Zaterdag 24/10/2020

Van collage tot eenvoud

De kans dat u nog nooit een illustratie van hem hebt gezien, is klein. Maar met grafische roem alleen is Dave McKean nog niet tevreden: hij maakt ook strips, films en muziek. Een gesprek met een man die meer talent en succes heeft dan een normale mens kan verdragen, bij het verschijnen van zijn meesterwerk in stripvorm: Cages. 'Ik hou er niet van om precies te weten wat ik volgende week zal doen.'

Cd-hoezen en boekencovers ontwerpen is zijn voornaamste bezigheid. Tientallen heeft hij er gemaakt, voor Michael Nymans soundtracks van The Piano of The cook, the thief his wife and her lover, over Voodoo Lounge van The Stones tot cd's van Alice Cooper. Heel verschillende muziek, maar daar maalt hij niet om. Het resultaat is meestal een mengsel van fotocollage en -manipulatie, computertechniek en tekeningen. Het is een ingenieuze mix, die van McKean een autoriteit maakte in de grafische wereld. "Ik begin zo'n illustratie met in mijn achterhoofd wat de band met het nieuwe album wil bereiken. Ik zet de muziek luid en dan komt de rest vanzelf." De afbeelding zelf mag snel vergeten zijn en er zelfs overladen uitzien, maar de indruk moet blijven.

Daarnaast heeft McKean zich altijd bezig gehouden met een totaal ander medium: de strip. Hoewel, voor McKean komt het uiteindelijk - de voor de hand liggende verschillen ter zijde gelaten - op hetzelfde neer: "In beide gevallen schrijf ik voor mezelf een synopsis waarin staat wat ik moet bereiken en dan begin ik eraan."

Nog tijdens zijn grafische opleiding leerde McKean de schrijver Neil Gaiman kennen. Ze besloten om samen een strip te maken. Dat werd het onlangs heruitgegeven Violent Cases, een verhaal over de lijfarts van Al Capone, verteld door een man die de arts misschien ontmoette in zijn kindertijd. In Violent Cases spelen tekst en beeld wel op elkaar in, maar de afstand tussen de literaire voice-over en de illustratieve stijl van McKean is soms groot.

"Toen ik mijn eerste strips maakte, was ik ervan overtuigd dat je elke afbeelding in een strip kon stoppen. Ik denk dat nog altijd een beetje, maar te zware illustraties kunnen te veel aandacht naar het beeld trekken en zo het verhaal vertragen. Voor een verhaal als Violent Cases leek collage een geschikte techniek: het gaat tenslotte over de manier waarop je je alles maar fragmentair herinnert."

Na Violent Cases volgde de overstap naar Amerika. McKean maakte Black Orchid en het Batman-verhaal Arkham Asylum, twee strips bij de grote uitgeverij DC, die mede door de bijzondere McKean-aanpak erg succesvol waren, maar als strip de mist in gingen door problemen met het scenario. "Ja, dat was onvolwassen werk, maar dat is niet erg. Het was een stadium waar ik door moest. We deden in die strips te veel ons best om het goed te doen. In Black Orchid stopten we ook te veel postmoderne trucjes, zoals scènes die in elkaar overlopen, niet omdat we dat leuk vonden, maar omdat het zo modieus was. Wat ik nog altijd goed vind aan Black Orchid, is de vredelievende afloop en het feit dat er echte mensen in rondlopen, geen karikaturen."

Drie fel gesmaakte projecten met Neil Gaiman later (Signal to Noise, Mr. Punch en het kinderboek The day I swapped my dad for two goldfish) is zijn status zo hemelhoog gestegen dat elke grafische oprisping van McKean het volgens uitgevers waard is om als kunstboek te worden uitgegeven, zoals pas nog gebeurde met de covers die McKean ontwierp voor de door Gaiman geschreven stripreeks The Sandman.

Tussen allerlei andere projecten door werkte McKean ook aan een persoonlijker en erg ambitieus stripproject, waarvoor hij zelf de scenario's schreef: Cages. De 500 pagina's dikke bundel ligt nu in de winkel. "Ik werk graag met een scenarist als Neil Gaiman, maar natuurlijk vertelt zo'n scenarist over zíjn wereld. Ik wilde eindelijk eens vertellen waaruit míjn wereld bestaat", zegt McKean over Cages. Het blijkt een heel gevarieerde wereld te zijn, waarin het gemeenschappelijke element de beperkingen zijn die ieder individu ondervindt. McKean bekijkt de realiteit vanuit levensechte personages. Een schrijver, die zoals Salman Rushdie ondergedoken moet leven als gevolg van de inhoud van zijn boek, een schilder die worstelt met het doek, een jazzmusicus op zoek naar de ultieme improvisatie. Samen vertegenwoordigen de personages uit het boek veel verschillende kanten van McKeans scheppende persoonlijkheid. De vele deelverhalen vormen een caleidoscoop, die veel mogelijkheden voor de interpretatie van McKeans filosofie openlaat. "Ik ben begonnen met korte verhaaltjes, maar uiteindelijk bleken ze allemaal tot dezelfde wereld te behoren. Door de ervaring van Cages voel ik me nu veel zekerder als schrijver."

De eenvoud van de stijl, met een overwicht van simpele pentekeningen, valt direct op. "Voor Cages wou ik een stijl die de dialogen, de lichaamstaal en de relaties tussen de mensen in de verf zou zetten. Daardoor kwam een stijl die veel aandacht opeist, niet in aanmerking voor het grootste deel van het boek."

Naast strips en illustraties experimenteert McKean ook met multimedia. "Door mijn ervaring met multimedia zie ik dat het moeilijker is om de mensen van mening te doen veranderen dan van nul te beginnen. Het stripverhaal wordt nog altijd als pulp voor kinderen beschouwd, hoewel het een volwaardige kunstvorm is. Design is dat niet, wat designers ons ook willen laten geloven. Een kunstenaar kan ook de inhoud bepalen, maar design bepaalt alleen de vorm. Het potentieel voor een kunststrip is er zeker, maar het medium heeft zich niet echt meer ontwikkeld sinds pionier Winsor McCay tachtig jaar geleden."

Strips en illustraties zijn voor McKean nog niet voldoende. "In samenwerking met Channel Four wil ik kleine films maken, die ik thuis op mijn computer kan manipuleren. En ik speel ook nog piano." Een cd met muziek van duizendpoot McKean en teksten van onder andere Neil Gaiman krijg je cadeau bij de luxe-uitgave van Cages, die in september moet verschijnen.

Gert Meesters

Cages is verschenen bij Kitchen Sink Press en kost ongeveer 2.500 frank. Een Franse versie werd gepubliceerd door Delcourt.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234