Zaterdag 04/12/2021

Van de (Griekse) krekel en de (Duitse) mier

Onder het voorzitterschap van Herman Van Rompuy zitten de EU-leiders bijeen om een uitweg te zoeken voor het Griekse schuldenprobleem. Volgens Koen Schoors mag Europa Griekenland niet zomaar redden. 'Dat zou de solidariteit van de hangmat zijn, of de chantage van de krekel: blijf mij voeden of de (Europese) mierenkolonie komt in gevaar!' Koen Schoors is professor economie aan de Universiteit Gent.

Langzaam komt Griekenland in het eindspel terecht. Er zijn twee verhalen over Griekenland. In het eerste verhaal is Griekenland het slachtoffer. Door de vermaledijde speculanten wordt het arme kleine Griekenland in de afgrond geduwd. Daardoor is het wantrouwen in Griekenland zo groot geworden dat het land misschien niet meer in staat is zijn tekorten te financieren met nieuwe leningen zoals nu toch elk land doet. De oplossingen die in dit verhaal worden aangedragen zijn eenvoudig: Griekenland moet gered worden door Europa. Indien Europa niet reageert, dan komen ook Spanje, Portugal, Ierland en wie weet België in het oog van de storm. En uiteindelijk wordt ook de eurozone zelf bedreigd. Dus kom op met dat geld. Leve het solidaire Europa (lees: het solidaire Duitsland) en dood aan de speculanten en de short sellers.

In het andere verhaal is Griekenland de krekel die er al een decennium op los leeft op kosten van de nabije Europese mierenkolonie, waar zij met de nodige listigheid en zin voor Grieks drama is binnengeslopen. Deze krekel verbergt al jaren de ware leegte van haar wintervoorraad en leeft op krediet van de kolonie die nu zelf lijdt onder een zware en lange winter. Iedere welingelichte mier weet dat wel, maar doet alsof zijn of haar neus bloedt. Wie zonder leugen is, werpe de eerste steen. De speculanten wijzen de andere mieren erop dat de krekel helemaal geen wintervoorraad heeft en dus de door de kolonie uitgeleende voorraden misschien niet zal kunnen terugbetalen. De grootste en zuinigste mier (Duitsland) fluistert dat de krekel misschien uit de kolonie gezet moet worden. De andere leden van de Europese kolonie spreken daar schande over, maar willen zelf niet betalen voor de redding van de krekel.

Maar Europa mag Griekenland niet zomaar redden. Dat zou immers de solidariteit van de hangmat zijn, de chantage van de krekel. Blijf mij voeden of de kolonie komt in gevaar! Griekenland krijgt al decennia verschillende vormen van Europese steun. Als lid van de eurozone geniet het bovendien al jaren van een lagere interest en een stabielere wisselkoers. Maar Griekenland heeft deze bonussen opgesoupeerd. Lidmaatschap van de eurozone kan toch niet automatisch betekenen dat de andere lidstaten ook verantwoordelijk zijn voor jouw schuld? Zijn wij dan ook verantwoordelijk voor de Duitse schuld? De Franse? De Slowaakse? Een dergelijk systeem zou elk land een volmaakte stimulans geven om tekorten op te stapelen op de kap van de ander en is precies daarom tot ineenstorten gedoemd.

Euro-obligaties
Het Groei- en Stabiliteitspact was bedoeld om dergelijke perverse stimulansen te ontkrachten, maar is een lege doos gebleken. Het is daarom dringend aan herziening toe. Het Belgische voorstel om een systeem van euro-obligaties op te zetten is een goed idee. Zolang een land zijn tekort binnen de afgesproken perken kan houden, kan het zichzelf financieren met euro-obligaties die door de EU worden uitgegeven. Elk bovenmatig tekort moet het land zelf financieren tegen veel hogere kosten, wat meteen een automatische straf inhoudt voor diegenen die zich niet aan de afspraken houden. Om te vermijden dat de afspraken zelf verslappen, moeten die vastgelegd worden in een duurzaam akkoord dat geen uitzonderingen toelaat. Zo kan de euro overleven en sterker uit deze crisis komen.

Vier opties
Griekenland kan prima overleven zonder Europese hulp. Ten eerste zou Griekenland bijvoorbeeld zelf grondig kunnen saneren zonder enige hulp. Dat is wat de meeste EU-leden doen en sommigen, zoals Letland en Litouwen, zijn minstens zo hard getroffen als Griekenland. Er zijn zelfs leden van de Eurozone die zonder veel poeha zwaar hebben moeten saneren in de overheidsuitgaven, zoals bijvoorbeeld Ierland. Nu, saneren ligt moeilijk omwille van de recessie, maar ook in de meest rooskleurige economische situatie zou Griekenland met een fiks tekort zitten waar het dringend vanaf moet. Hoe eerder hoe beter dus. Ten tweede kan Griekenland ook aankloppen bij het IMF voor voorwaardelijke steun. Opnieuw zou Griekenland niet het eerste Europese land zijn. Ook IJsland of Oekraïne en EU-lidstaat Hongarije moeten al bij het IMF aankloppen. Ten derde zou Griekenland kunnen weigeren haar schulden terug te betalen.

Schuldweigering is historisch een frequent fenomeen en Griekenland heeft er al eerder gebruik van gemaakt. Schuldweigering laat niet toe de sanering te ontlopen. De eerste jaren na de weigering zal Griekenland immers geen beroep kunnen doen op de schuldmarkten, wat impliceert dat de begroting perfect in evenwicht zal moeten zijn. Tenzij, en dat is de vierde mogelijkheid, dat Griekenland op het moment van schuldweigering ook, vrijwillig of onder zachte dwang, uit de euro stapt. In dat geval zal Griekenland haar toekomstige overheidstekorten als vanouds kunnen financieren met de drukpers, met inflatie tot gevolg. Maar dat is niet zonder gevaar en verre van kosteloos.

De derde en de vierde optie impliceren dat de Europese partners nog maar eens hun banken zouden moeten redden, die immers miljarden Griekse overheidsschuld op hun balans hebben staan. Dat is meteen het belangrijkste wapen van Griekenland: red ons of jullie kunnen zo meteen opnieuw de banken gaan redden. Misschien dat Europa daarom toch tussenkomt. Solidariteit met een grimlach.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234