Zondag 27/09/2020

Filmblog

Van de hemel naar de hel met Atom Egoyan

Regisseur Atom Egoyan kreeg zijn deel van de slechte kritieken te verwerken.Beeld REUTERS

Filmjournalist Jan Temmerman blogt twaalf dagen lang over wat er leeft op Film Fest Gent, dat nog tot en met 25 oktober plaatsvindt.

Wat doet een buitenlandse regisseur die zijn nieuwe film komt voorstellen op Film Fest Gent? Het publiek begroeten bij aanvang van de projectie. Na de vertoning soms terugkeren voor een Q & A (questions and answers). Interviews geven aan journalisten. Maar de buitenlandse gasten hebben natuurlijk ook vrije tijd. Die kunnen ze gebruiken om de stad te verkennen. Te socializen met collega's. Of in de St. Baafskathedraal te gaan kijken naar het échte Lam Gods, waar zoveel om te doen was in de recente WO II-film 'The Monuments Men' van en met George Clooney. Allemaal vrij normaal en voorspelbaar dus.

'Donkere kamers' met Atom Egoyan
Maar ze kunnen, zoals de Canadese cineast Atom Egoyan, ook onverwachte dingen doen. Die ging zaterdag namelijk de pas geopende expo 'Donkere kamers. Over melancholie en depressie' bekijken in het onvolprezen Museum Dr. Guislain. Er worden daar vaak interessante kunsttentoonstellingen georganiseerd, maar het museum besteedt natuurlijk ook veel aandacht aan de geschiedenis van de psychiatrie. En daar deed Egoyan een fascinerende ontdekking. Met als gevolg dat ons interview, later die dag, begon met een vraag van hém. Of ik al gehoord had van ene Arthur Van Gehuchten (1861-1914)? Neen, die naam deed geen belletje rinkelen. Ten onrechte, want Arthur Van Gehuchten was een gerenommeerd professor anatomie en neurologie aan de universiteit van Leuven, die reeds begin vorige eeuw foto's én filmopnames maakte van psychiatrische patiënten. Als wetenschappelijk documentatiemateriaal. En dat op een moment dat het nieuwe medium film nog grotendeels beschouwd werd als een kermisattractie.

Een tijd geleden werden in de Cinematek in Brussel, tijdens een grootschalig inventarisatie- en restauratieproject van alle Belgische films in het archief, een aantal blikken uit de kluis gehaald waarop 'Films médicaux, UCL' (voor Universite Catholique de Louvain) stond. Het bleek te gaan om een groot aantal nitraatfilms van die Arthur Van Gehuchten, die sindsdien door de Cinematek gerestaureerd en gedigitaliseerd werden. Die opnames van de mimiek en de bewegingen van zijn patiënten zouden tot het oudste filmmateriaal uit België behoren. Ze zijn nu al een tijdje opnieuw zichtbaar voor het publiek en hebben inmiddels al toneelmakers en choreografen geïnspireerd. Zelf wil ik die opnames nu zo snel mogelijk gaan bekijken in Museum Dr. Guislain. Van zodra Film Fest Gent afgelopen is.

Ik was zo verbaasd door die 'ontdekking' van Atom Egoyan dat ik hem vergat te vragen waarom hij in eerste instantie naar de tentoonstelling 'Donkere kamers' was gaan kijken. De cineast maakte in ieder geval zelf geen melancholische of depressieve indruk. Het had nochtans gekund. Zijn nieuwe film, het ontvoerings- annex pedofiliedrama 'The Captive', werd enkele maanden geleden in Cannes slecht ontvangen. Kan gebeuren. Maar wat toch vooral opviel, was de heftigheid van de negatieve reacties. De vroegere films van Egoyan, zoals 'Exotica' en 'The Sweet Hereafter', werden in herinnering gebracht als ware meesterwerken. Maar nu was de regisseur blijkbaar de pedalen kwijt!

"Pijnlijk verrast"
Is het wel een goed idee om die kritische kaalslag opnieuw in herinnering te brengen? In het geval van Atom Egoyan duidelijk wél. Hij was zelf verrast geweest. Pijnlijk verrast, gaf hij toe. Maar hij wilde er wel graag over praten. Zoeken naar antwoorden. Mogelijke verklaringen. Uitleggen wat zijn bedoelingen waren geweest. Ik herhaalde nog maar eens mijn overtuiging dat Cannes een wispelturige minnares is. Soms is de liefde passioneel, maar het volgende moment kan de stemming omslaan in pure haat. Kijk maar naar David Lynch. Bejubeld en met een Palme d'Or bekroond voor 'Wild at Heart' en twee jaar later uitgespuwd voor 'Twin Peaks: Fire Walk with Me'. De Nederlandse dichter en toneelschrijver Gerbrand Adriaensz. Bredero wist het eeuwen geleden al: 't Kan verkeren.

Critici zijn trouwens een ras apart. Dankbare personages ook om af en toe de spot mee te drijven. Zoals in de boeiende Italiaanse film 'Il Capitale Umano' van regisseur Paolo Virzi. Daarin gaat het onder meer over de rijke, maar o zo onzekere Carla (ontroerende vertolking van Valeria Bruni Tedeschi. Jawel, zus van Carla Bruni). Haar privé-chauffeur wil Carla naar een afspraak met de manicure brengen. Maar ze twijfelt. Neen, ze wil liever schoenen kopen. Of toch niet: misschien toch eerder een exotisch kunstwerk uit Azië. Ze rijden voorbij een oud theatergebouw, dat op instorten staat. Carla heeft meteen een nieuw doel in haar leven gevonden! Zij die ooit nog de bange ambitie koesterde om zelf te acteren, wil nu het theater renoveren. Tegenover haar rijke zakenman van een echtgenoot argumenteert ze dat er in de omgeving geen enkel theater nog actief is. Zijn laconieke reactie: "Is dat erg?". Maar het project is misschien fiscaal wel interessant. Even later zit Carla met een aantal culturo's samen om alvast het toekomstige programma te bespreken. Al haar voorstellen worden door een nors kijkende vrouw meteen hautain afgebrand. Het blijkt een toneelcritica te zijn. "Is er eigenlijk iets dat je wél goed vindt", vraagt een andere gesprekspartner. Haar antwoord komt even snel als resoluut: "Het theater is dood!".

Tja, met dergelijke vrienden heeft cultuur geen vijanden nodig.

Beeld Wouter Van Vooren
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234