Woensdag 20/10/2021

Van Dycks ontdekt onder vernislaag

Het Londense veilinghuis Sotheby's veilt op 6 juli een portret van een monnik dat sinds kort wordt toegeschreven aan de Antwerpse barokmeester Antoon Van Dyck (1599-1641). De Londense kunsthandelaar Philip Mould bestempelt daarbovenop nog drie werken als authentieke Van Dycks. Het gaat om schilderijen die tot voor kort aan anonieme meesters werden toegeschreven.

Het eerste schilderij werd opgemerkt bij een schatting door Sotheby's in Parijs. Het onbekende werk was minstens tweehonderd jaar lang eigendom van dezelfde Franse familie en droeg als titel Le confesseur de Rubens, 'De biechtvader van Rubens'. Volgens George Gordon, directeur Oude Meester Schilderijen van Sotheby's, gaat het echter niet om een werk van Rubens omdat het hoofd van de afgebeelde jonge monnik lichtjes gedraaid is en daardoor een erg spontane indruk maakt. Volgens Gordon zijn de portretten van Rubens altijd formeler.

Daarbij komt, nog steeds volgens Sotheby's, dat de verfopbreng meer doet denken aan de schilderijen van de jonge Van Dyck, toen die werkzaam was in het atelier van Rubens in Antwerpen. Vooral de ophogingen in de habijt van de carmeliet zouden typisch zijn voor de stijl van Van Dyck uit die periode.

Het werk werd voorgelegd aan een aantal specialisten, en die kwamen tot de consensus dat het zou gaan om een werk dat Antoon Van Dyck vervaardigde aan het eind van zijn verblijf in Rubens' atelier, tussen 1617 en 1620. Het paneel zou zo'n 650.000 à 850.000 euro waard zijn.

Over het werk - olieverf op paneel en 62,3 bij 48 centimeter groot - zegt Gordon nog: "Het schilderij verkeert in een goede conditie en is van buitengewone kwaliteit. Van Dyck schilderde het intense portret in het huis van Rubens in Antwerpen. Zijn geniale toets en het expressieve karakter van zijn penseelvoering maken een krachtige indruk op de kijker."

Van Dyck krijgt nog meer belangstelling in Londen. Bij Philip Mould Fine Paintings, een galerie gespecialiseerd in oude meesters, gaat vandaag de tentoonstelling Finding Van Dyck open, waarop niet alleen het laatste zelfportret van de meester te zien is (dat ook op het jongste Van Dyck-overzicht in Tate Britain hing) maar nog drie andere werken die volgens Mould authentieke Van Dycks zijn. Philip Mould geniet in Engeland bekendheid voor zijn scherp oog. Hij treedt geregeld als kunstkenner op in de Antiques Roadshow van BBC 1 en presenteert vanaf 19 juni een nieuw onderzoeksprogramma over kunst, Fake or Fortune, dat eveneens op BBC 1 wordt uitgezonden.

Het schilderij Portret van een meisje met waaier werd onlangs bij Christie's in Parijs geveild als 'Vlaamse school 17de eeuw' en vóór de veiling nog geschat op 15.000 à 20.000 euro. Mould begrijpt niet dat het veilinghuis niet beter naar de pedigree van het werk heeft gekeken. Mould vond een oude wetenschappelijke studie terug en zelfs een veilingcatalogus van Christie's zelf uit 1835, waarin het werk steevast als een Van Dyck werd omschreven. De kunsthandelaar was er dan ook van overtuigd dat na reiniging een werk van de hoogste kwaliteit tevoorschijn zou komen. "De gelaatsuitdrukking van het meisje toont dat het hier niet gaat om een miniatuurvolwassene. Slechts heel weinig kunstenaars kunnen kinderen echt karakteriseren en Van Dyck was vermoedelijk de beste."

Blijkbaar was nog iemand het werk op het spoor gekomen, want tijdens de veiling moest Mould tegen een andere liefhebber opbieden tot aan 1 miljoen euro. Mould verwierf het schilderij en liet de vervuilde vernis verwijderen. Daaronder zat een subtiel uitgewerkt portret met veel karakteristieken die in de richting van Van Dyck wijzen. Moulds toeschrijving aan de Vlaamse meester wordt inmiddels gesteund door een aantal Van Dyck-kenners. Het portret zou nu 3,5 miljoen pond waard zijn.

Onhandige restauraties

Het tweede werk is de studie van het hoofd van een oude man. Christie's omschreef het als 'Omgeving van Van Dyck'. Mould herkende er een voorstudie in van de heilige Jozef voor een inmiddels verloren gegaan schilderij van de Heilige Familie. Een atelierversie van dat schilderij hangt in het Manchester Museum. Mould kocht het werk voor 121.000 pond. Als olieverfschets van de hand van Van Dyck is het nu drie keer meer waard.

Van het derde schilderij, dat nu ook een authentieke Van Dyck zou zijn, werd lange tijd gedacht dat het om een 19de-eeuwse kopie naar Van Dyck ging. Het Portrait of A Lady in a White Dress behoort toe aan het Bowes Museum in County Durham. Dat portret wordt in Londen in zijn huidige staat getoond, met vervuild vernis en onhandige vroegere restauraties. Maar Mould zegt dat de hand van Van Dyck te herkennen is in de gelaatsuitdrukking, de kleuren en de verfijnde draperingen.

Aan de Londense tentoonstelling Finding Van Dyck werken privécollectioneurs en nationale instellingen mee. De tentoonstelling focust op toe- en afschrijvingen van oude meesters.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234