Zondag 24/10/2021

AchtergrondWereldwijde brand

Van Californië tot Jakoetsk: de wereld staat in lichterlaaie

null Beeld DM
Beeld DM

In een aantal landen veroorzaakt een enorm hete zomer bosbranden. In Canada vechten brandweerlieden al maanden tegen vuurhaarden. In Turkije staan zuidelijke gebieden in brand, terwijl noordelijke onderlopen. De wereld staat opnieuw voor een ongezien schouwspel.

Bosbranden hebben een drie-eenheid van ideale omstandigheden nodig om te ontvlammen en vervolgens bijzonder verwoestend te zijn. Hitte en droogte maken dat het hout in de bossen uitdroogt en sneller kan ontvlammen. Wind kan het vuur zuurstof geven en verspreiden.

In verschillende regio’s op deze planeet zijn die drie vakjes afgevinkt. Het zuiden van Europa en het noorden van Amerika noteren recordtemperaturen. Zelfs in de uiterst onherbergzame regio Jakoetië, in het Russische Siberië, zijn er zware branden.

Deze week kwam het klimaatpanel van de VN, IPCC, nog naar buiten met een rapport waarin het waarschuwt dat de aarde steeds sneller opwarmt. Hittegolven liggen aan de basis van de grote bosbranden die we vandaag zien, onder meer in Europa en Noord-Amerika.

Savanne

Maar op de wereldkaart van het Amerikaanse ruimtevaartagentschap NASA zijn er ook veel rode puntjes in Brazilië en in het zuiden van Afrika te vinden. In Zuid-Amerika en Afrika ligt de verklaring voor deze puntjes veelal bij landbouwers die stukken natuur afbranden voor grond. In het savannelandschap van Afrika en Australië komen er van nature trouwens veel branden voor.

Maar omdat er steeds minder savanne is, daalt ook het aantal natuurbranden wereldwijd volgens fysisch geograaf Guido van der Werf (VU Amsterdam). Maar tegelijk ziet Van der Werf, die het fenomeen al twintig jaar bestudeert, ook dat er meer hevige bosbranden zijn, zoals die in Amerika en Siberië.

Omdat we ook in Europa dus steeds meer met hittegolven zullen geconfronteerd worden, valt het te verwachten dat er meer bosbranden zullen zijn. Volgens klimaatwetenschapper Philippe Huybrechts (VUB) wordt het almaar belangrijker om bossen te beschermen. In Europa hebben veel branden volgens hem een menselijke oorzaak.

“Maar door langere droge periodes en en grote hittegolven worden bossen uiteraard steeds kwetsbaarder”, zegt hij. “Dan is bosbeheer noodzakelijk om de risico’s te beperken. Dat kan door drooghout op te ruimen, zodat er minder brandstof is, of door gangen te maken om het vuur tegen te houden.”

Een helikopter haalt water uit een meer om te blussen in Jakoetsk.  Beeld via REUTERS
Een helikopter haalt water uit een meer om te blussen in Jakoetsk.Beeld via REUTERS

Rusland: Rook uit Siberië bereikt voor het eerst de Noordpool

Wetenschappers van de NASA die de bosbranden in Siberië bestuderen, wisten niet wat ze zagen. De rook van de branden in de Republiek Sacha (Jakoetië) reisde maar liefst 3.000 kilometer en bereikte zelfs de Noordpool, zo konden ze waarnemen op satellietbeelden. Zoiets gebeurde volgens hen “voor het eerst in de geschiedenis”.

Deze republiek is een van de koudste regio’s in Rusland. Het gebied is zelfs bedekt met permafrost. Maar tegenwoordig maakt de hele regio hoge temperaturen en droogte door. Volgens het Russische weerinstituut Rosgidromet wordt de situatie in de regio steeds erger, zo maakte het maandag bekend. Alleen al in deze regio staat er 34.000 vierkante kilometer in brand.

Alles bij elkaar opgeteld zouden alle bosbranden in heel Rusland samen een oppervlakte van 182.000 vierkante kilometer beslaan. Dat is meer dan de branden in Italië, Griekenland, Turkije, de VS en Canada samen.

Milieuactivisten verwijten de Russische overheid ook dat ze veel te laks handelt. In Rusland bestaat er namelijk een wet die stelt dat er niet wordt ingegrepen als de kost om de branden te blussen hoger ligt dan de schade die ze aanrichten. Daardoor laten de Russen niet-bewoonde gebieden dus gewoon afbranden.

Jongemannen doen een poging om de vlammen te blussen in de bergachtige provincie Tizi Ouzou.  Beeld REUTERS
Jongemannen doen een poging om de vlammen te blussen in de bergachtige provincie Tizi Ouzou.Beeld REUTERS

Algerije: 69 doden, drie dagen nationale rouw

Bij de bosbranden in het noorden van Algerije zijn volgens APS, het persbureau van de overheid, al zeker 69 doden gevallen. Beelden op sociale media, met daarin steevast hulpkreten, laten dorpsbewoners zien die in het nauw worden gedreven, dieren die doodsbang zijn of bosrijke heuvels die in een mum van tijd worden gereduceerd tot zwarte stompjes.

Algerije maakt een van de meest destructieve bosbranden mee in zijn geschiedenis. In Noord-Afrika creëren droogte, hitte en wind nu de ideale omstandigheden voor de vlammenzee. In Algerije zijn zeventien provincies getroffen. Een groot deel van de vuurhaarden concentreert zich bij de stad Tizi Ouzou, gelegen in de regio Kabylië, die voornamelijk door Berbers wordt bewoond. Die regio ligt ten oosten van de hoofdstad Algiers.

De overheid krijgt de bosbranden maar moeilijk onder controle. Frankrijk heeft al enkele vliegtuigen toegezegd, net als buurland Marokko. Algerije zet ook het leger in om de vuurhaarden te bestrijden. 28 militairen zijn daarbij al om het leven gekomen. Door de hoge menselijke tol heeft president Abdelmadjid Tebboune drie dagen van nationale rouw afgekondigd, die donderdag zijn begonnen.

Een bewoner van het dorpje Pefki op het eiland Evia probeert de brand wanhopig mee te blussen.  Beeld AFP
Een bewoner van het dorpje Pefki op het eiland Evia probeert de brand wanhopig mee te blussen.Beeld AFP

Griekenland: ‘Natuurramp van ongeziene grootte’

Ook in het zuiden van Europa vormen warme temperaturen en droogte de perfecte context voor bosbranden. In Griekenland zijn er in zo’n twee weken tijd al 110.000 hectaren afgebrand, waarvan meer dan 93.600 hectaren bos- en weidegrond. Dat heeft het Europese informatiesysteem voor bosbranden EFFIS (European Forest Fire Information System) woensdag bekendgemaakt.

Het land zit met de zwaarste golf aan branden sinds 2007. Hoe abnormaal deze bosbranden zijn, wordt duidelijk door de oppervlakte afgebrand landschap te vergelijken met het gemiddelde van de afgelopen twaalf jaar. Dat ligt op jaarlijks iets meer dan 9.000 hectaren volgens EFFIS.

Vooral de regio Attica, met daarin de hoofdstad Athene, en het nabij gelegen eiland Evia zijn zwaar getroffen. De vlammen vraten hele dorpen op. Bewoners moesten met de boot geëvacueerd worden. De strandstoelen van de anders zo bruisende toeristische sector staan er verlaten bij.

Ondertussen heeft Griekenland al hulp gekregen van een aantal landen die brandweerlui en blusvliegtuigen gestuurd hebben. Maar de Grieken zelf vinden dat hun eigen overheid veel te weinig gedaan heeft. Premier Kyriakos Mitsotakis kwam ook al met excuses voor hoe de overheid deze “natuurramp van ongeziene grootte” heeft aangepakt.

De grijze strook bovenaan zijn allemaal afgebrande bomen, in het Mugla-district van Turkije.  Beeld AFP
De grijze strook bovenaan zijn allemaal afgebrande bomen, in het Mugla-district van Turkije.Beeld AFP

Turkije: bosbranden in het zuiden, overstromingen in het noorden

De overburen en eeuwige rivalen van de Grieken voeren vandaag dezelfde strijd. Ook Turkije wordt geconfronteerd met enorme bosbranden. Vooral langs de turquoise-blauwe wateren van de Turkse zuidkust woeden de vuurhaarden. Reliefweb, een infosite van de VN, schreef dinsdag dat er in het land 270 bosbranden zijn geweest in de voorbije twee weken, verspreid over 53 provincies. 267 waren er al onder controle, drie nog niet.

Net als de Grieken wijzen ook de Turken de eigen overheid met de vinger. De regering zou ook eerst aanbiedingen van hulp hebben afgehouden. De Turkse president Erdogan heeft de oorzaak van de bosbranden onder meer bij sabotage door de Koerdische PKK gelegd. Ook zouden volgens hem veel mensen tijdens de vakantie de bossen ingetrokken zijn en afval hebben achtergelaten na een barbecue.

Terwijl het zuiden van Turkije de branden probeert te blussen, kampt het noorden ondertussen met watersnood. De overstromingen hebben al een brug doen instorten in de provincie Bartin. In twaalf dorpen in dezelfde provincie viel de stroom uit. Meer naar het oosten, in de provincie Sinop, stortte een huis in en werden auto's meegesleurd.

Turkije is de laatste maanden al meermaals getroffen door natuurrampen. Peilingen tonen aan dat jongeren de klimaatverandering steeds meer als een van de belangrijkste politieke onderwerpen zien. Turkije is een van de zes landen die nog geen handtekening hebben gezet onder het Klimaatakkoord van Parijs. De Turken vinden dat ze onterecht ingedeeld zijn bij de ontwikkelde landen en niet bij de ontwikkelingslanden, waardoor ze klimaatfondsen zouden mislopen.

Een vrijwilliger keert terug om te rusten, in de buurt van Blufi, op Sicilië. Beeld AP
Een vrijwilliger keert terug om te rusten, in de buurt van Blufi, op Sicilië.Beeld AP

Italië: mogelijk hoogste temperatuur ooit gemeten in Europa, 48,8 graden

Meer naar het westen in het Middellandse Zeegebied woeden er ook zware branden in het zuiden van Italië. Het gaat met name om het eiland Sicilië en de zuidelijke regio’s Apulië en Calabrië (die laatste is de teen van de Italiaanse laars).

Grote gebieden zijn hier ook in de as gelegd. In Calabrië is een 76-jarige man om het leven gekomen toen zijn huis instortte. Op Sicilië bedreigt de vuurzee huizen in het zuidelijke en in het centrale gedeelte van het land. De brandweer liet op Twitter weten dat ze alleen al voor Sicilië en Calabrië 3.000 operaties heeft uitgevoerd in twaalf uur tijd, waarbij ook zeven blusvliegtuigen werden ingezet.

Zuid-Europa kreunt dus onder een zware hittegolf. Lokale autoriteiten geloven dat ze in Floridia, in de buurt van de Siciliaanse stad Syracuse, de hoogste temperatuur ooit in Europa hebben gemeten. Daar wees de thermometer 48,8 graden Celsius aan. Het is nu aan de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO) om het meetresultaat te checken. Het huidige record staat trouwens op 48 graden en is gemeten in Athene in 1977. De oorzaak voor de hoge temperaturen in het zuiden van Italië is ‘Lucifer’, een hogedrukgebied dat noordwaarts is getrokken vanuit Afrika.

In Greenville, in het noorden van Californië, kan deze familie terecht in een huis van vrienden dat niet afbrandde tijdens de ‘Dixie Fire’. Beeld Photo News
In Greenville, in het noorden van Californië, kan deze familie terecht in een huis van vrienden dat niet afbrandde tijdens de ‘Dixie Fire’.Beeld Photo News

VS: In Californië verbreekt ‘Dixie Fire’ records

Tijdens de ‘Gold Rush’ van de negentiende eeuw kwamen goudzoekers naar het stadje Greenville om er te graven naar het edelmetaal. Vandaag is het stadje volledig in de as gelegd door de ‘Dixie Fire’. Wie erheen reist, treft er enkel nog uitgebrande gebouwen en verkoolde voertuigen aan.

Dat toont hoe gevaarlijk de ‘Dixie Fire’ is die momenteel door het noorden van Californië raast. De naam is afkomstig van een weg in de Feather River Canyon, waar het vuur begon. Die canyon ligt in de bekende Sierra Nevada. Sinds dinsdag is de ‘Dixie Fire’ de tweede grootste bosbrand die de staat ooit heeft gezien.

De grootste is de August Complex Fire van vorig jaar. Maar zoals de naam al aangeeft, was die brand ‘complex’, hij bestond namelijk uit meerdere vuurhaarden die verspreid lagen en zich dan bij elkaar aansloten. Dixie is wat de Amerikanen een ‘single fire’ noemen, omdat er maar één vuurhaard is. In die categorie is Dixie de grootste die er in de staat is geweest.

Dixie heeft ondertussen meer dan 1.000 huizen in de as gelegd en bedreigt nog steeds woongebied. Duizenden mensen hebben ook het bevel gekregen om te evacueren. In Californië zijn de temperaturen erg hoog, tot boven de 35 graden. Vorige week hoopten de autoriteiten nog dat ze tegen eind augustus de brand onder controle zouden hebben, nu plakken ze er geen datum meer op.

Een vliegtuigje dropt een brandvertragend middel in de buurt van Osoyoos, British Columbia. 
 Beeld via REUTERS
Een vliegtuigje dropt een brandvertragend middel in de buurt van Osoyoos, British Columbia.Beeld via REUTERS

Canada: vecht al maanden tegen de vlammen

Net als de westkust van de VS kreunt Canada onder een hittegolf, die in beide gebieden dus ook bosbranden in gang heeft gezet. De rook van die branden drijft ondertussen over Noord-Amerika. Zelfs in de steden Toronto en Philadelphia, aan de overzijde van beide landen, zien de inwoners een dikke mist in de lucht hangen. Plaatselijke besturen raden dan ook aan om de ramen gesloten te houden.

Door de aanblijvende hoge temperaturen vrezen ook de Canadezen dat de branden nog niet meteen voorbij zijn. In het zuiden van Brits-Columbia beslaat een brand, die al sinds midden juli woedt, nu al meer dan 550 vierkante kilometer. Honderden brandweerlieden proberen het vuur met helikopters en zware machines te bestrijden, maar slagen er ook hier niet in de vlammen onder controle te krijgen.

Dit jaar is Canada al enkele keren getroffen door zware hittegolven. Meteorologen stelden in juli de hoogste temperatuur ooit vast in het land: 49,6 graden Celsius. Een maand eerder was het zo heet dat de brandweer nog met moeite haar werk kon doen, omdat helikoptermotoren oververhit geraakten en ook andere machines het lieten afweten.

In Brits-Columbia alleen woeden er 273 bosbranden, zo maakte het provinciebestuur bekend. Sinds april is er al zo’n 6.450 vierkante kilometer in de as gelegd. Het aantal bosbranden ligt nu al minstens 30 procent hoger dan het jaargemiddelde van de laatste tien jaar in Canada, terwijl het seizoen voor bosbranden nog enkele maanden duurt.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234