Donderdag 22/08/2019

Holebi

Van de liefde die nog altijd niet mag

O. (27) en D. (23), lesbisch koppel uit Sint-Petersburg, Rusland. Beeld robin hammond / NOOR

Mooi moet de liefde zijn, maar vaak is ze onmogelijk. Zelfs illegaal: in 2016 is het in veel landen nog altijd strafbaar om homo, lesbienne of biseksueel te zijn. Ook transgenders hebben het moeilijk. Met 'Where Love Is Illegal' klaagt fotograaf Robin Hammond dat aan.

Hij noemt zichzelf 'a human rights photographer' en als het woord in het Nederlands zou bestaan, zou dat dan mensenrechtenfotograaf zijn. Maar wij kennen dat beroep niet. Omdat we in België denken dat dat niet nodig is. In eigen land is niemand 'mensenrechtenfotograaf'.

Robin Hammond. Beeld rv Mads Nørgaard

Maar we hebben het mis. Volgens Robin Hammond, een 41-jarige Nieuw-Zeelandse fotograaf die zich onlangs aansloot bij het gerenommeerde agentschap NOOR, leven 2,8 miljard mensen in landen waar 'lhbt' zijn (staat voor 'lesbisch, homo, biseksueel, transgender') in strijd is met de wet. Of waar ze hun liefde niet openlijk mogen beleven. 2,8 miljard mensen: dat zijn veel landen.

"In al die landen wordt lhbt beschouwd als abnormaal, onnatuurlijk en immoreel", zei hij tijdens een TEDx-lezing aan de universiteit van Nicosia, Cyprus. Erop wijzend dat cijfers goed zijn voor statistieken, maar dat door cijfers het risico bestaat dat de verhalen verloren gaan. "Toen ik met mensen praatte die slachtoffer waren van aanvallen en straffen, was ik geschokt. Natuurlijk is dat minder erg dan wat die mensen zélf hebben meegemaakt. Maar ik probeer met mijn fotografie die verhalen te versterken zodat de hele wereld ze kan zien."

Opgesloten en verstoten

Where Love Is Illegal heeft een eigen website en scrollend zie je mensen. Mannen, vrouwen, koppels, transgenders, ook interseksuelen, mensen die zowel mannelijke als vrouwelijke geslachtskenmerken hebben. Allemaal illegaal, voor wet en mentaliteit. Het project en de site zijn Robin Hammonds idee, maar niet alle foto's erop zijn van hem. Je kunt op 'Share your story' klikken, daar je eigen foto uploaden en er je eigen verhaal bij schrijven. Zo kom je bij Nina uit Jordanië, die na negen jaar een lesbische relatie gestopt zag omdat haar partner zei: "It is abnormal." Ze schrijft: "She left me to satisfy the society."

Je ziet veel landen, sommige waar de wét voorschrijft dat lhbt niet kan, andere waar de mensen daarover oordelen. Kijk naar Kemal, homo en moslim uit... België. "I see my own family too, but they don't talk about my life, my husband, my happiness", schrijft hij.

Maar alles begon bij Robin Hammond zelf. De foto's op deze pagina's (die ook op de website van Where Love Is Illegal opduiken) zijn alle gemaakt door deze fotograaf, die in 2014 nog gelauwerd werd door World Press Photo voor een serie die War and Mental Health Crisis heette en focuste op oorlogsslachtoffers in Liberia. Datzelfde jaar was hij in opdracht van National Geographic in Nigeria, toen hij hoorde dat in het noorden van het land vijf mannen opgepakt en opgesloten werden omdat ze homo waren. Hammond zocht ze op. Toen ontstond dit project, dat hem later leidde naar landen als Oeganda, Maleisië, Zuid-Afrika, Rusland, Libanon en Kameroen.

We kijken naar die indringende portretten en lezen over de lotgevallen van Funeka Soldaat, van Mitch Yusmar, van dragqueen Edwin die 's nachts Shelah heet, van Tiwonge Chimbalanga en van 'O.' en 'D.', twee vrouwen die van elkaar houden maar die in Rusland wonen. Dan is dat een probleem. Ze vertellen van fysieke straffen, verbanning, gevangenis en geweld. Dat klinkt vreemd en het lijken verre continenten. Maar Orlando lag deze maand in onze wereld en enkele dagen later zaten een imam en een rabbijn in de studio van De afspraak.

Dat is niet ver in ons hoofd. Dat is niet ver van ons bed.

whereloveisillegal.com

O. (27) en D. (23),   Sint-Petersburg, Rusland

Beeld robin hammond / NOOR

O. (27) en D. (23) waren na een jazzconcert op weg naar huis. Het was al laat toen de twee vrouwen van de metro stapten. Behalve twee mannen die voor hen uit liepen naar de roltrap, waren ze alleen. Op de trap naar het straatniveau namen O. en D. elkaars hand en kusten. Boven aangekomen stapten ze het station uit en gingen te voet op weg naar huis, toen O. plotseling een klap in haar nek voelde. "Vuile lesbo's", schreeuwde de vreemde man achter haar. De man draaide zich een halve slag en sloeg toen D. vol in het gezicht. O. probeerde haar vriendin te verdedigen, maar kreeg ook een stomp in haar gezicht. O. gilde: "Wat ben je aan het doen? We zijn gewoon twee zussen!" "Lieg niet", riep de man. "Ik zag jullie kussen en jullie verspreiden lesbopropaganda." Even daarvoor was er in Rusland een wet aangenomen tegen het verspreiden van holebi-informatie onder minderjarigen, vandaar. Hij bleef O. en D. maar slaan: "Geen holebi's? Maak dat iemand anders wijs! Als ik jullie ooit nog tegenkom, sla ik jullie dood." En toen was hij weg. De tweede man had alles gefilmd met zijn smartphone. 

Terugkijkend op de aanval zegt O.: "Ik was niet zozeer bang dat mij iets overkwam, ik had de meeste angst voor de vrouw van wie ik houd. Ik raakte in paniek toen ik besefte dat ik niks kon doen om haar te beschermen. In Rusland is het gevaarlijk als je elkaars hand vasthoudt. Maar als het doel van de aanvallers was om ons uit elkaar te drijven, dan is dat mislukt. Ze hebben onze verhouding alleen maar sterker gemaakt."

Jessy (24), Beiroet

Beeld robin hammond / NOOR

Jessy, een transgendervrouw, werd geboren in een Palestijns vluchtelingenkamp in Beiroet. "Mijn hele leven lang heeft de maatschappij me op een onmenselijke manier bejegend. Naarmate ik ouder werd, werd het erger, zeker op de universiteit waar ik werkte. Toen ik klein was, zagen mijn ouders me met een ander meisje met een barbiepop spelen. Ik kreeg een pak rammel. Het is een taboe: jongens mogen niet met meisjes spelen. Mijn vader zei: 'Je bent toch geen ezel, of een hond? Het is een schande.'" 

Jessy wist toen al dat ze een meisje in een jongenslichaam was. "Toen ik 6 of 7 was en mijn ouders waren weg, ging ik voor de spiegel zitten en deed ik make-up op. Soms werd ik betrapt, en dan kreeg ik een pak slaag." 

Van jongs af werd Jessy seksueel misbruikt. "Mijn oom verkrachtte me toen ik 11 was. Drie keer. Hij zei dat het normaal was wat er gebeurde, gaf me wat geld en drukte me op het hart niemand iets te vertellen. Ach, er zou toch niemand zijn geweest die me had geloofd. Ik was er kapot van en kreeg een depressie." 

Jessy's familie heeft haar nooit geaccepteerd zoals ze is. "Mijn broer heeft zich altijd voor me geschaamd. Hij heeft me vaak geslagen. Vijf of zes keer heeft hij, met de hulp van mijn vader, geprobeerd me te vermoorden. Mijn vader heeft me eens bijna gewurgd. Ik kon op het nippertje ontsnappen. Vaak ging ik naar school met blauwe plekken op mijn gezicht. De leraar vroeg me dan wat er gebeurd was, maar ik kon alleen maar huilen." 

En Jessy's klasgenoten? "Die scholden me ook uit en spuugden me in het gezicht. Ze waren geen haar beter."

Daria Volkova (23),   Sint-Petersburg 

Beeld robin hammond / NOOR

Op een avond in maart 2011, ze was na een rijles op weg naar huis, werd Daria aangevallen. Al twee maanden werd ze bedreigd nadat ze zich had geout als lesbienne. Ze kreeg berichten als 'Dood aan lesbiennes!', en 'We weten waar je woont'. Wandelend door het park naar huis, hoorde Daria achter zich voetstappen van een groepje mensen. Ze riepen dat ze moest blijven staan. Toen ze haar pas versnelde, werd ze tegengehouden door twee gemaskerde mannen. Even later was ze helemaal ingesloten. 

De mannen begonnen haar te duwen en riepen "Dood aan de lesbo's!" Ze kon nog een klap van een van de mannen afweren, maar werd bijna op hetzelfde moment op haar rug geslagen met een honbalknuppel. Ze viel op de grond, werd getrapt en geslagen. Toen Daria al buiten bewustzijn was, werd ze ook nog eens in haar buik gestoken. Het duurde vier uur voor Daria werd gevonden. Ze had veel bloed verloren en werd in het ziekenhuis meteen geopereerd. Daria overleefde ternauwernood. Nadat ze uit het ziekenhuis ontslagen was, stapte ze naar de politie. "Ze lachten me in mijn gezicht uit", zegt Daria. 'Je hebt je verdiende loon gekregen', kreeg ze te horen. Niet lang daarna is Daria verhuisd. Ze wordt op sociale media nog steeds bedreigd. 

Er is nooit een onderzoek geopend naar de aanval. 

De familie Yusmar,   Maleisië 

Beeld robin hammond / NOOR

Transgenderman Mitch Yusmar (47), zijn partner Lalita Abdullah (39) en hun geadopteerde kinderen Izzy (9) en Daniya (3) wonen in een dorp vlak buiten Kuala Lumpur. Mitch heeft een hoge functie bij Seed, een ngo die zich bekommert om daklozen in de Maleisische hoofdstad. Lalita is de regionale directeur opleiding en ontwikkeling voor een olie- en gaswinningbedrijf. 

Hun relatie wordt officieel niet erkend en ze leven daarom in grote onzekerheid. Het gezin zou uiteengerukt kunnen worden als Lalita iets zou overkomen. Zij is immers de enige erkende ouder van de kinderen. 

De relatie van transgenderman Mitch en zijn partner Lalita wordt niet erkend, wat voor grote onzekerheid zorgt.

Shelah (40),   Maleisië 

Beeld robin hammond / NOOR

Dragperformer en mensenrechtenactiviste Shelah was radiopresentatrice bij de zender BFM, toen ze uit de ether werd gehaald wegens klachten van de Censuurcommissie. "Ze hebben me nog altijd niet gezegd waar die klachten precies over gingen", zegt Shelah, die nog optreedt op bedrijfsfeesten. Ooit een tv-verschijning maken is uitgesloten. "Het klimaat voor holebi's gaat er hier niet op vooruit", zegt ze. "In bepaalde kringen hóór je mensen bijna denken: 'O nee!' Voor veel politici zijn Maleisië en de islam synoniem. Zij denken dat holebi's een gevaar vormen voor de Maleisische identiteit. Het rare is dat dragqueens 20 jaar geleden nog zichtbaar waren. Het land zit momenteel midden in een raciale, politieke en seksuele identiteitscrisis. We vechten niet voor holebirechten, maar voor mensenrechten. Het recht om te 'zijn'!" 

Overdag heet Shelah Edwin. Hij was be-stuurslid van Seksualiti Merdeka, een beweging van holebi's en ngo's over heel Maleisië die een soort van vrijhaven probeerde te creëren waar mensen hun verhalen kwijt kunnen en meer te weten kunnen komen over hun rechten en over veilige seks. Het vierde Seksualiti Merdeka-festival in 2011 werd enkele uren na de start verboden: media en politici noemden het festival 'de seksclub'. Twee vrachtwagens vol politiemensen werden ingezet om ervoor te zorgen dat het festivalterrein werd ontruimd. "Er waren bijna meer agenten dan bezoekers", zegt Edwin. "Zonde dat het zo gelopen is, want het is op Seksualiti Merdeka dat Shelah voor het eerst optrad. Het is echt heel erg. Ik dacht dat ik mijn plek had gevonden." 

Tiwonge Chimbalanga Malawi/ Zuid-Afrika 

Beeld robin hammond / NOOR

Steven Monjeza Soko en Tiwonge Chimbalanga werden in 2009 in hun vaderland Malawi gearresteerd. Op grond van de secties 153 en 156 van de Malawische strafwet werden ze in 2010 aangeklaagd wegens sodomie en het toelaten van sodomie, en van het onderhouden van onzedelijke praktijken tussen mannen. De twee mannen werden schuldig bevonden en veroordeeld tot de maximumstraf: veertien jaar cel. 

Volgens de rechter was de zwaarte van de straf gerechtvaardigd met het oog op de bescherming van de Malawische samenleving. "Ik zal jullie een afschrikwekkende straf geven, zodat het publiek afgeschermd wordt van mensen zoals jullie, zodat niemand in de verleiding komt om jullie afschuwelijke voorbeeld na te volgen", zo lichtte hij het vonnis toe. 

De veroordeling was in strijd met de Malawische grondwet en een aantal internationale verdragen over mensenrechten die Malawi mee heeft ondertekend. De zaak wekte in het buitenland dan ook grote verontwaardiging. De straf van de twee mannen werd later kwijtgescholden op voorwaarde dat ze nooit meer enig contact met elkaar zouden hebben. 

Na haar vrijlating is Tiwonge, die zich in Malawi niet langer veilig voelde, gevlucht naar Zuid-Afrika.

Lindeka (28),   Zuid-Afrika 

Beeld robin hammond / NOOR

Op een dag in 2007 was Lindeka (28) uit met een vriendin. Ze ging een pakje sigaretten kopen en was weer op weg terug, toen er een man op haar afstapte. Hij zei dat hij haar een kortere weg zou tonen. "Ben je lesbisch?", vroeg hij haar. "Spreek je soms af met meisjes?" Lindeka zei ja. Daarop haalde de man een pistool uit zijn zak, zette het wapen tegen haar hoofd en zei: "Ik weet zeker dat je geen man bent, maar een meisje." Hij sleurde haar mee naar een donker plekje achter een paar toiletten, duwde de revolver tegen haar slaap en verkrachtte haar. "Ik was doodsbang", zegt Lindeka. "Ik dacht dat hij me ging vermoorden." Toen het achter de rug was, rende de man weg. "Sindsdien haat ik mannen", zegt Lindeka. 

De aanrander werd later gearresteerd en veroordeeld tot tien jaar gevangenisstraf. "God heeft me geholpen om de verkrachting achter me te laten, maar ik ben nog altijd bang. Ik ga 's avonds niet meer uit."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden