Maandag 01/03/2021

Van euforie naar crisis

In louter financiële termen was de Damien Hirst-veiling een hoogtepunt waarna ook in de wereld van kunstveilingen de wereldwijde crisis toesloeg. Maar 2008 was ook het jaar van de Canvascollectie, de herontdekking van Jan Cox, en exposities van Jan Fabre in Parijs en Jan De Cock in New York.

door Eric Rinckhout

Meteen kunnen we een en ander relativeren: de kleinere veilinghuizen en de kunstgaleries in eigen land blijven het relatief goed doen hoewel ook zij de crisis voelen. Kopers, en dan hebben we het over de echte kunstliefhebbers, mogen dan voorzichtiger zijn geworden, ze blijven wel kopen. En er zijn in België nog altijd mooie koopjes te doen, zelfs voor bescheiden beurzen.

Over naar het zotte geweld van Damien Hirst dan maar. Beautiful Inside My Head Forever, de tweedaagse veiling medio september bij Sotheby's in Londen, verlegde in meer dan een opzicht grenzen. Met de veiling zette Hirst zijn galeriehouders buitenspel door zonder hun tussenkomst te verkopen en zelf aan de kassa te zitten. Voor de gelegenheid vroeg Sotheby's geen commissieloon: de gratis reclame voor de stuntverkoop van 223 werken was voor het veilinghuis blijkbaar ruim voldoende. Tijdens de elf kijkdagen in New Bond Street kwamen overigens niet minder dan 21.000 toeschouwers kijken naar de dieren op sterk water en de vlindercollages in alle formaten. In totaal bracht de verkoop 133 miljoen euro op en overtrof zo alle verwachtingen.

Maar het tij keerde snel. Twee maanden later zette Hirst zowat de helft van zijn veertig ateliermedewerkers op straat, vooral assistenten die zijn medicijnkastjes en vlindercollages maakten. Hirst wou stoppen met die reeksen - 'schaarste' doet de prijzen stijgen, nietwaar - en tegelijk anticipeerde de kunstenaar op de mogelijke terugval van de kunstmarkt, maanden nadat de kredietcrisis was losgebarsten.

Christie's en Sotheby's kregen op hun grote najaarsveilingen klappen: bij Sotheby's raakten 25 van de 70 loten niet verkocht en de totale opbrengst van 174 miljoen euro was minder dan tweederde van de laagste schatting. Bij Christie's New York was het hetzelfde verhaal. Dat de zeepbel zou barsten was al langer voorspeld: het niveau van de veilingprijzen voor moderne en hedendaagse kunst was de voorbije jaren opgevoerd tot een punt dat niet meer houdbaar was. De kredietcrisis was de druppel die de emmer deed overlopen.

Maar dat was de situatie in het hoogste prijssegment bij de twee topveilinghuizen. In België is men altijd nuchterder gebleven, zeiden veilingmeesters en galeriehouders. Antiek en oude kunst blijven het goed doen.

Schulden

In 2008 waren er nog financiële perikelen, maar dan bij het Stedelijk Museum voor Actuele Kunst in Gent (S.M.A.K.). De grote tentoonstelling Paul McCarthy had voor een onverwachte schuldenlast van 490.000 euro gezorgd. Na een korte crisis ging zakelijk directeur Sven Jacobs weg en kreeg artistiek directeur Philippe Van Cauteren de eindverantwoordelijkheid over het Gentse museum. Dat moet de tering naar de nering zetten maar pakte in 2008 toch uit met een retrospectieve Guillaume Bijl.

Grote, spraakmakende tentoonstellingen waren er niet in eigen land. Er was gelukkig wel hier en daar wat boeiends te zien. Kunstencentrum Wiels opende eindelijk echt zijn deuren in Brussel. Als eerste passeerde Mike Kelley met een imponerende, intrigerende expositie. In de herfst waren er zo'n driehonderd tekeningen van de Antwerpse kunstenares Anne-Mie Van Kerckhoven te zien. De veronachtzaamde schilder Jan Cox (1919-1980) kreeg een terechte hommage in Antwerpen - hoewel de tentoonstelling sterker had gekund - en CoBrA kreeg een ruim maar ontgoochelend overzicht in Brussel.

Er waren bescheiden tentoonstellingen die wel overtuigden. Gerhard Richters multipels en een schilderij maakten indruk in CC Strombeek: de onrustbarende werkelijkheid van een van 's werelds belangrijkste schilders. Datzelfde CC Strombeek maakte met De Garage in Mechelen een selectie uit dertig jaar schilderen van Walter Swennen (°1946): een onvoorspelbaar veelzijdig schilder, een avontuur vol verrassingen in verf.

Verrassingen bood ook het overzicht Leo Copers in Middelheim. Water dat in brand staat, bevroren gloeilampen in een diepvries, twee lasapparaten die een vuurgevecht met elkaar aangaan. In hetzelfde openluchtmuseum bracht Philip Aguirre een selectie van zijn intimistische en fragiele sculpturen vol kwetsbaarheid en waardigheid.

2008 was het jaar van de Canvascollectie, de door de VRT opgezette zoektocht naar nieuw talent in de beeldende kunst. Er waren in totaal 14.000 inzendingen van 4.700 kunstenaars. Daarvan werden uiteindelijk 250 werken van 202 bekende en vooral onbekende kunstenaars tentoongesteld in Bozar, Brussel. Een boeiend initiatief, alleen ging de begeleidende televisiereeks alle richtingen uit, aarzelde tussen grap en sérieux, en schoot haar doel voorbij. Rachel Agnew won terecht de publieksprijs voor haar schilderijen vol onderdrukte giftigheid en explosieve frustraties, op de rand van de street art.

Belgen in het buitenland

In het buitenland vielen Jan Fabre en Jan De Cock op. Fabre mocht als eerste levende kunstenaar aan het werk in 's werelds grootste museum, het Louvre in Parijs. In veertig zalen liet hij eigen werk op indrukwekkende wijze dialogeren met de Vlaamse, Hollandse en Duitse oude meesters. De thema's - dood, liefde, metamorfose, vanitas, wedergeboorte - hadden ze alvast gemeen.

Jan De Cock stelde tentoon in het het Museum of Modern Art (MoMA) in New York. Hij realiseerde er in de lijn van zijn vroegere werken een installatie van de vloer tot aan het plafond waarbij hij foto's combineerde met een reeks gebeeldhouwde modules in multiplex die de twintigste-eeuwse abstractie opriepen. Het MoMA is het vertrekpunt van een lange odyssee door het land. De komende twee jaren staan artistieke interventies gepland in de Seagram Building van Mies Van der Rohe, Frank Lloyd Wrights Fallingwater en de door Donald Judd opgerichte Chinati Foundation.

Ook vielen enkele blockbusters op. Hadrianus, Francis Bacon en Duchamp, Man Ray, Picabia in Londen, Lucian Freud in Den Haag, Richter in Keulen, Picasso et les Maîtres en Les Traces du Sacré in Parijs. In eigen land kondigden Beaufort 09 aan de kust, Goya, Redon en Ensor in Antwerpen en Van Van Dyck tot Bellotto in Brussel zich aan als de eerste echt grote tentoonstellingen van 2009.

Het niveau van de veilingprijzen voor moderne en hedendaagse kunst was de voorbije jaren opgevoerd tot een punt dat niet meer houdbaar was

n Jan Fabre exposeerde in 2008 als eerste nog levende kunstenaar in 's werelds grootste museum, het Louvre in Parijs.

n Beautiful Inside My Head Forever: een grensverleggende veiling waarbij Damien Hirst zelf aan de kassa zat.

n Kunstencentrum Wiels opende de deuren in Brussel. Mike Kelley gaf de aftrap met een intrigerende expositie.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234