Zondag 18/04/2021

NieuwsKunst

Van Eyck, zoals je hem nog nooit had gezien: nieuwe expo duikt in de details van de grootmeester

'De Maagd van kanselier Rolin'.  Beeld Van Eyck
'De Maagd van kanselier Rolin'.Beeld Van Eyck

Het Van Eyck-jaar mag dan op een sisser zijn afgelopen – dank u, corona –, het houdt Bozar niet tegen om er op de valreep nog een expo bij te doen. In Facing Van Eyck kan je via extreem hoge resolutiebeelden door het volledige oeuvre van Jan Van Eyck navigeren, van het ene verbluffende detail naar het volgende.

In een spaarzaam aangeklede zaal zijn met witte tape twee rechthoeken op de grond afgebakend. Voor de toeschouwer worden in eveneens twee rechthoeken alle twintig aan Van Eyck toegeschreven werken geprojecteerd. Naargelang van waar in de rechthoek je gaat staan, licht er een ander detail op in een van de projecties voor je. Details die op de eigenlijke schilderijen misschien maar een postzegel groot zijn worden nu vele malen uitvergroot. Het is deze hightech installatie die elke bezoeker toestaat om een ‘intuïtieve en poëtische reis door het universum van Jan Van Eyck’ te maken, op de tonen van een soundscape van componist Benjamin Glorieux.

Volgens curator Bart Fransen speelt de expo in op een bestaande behoefte bij de Van Eyck-liefhebber. “In deze tentoonstelling kan je echt in de details duiken, de details die alle mensen en historici door de eeuwen heen zo zijn blijven fascineren. Zoals Karel van Mander in de zestiende eeuw al schreef: ‘De haren van mensen, paardenstaarten en manen kan je bijna tellen. Ze zijn zo fijn geschilderd dat het alle kunstenaars verwondert.’ In die zin verschilt onze blik niet zoveel van de vijftiende-eeuwse toeschouwer. Je merkte dat ook bij de tentoonstelling in Gent: de mensen wilden dichter bij de werken komen, om de details beter te kunnen zien. Maar in een museum is zo’n werk dan afgezet, je staat er met een hele groep mensen voor, gedurende een minuut of twee, want daarna word je al weggeduwd door de volgende groep. Op zo’n manier mis je een groot deel van de rijkdom. Dit is een heel andere ervaring.”

Obsessie

De expo is een natuurlijke uitvloeier van een onderzoeksproject dat Fransen zo’n zes jaar geleden in naam van het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium opstartte. Het doel van het project was om alle werken van Van Eyck met exact dezelfde apparatuur en volgens eenzelfde protocol te fotograferen. Dat was nooit eerder gebeurd.

Detail van 'De Maagd van kanselier Rolin'.  Beeld Van Eyck
Detail van 'De Maagd van kanselier Rolin'.Beeld Van Eyck
Detail van 'De Maagd van kanselier Rolin'.  Beeld Van Eyck
Detail van 'De Maagd van kanselier Rolin'.Beeld Van Eyck
Detail van 'De Maagd van kanselier Rolin'.  Beeld Van Eyck
Detail van 'De Maagd van kanselier Rolin'.Beeld Van Eyck

Fransen: “Wat wij als onderzoeker uit dat hele project hebben geleerd is om te beginnen hoe minutieus Jan Van Eyck wel schilderde. De details moeten voor hem echt een obsessie geweest zijn. Maar wij kijken ook onder die bovenste verflaag en dan ben je zoals een snorkelaar verbaasd over wat er allemaal aan leven in de zee zit. Daar schuilt een hele microkosmos. Het is fantastisch om te zien hoe hij die werken voorbereidt, hoe hij alles uittekent, maar vervolgens niet altijd de tekening volgt. Vaak wijkt hij daar tijdens het eigenlijke schilderen nog van af, zeker als het gaat om de positie van de handen of de ogen, niet toevallig vaak hoogtepunten. Dat toont zijn mate van perfectionisme.

“Voor ons was het ook heel leerrijk om na te gaan welke details op welke werken terugkomen omdat we de toeschouwers via de details door het oeuvre wilden gidsen. Op een gegeven moment ga je dan begrijpen: Van Eyck had een hele trukendoos met daarin bijvoorbeeld een vaasje waar het licht door schijnt. Dat komt op meerdere werken terug en dan merk je dat hij niet steeds opnieuw van nul begon, maar een aantal kneepjes in de hand had, net zoals de schilders in Montmartre op twee minuten een karikatuur uit de mouw schudden. Dat zit gewoon in de vingers.”

De expo is vernieuwend in haar creatieve manier van om te gaan met het digitale. Is dit een voorbeeld voor toekomstige tentoonstellingen? Fransen: “Het is een eerste poging om na te gaan hoe we oude kunst kunnen blijven presenteren na corona. Blockbustertentoonstellingen blijven organiseren zal niet meer evident zijn als je kijkt naar onder meer de ecologische voetafdruk en de hoge verzekeringskosten van zulke expo’s.”

Facing Van Eyck, tot 17 januari in Bozar.

Detail van 'De Maagd van kanselier Rolin'.  Beeld Van Eyck
Detail van 'De Maagd van kanselier Rolin'.Beeld Van Eyck
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234