kunnen ze het huis even goed op de koer van mevrouw zetten. Als je niet wilt dat mensen een huis voor je neus bouwen, dan moet je niet in een dorpskern kruipen. De eigenares heeft er mee ingestemd om maar één huis in plaats van drie te bouwen, op dertien meter van de straat. Dat moet voldoende zijn."

Misbaksel van Paulatem

Roborst is niet de enige plek waar een verkaveling voor wrevel zorgt. Anna Verhoeve troont ons mee naar Paulatem, qua inwoners veruit het kleinste dorpje van Zwalm. Net na een groene kronkel ligt in de verte de Sint-Gangulfuskerk, het enige monument dat het gehucht rijk is. "Hier komt mijn engagement vandaan", klinkt het beslist. "Vroeger zag je vanaf hier de kerk. Nu kijk je op een witte, lelijke doos."

De helwitte nieuwbouw zorgt er inderdaad voor dat enkel nog de windhaan van de kerk vanuit de verte blinkt. Plompverloren aan de rand van de smalle baan, met enkele tientallen meters verder het dorpsplein en ernaast een oude hoeve, groene raamluiken incluis. Het slaat als een tang op een varken. Oorspronkelijk was het zelfs de bedoeling een plat dak te installeren, totdat het gemeentebestuur besefte dat dit in deze contreien wellicht niet de beste optie was. Voor de goede orde werden vervolgens enkele pannen bovenaan gezwierd. Een dak kun je het bezwaarlijk noemen.

"Hier is het kwaad al geschied", vertelt Verhoeve. "Op een bepaald moment moet hier ergens een geel blad met de aankondiging van de verkaveling hebben gehangen. Maar niemand heeft het ooit opgemerkt. Niemand heeft gereageerd. Toen de eerste witte stenen werden gelegd, was het te laat."

Toen enkele maanden geleden op het dorpsplein van Rozebeke een gele affiche opdook, ging na 'het misbaksel van Paulatem' her en der dan ook een alarmbel rinkelen. Het is op dit plein dat de tv-serie naar Het verdriet van België decennia geleden zijn decor vond. Of recenter nog: Allez Eddy van regisseur Gert Embrechts. "Mijn medewerkers hebben zo'n 300 Vlaamse dorpen bezocht, op zoek naar de ideale locatie", vertelt Embrechts aan de telefoon. "Amper twee dorpen kwamen in aanmerking. Rozebeke was er daar eentje van. Het is voor zulke dorpskernen dat we moeten vechten. Want, geloof me, ze dreigen uit te sterven."

Op het Rozebekeplein prijkt de zogenoemde Kathedraal van de Zwalmstreek, omgeven door het kerkhof en omzoomd door een lage witte muur. Aan de overkant een statige herenboerderij met daarbij een indrukwekkende schuur en een stevig stuk grond.

Liever geen ruzie

Ooit moet dit gebouw een pronkstuk van Zwalm zijn geweest, nu is de woning compleet vervallen en de voortuin gedegradeerd tot een vergaarbak van brokstukken en onkruid. Aan de rode stenen omheining hangt nog steeds het gele aankondigingsblad. Daarop staat dat de erfgenamen van de eigendom het perceel willen opdelen in acht loten, met daarop evenveel huizen en opritten.

"Een ordinaire verkaveling,dus", besluit Verhoeve. "Ze hebben gewoon het land in stukken gesneden om het snel te verkopen en goed te laten renderen. Zet hier acht huizen met telkens een auto voor de deur, en het typische karakter van Rozebeke is om zeep. Dan doet het er niet meer toe of de huizen in kwestie in rustieke materialen zijn opgetrokken. Akkoord, zoals het perceel er nu bij ligt is het evenmin ideaal. Maar je hebt hier voldoende mogelijkheden om er iets moois van te maken, zonder dat je het dorpsgezicht moet verprutsen."

Duikt zo'n gele affiche op, dan heb je een maand de tijd om de concrete bouwplannen op te vragen in het gemeentehuis en eventueel een bezwaarschrift in te dienen. Verhoeve: "Niet veel mensen weten dat. Al te vaak glipt zo'n aankondiging tussen de mazen van het net. Het is pas wanneer de werken starten dat de verontwaardiging toeneemt. Maar dan heb je juridisch niets meer in de pap te brokken."

In Rozebeke ging het anders. Na de aankondiging schoten De Vrienden van de Zwalmse dorpen in actie. Inwoners werden geïnformeerd en gemobiliseerd. Uiteindelijk kreeg het stadsbestuur 65 bezwaarschriften binnen. "Dat is veel", verzekert Verhoeve. "Een heleboel mensen durven zich niet roeren. Ze zijn het misschien niet eens met de bouwplannen, maar ze willen ook geen ruzie met de eigenaars. Dit zijn kleine dorpen. Iedereen kent iedereen."

Geen renoveren meer aan

Zeker de erfgenamen van het bewuste stuk grond, de familie Waegeman, zijn bekend in de streek. De gegoede, grote familie is al tientallen jaren een fenomeen in Zwalm. De twee broers en mede-erfgenamen, Dirk (63) en Willy (67) Waegeman zijn allerminst opgezet met de tegenwind van De Vrienden."Ik vraag me af waar die mensen zich in feite mee bemoeien." We ontmoeten hen in de woning van de oudste broer Willy, een landmeter op rust. De rustieke bungalow, met aan beide kanten een vergezicht, ligt op een steenworp van het dorpsplein van Rozebeke.

"Dat huis was van onze grootouders. We zijn daar opgegroeid. Ik herinner hoe we vroeger de oogst hielpen binnenhalen en in de schuur stapelden. Dat huis ligt ons na aan het hart. Als het ooit tegen de vlakte gaat, wil ik daar zeker niet bij zijn", vertelt Willy. Zijn broer beaamt: "We hebben het zo lang mogelijk proberen in ere te houden. Een ongehuwde oom heeft er de laatste jaren van zijn leven doorgebracht. Maar toen hij overleed, is het snel beginnen verloederen."

Verkavelen is volgens de broers de enige oplossing. Willy Waegeman: "Wat willen die Vrienden van de Zwalmse Dorpen eigenlijk? Dat alles gewoon bij het oude blijft? Nu is het een rotte plek. Een gevaarlijk vervallen huis met een verwilderde tuin en bouwvallige schuren. Hier is geen renoveren meer aan. Afbreken en verkavelen is de enige manier om er iets van te maken dat aan de hedendaagse bouwnormen voldoet. Bovendien: dit is toch wel eigendom van de familie Waegeman, zeker?! Daar hebben anderen niks over te zeggen."

De Waegeman-erfgenamen zaten samen met de stedenbouwkundige ambtenaar om de plannen uit te tekenen. Nochtans zou die later - net zoals het Agentschap Onroerend Erfgoed - een negatief advies geven over de verkaveling. "Onbegrijpelijk. Uitleg hebben we nooit gekregen", zegt Dirk Waegeman. "Weet je wat dit is?", windt broer Willy zich op. "Een politiek manoeuvre. Sinds vorig jaar is er een nieuwe coalitie aan de macht in Zwalm (Open Vld en CD&V, sv). Dit is gewoon een streek van de socialisten en de groenen. Zij vechten hun politieke spelletjes uit, en wij zijn de dupe."

Het laatste woord

Alles is politiek, zeker in de kleine gemeenschappen waarmee de Zwalmstreek bezaaid is. Hebben de Waegemanbroers of de eigenares in Roborst goede banden met de liberalen, dan hebben De Vrienden enkele politici uit de linkervleugel in hun rangen. Dorpspolitiek op zijn best, met alle achterdocht en gekonkelfoes die daarbij komt kijken. Toch is Anna Verhoeve formeel: "Dit is geen politiek gekonkel.

"De Vrienden van de Zwalmse dorpen zijn burgers die bezorgd zijn om de toekomst van hun gemeente en die het unieke karakter van de streek willen vrijwaren. Akkoord, bij De Vrienden zitten sp.a'ers en groenen, maar evengoed N-VA'ers. Ze steunen ons uit eigen naam, niet uit die van hun partij."

Ondanks de bezwaarschriften en de negatieve adviezen, ziet het gemeentebestuur de plannen van de erfgenamen Waegeman wél zitten. "De verkaveling die zij voorstellen zou een meerwaarde zijn voor onze gemeente", verzekert schepen van Ruimtelijke Ordening Eric De Vriendt (CD&V). "Het heeft geen zin om in het verleden te leven. Wij zijn ervan overtuigd dat het landelijke karakter van Rozebeke behouden zal blijven."

In deze zaak heeft de provincie normaal het laatste woord, maar hoe dan ook is de kans groot dat de vergunning er komt. Iets wat De Vrienden zeker niet zonder slag of stoot zullen laten passeren. Dan komt er actie, beloven ze. Om nog maar te zwijgen over de verkavelingen die op stapel staan in Nederzwalm of Roborst.

Het zal de wielertoeristen in de tussentijd worst wezen. Zo lang de kerken er tussen het groen prijken, scheren ze hun benen, blinken ze de fietskaders op en verblijden ze de lokale middenstand. Snel in de pedalen klikken, om vervolgens over de zanderige wegels te glijden of weg te dromen op een terras, met de klokkentoren op de achtergrond.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234