Dinsdag 20/04/2021

Analyse

Van dictatuur naar experiment met democratie tot weer een coup: Myanmar lijkt terug bij af

Protest bij de ambassade van Myanmar in Bangkok, nadat de militaire junta de noodtoestand heeft uitgeroepen.  Beeld Getty Images
Protest bij de ambassade van Myanmar in Bangkok, nadat de militaire junta de noodtoestand heeft uitgeroepen.Beeld Getty Images

In Myanmar maakte de militaire dictatuur in 2010 plaats voor een experiment met democratie. Tot nu. Het machtige leger grijpt opnieuw de macht en zet het parlement en Aung San Suu Kyi buitenspel.

Myanmar is een land met een gemankeerde openbaarheid. Een vrije pers is er niet en geruchten en fake news gedijen er volop. Er was eind vorige week al enige opwinding over opmerkingen van een generaal dat het leger orde op zaken zou stellen in het land. Maar die geruchten werden weer ontkend, de generaal zou mis verstaan zijn. Sommige analisten suggereerden dat het bij dreigementen zou blijven. Toch niet.

De situatie in Myanmar was al onstabiel sinds de algemene verkiezingen in november, de tweede sinds de militaire junta in 2010 plaatsmaakte voor een burgerregering. De Nationale Liga voor Democratie (NLD) van de-factoregeringsleider Aung San Suu Kyi won (opnieuw) met overmacht, ondanks een breed gevoelde onvrede dat de beloofde democratische hervormingen en economische vooruitgang niet snel genoeg gingen en kritiek op Suu Kyi’s aanpak van de Rohingya-crisis (de islamitische minderheid die Myanmar als ongewenste immigranten ziet). De aan de militairen gelieerde partij USDP werd weggevaagd.

Het was direct na de verkiezingen voor iedereen duidelijk dat het machtige leger, de Tatmadaw, dat decennia de macht had in Myanmar en die pas na jarenlange druk van de door Suu Kyi geleide democratiseringsbeweging en internationale sancties opgaf, een uitweg zocht om haar invloed te behouden. En dat betekende meer invloed dan de 25 procent van de parlementszetels die het leger op basis van de overgangsgrondwet al in handen heeft. Gekozen werd voor een trumpiaanse leugen: de verkiezingen zijn frauduleus, een claim die door officiële internationale waarnemers wordt ontkend.

Optimisme verdampt

De coup van maandag, op de dag dat het nieuwe parlement voor het eerst bijeen zou komen, is wellicht mee ingegeven door de inschatting van legerchef Min Aung Hlaing dat de positie van regeringshoofd Aung San Suu Kyi (onbetwist leider van het verzet tegen de junta, laureaat van de Nobelprijs voor de Vrede en moeder des vaderlands) is afgekalfd. Het optimisme uit het begin van haar regeerperiode verdampte, haar bedachtzaam opereren in de schaduw van de generaals leidde tot kritiek van ongeduldige jongeren en westerse regeringen namen steeds meer afstand van haar vanwege haar weigering om de Rohingya-crisis als genocide te beschouwen.

Feitelijk is de staatsgreep de bevestiging van een curatele-situatie die al bestaat sinds Myanmar in 2010 het pad insloeg naar democratie. De democratisering voltrok zich sindsdien onder toeziend oog van het leger. Als dat leger vond dat het de verkeerde kant opging, kon het altijd ingrijpen. En dat heeft het zondagnacht gedaan.

De situatie nu lijkt onvoorspelbaar. Het leger heeft de macht naar zich toe getrokken en de noodtoestand uitgeroepen, vooralsnog voor een jaar. De militairen beloven daarna ‘vrije en eerlijke verkiezingen’, maar vermoedelijk is er niemand in Myanmar die dit gelooft, op de niet onaanzienlijke nationalistische achterban van het leger na.

Etnische minderheden

Of de rest van de bevolking van Myanmar, waaronder de vele etnische minderheden, de oproep van de NLD om zich tegen de staatsgreep te verzetten zal opvolgen (met het risico van een geweldsescalatie), of dat ze wijs geworden door decennia van militair bewind eerst de kat uit de boom kijken, moet in de komende dagen blijken. De eerste berichten wijzen erop dat de situatie er een is van gespannen rust.

Zeker is dat de verontruste reacties van buitenlandse regeringen, waaronder de nieuwe Amerikaanse regering-Biden, en internationale oproepen om de uitslag van de verkiezingen te respecteren op de militaire leiders weinig indruk zullen maken. Myanmar trekt zich al decennia weinig aan van de buitenwereld.

Mogelijk zou China, dat steeds meer invloed heeft in Myanmar, een verschil kunnen maken. Maar Peking liet al weten te hopen dat de partijen in Myanmar er samen uitkomen, zodat de ‘politieke en sociale stabiliteit’ overeind blijft.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234