Maandag 06/04/2020

Van bronsgroen Limburg naar dieprood Hasselt, en terug

Limburg davert, en tot op Facebook doen de trillingen zich gevoelen. Zegt een Limburgs copywriter (en bepaald geen sp.a’er): “Niet-Limburgers of andere wereldvreemden menen opeens allerlei combines te ontdekken... Welcome to Limburg! Hier kent nu eenmaal iedereen iedereen, en dus is het echt niet moeilijk om verbanden te leggen.”

Welkom in Limburg, inderdaad. Welkom in de provincie die sinds Willy Claes en Steve Stevaert zeer rood kleurde, ver voor historische bolwerken als Antwerpen of Oost-Vlaanderen. En electorale sterkte betekent politieke macht. En macht erotiseert. Of trekt op zijn minst aan.

Macht hebben is één zaak, ze aanwenden een andere. (B)SP-Limburg deed dat op haar manier. Eerst door de al vermelde kopstukken. Claes en Stevaert waren niet alleen koning in Limburg, maar ook baas in Brussel. Dan via een ijzersterke back-office. De provinciale secretaris, later provinciaal voorzitter, was tot 2007 Paul Butenaerts. Niet Claes of Stevaert, maar Butenaerts hield intercommunales in de gaten, sloot lokale akkoorden en coalities, maakte of kraakte socialistische mandatarissen. De vorst had de luxe om in de hoofdstad te toeven, de rentmeester zorgde voor een verzekerde opbrengst op het terrein.

En dat gebeurde door een cultuur die tegelijk spontaan ontstond en goed onderhouden werd: de cameraderie, en niet alleen onder kameraden. Neem Steve Stevaert. In een interview met Frieda Joris van Het Laatste Nieuws verwoordde Noël Slangen het al in 2003 zo: “De vriendenkliek van Hasselt is bekend. De basiskern bestaat uit Steve Stevaert, Dré Steemans (Felice), Ernest Bujok, Chokri Mahassine, Philippe Hilven, architecten De Gregorio en Simoni en mijn vrouw Betty Elias en ik. Het is simpel: de basis vormen de cafés van Steve. Steve achter de toog, wij ervoor. Het heeft iets Cubaans.”

In de loop der jaren gingen de oude vrienden hun eigen weg. Dré Steemans is gestorven, Ernest Bujok stopte met zijn politieke carrière, heeft geen formele band meer met de sp.a, maar is nog altijd vriend van vele socialisten. En hij bezet een sleutelpost bij Concentra, uitgever van zowel Het Belang van Limburg als TV-Limburg. Chokri Mahassine werd concertorganisator van Pukkel- en Rimpelrock, en in het parlement geloodst nadat een oudere SP-politica bereid was plaats te maken. Die dame heette Lizette Croes, na haar huwelijk ook Lizette Lieten-Croes: de moeder van Ingrid Lieten.

Philippe Hilven werd hoofdredacteur van TV-Limburg, later adjunct-hoofdredacteur van L1 (de tv van Nederlands Limburg) en is sinds vorig jaar woordvoerder van Group Machiels. De Gregorio en Simoni zijn bekende architecten. En Stevaert groeide uit tot Steve: tien jaar geleden beschouwd als de sympathiekste, modernste socialist van Vlaanderen, de groenste ook.

Dat was typisch aan SP-Limburg: terwijl in Antwerpen Agalev’ers als Paul Staes politiek krediet verwierven in de strijd tegen de afvalbaronnen, deden in Limburg jonge socialisten dat. Zij viseerden de grindafgravingen in de Maasstreek, of de vervuiling van het Remo-stort in Houthalen-Helchteren, twee zaken waaraan destijds een firma genaamd ‘Machiels’ goed geld verdiende. En na zijn politieke carrière is Stevaert zich naar eigen zeggen aan het ‘amuseren’: in projecten in Cuba (ook met Chokri) en Vietnam, als nieuwe gezicht van de culinaire gids GaultMillau, enzovoort.

Ten slotte stond de socialistische partij in Limburg sterk omdat het socialistisch ziekenfonds floreerde. De Voorzorg is de echte ruggengraat: een machtsblok, en dat trekt ambitieuze jongeren aan. Willy Claes was een man van De Voorzorg, net zoals de huidige gouverneur Herman Reynders. Maar ook minder bekende figuren passeerden er. Philip Hilven werkte er van 1982 tot 1989 bij het jeugdwerk.

Machocultuur

Intussen kraakt dat beproefde model. De personele wissels van de laatste jaren tastten zowel de front- als back-office aan. In 2009 werd Ingrid Lieten, manager van De Lijn, door de partijtop aangesteld tot minister en dus tot nummer één van Limburg. Lieten was geen ‘natuurlijke’ leider zoals Claes of Stevaert, maar wil door hard werken die positie veroveren. Net zoals in Hasselt Hilde Claes als derde socialistische burgemeester op rij doet. Maar waar Steve Stevaert de sjerp zelf had veroverd, en zijn opvolger Herman Reynders ook een stemmenkanon bleek, heeft Hilde Claes die test nog niet doorstaan. Voorlopig is zij opvolgster van een opvolger. Claes- en Lieten-getrouwen klagen soms over ‘de machocultuur’ die de nieuwe socialistische vrouwen parten speelt, en waarbij ‘oude sasa’s’ voortdurend de indruk geven dat zij het nog voor het zeggen hebben. Versta: nog voor de nieuwe leiding de verworven macht bestendigd heeft, wordt die al uitgehold. Vaak uit ijdelheid, soms uit naijver, soms uit gewoonte, ‘men doet toch niets anders dan men zo veel jaren gewoon was’.

En tegelijk is ook de back-office veranderd. Paul Butenaerts nam afscheid als provinciaal voorzitter. Ingrid Lieten stelde wel een kabinetsmedewerker aan als nieuwe provinciaal secretaris, maar die man moet nog krediet winnen. En dat tegen een achtergrond van een sp.a die zoals in heel Vlaanderen minder stemmen haalt, en dus minder sexy wordt, en minder machtig is.

Alleen is het moeilijk om de tering naar de nering te zetten, oude manieren op te geven. Dat bleek andermaal deze week. Het is intussen bekend dat de stad Hasselt vorige week de Pukkelpopgronden kocht, dat daarbij een commissie werd betaald aan niet-erkende makelaars, en dat in de contractuele overeenkomst ook bepalingen opgenomen zijn die positief zijn voor Group Machiels (zie kader). Op de bewuste gemeenteraad dinsdagavond waarop Pukkelpop ter sprake kwam, lag nog een ander dossier op tafel: omtrent onteigeningen in het kader van de zogenaamde ‘Blauwe Boulevard’, een in Hasselt veelbesproken project over de modernisering van de kanaalkom. Wie is betrokken bij dat project? Een van de partners is de nv Kanaalkom. Sterke man daarin is Justin Onclin. Hasselaar, eigenaar van Val Saint-Lambert en, sinds 2002, van de culinaire gids GaultMillau. Juist: de Stevaert-gids.

Vrienden helpen vrienden

Bij het project is ook De Scheepvaart betrokken, een nv van publiek recht die het Albertkanaal en omliggende kanalen beheert. Voorzitter is Willy Claes. De architecturale leiding van het hele project is toevertrouwd aan De Gregorio.

Is dat onwettig? Neen. Het mandaat van Willy Claes is publiek bekend, net zoals dat van zijn ondervoorzitter bij De Scheepvaart, de christendemocraat Leo Delcroix. (In de publieke nv’s zitten natuurlijk altijd en overal ook vrienden van CD&V en Open Vld. Maar rood is wel de dominante kleur). Zijn de betrokkenen deskundig? Best wel - De Gregorio heeft een internationale naam. Is het ‘ons kent ons’? Zeker wel.

Tenzij Limburgers superhelden zijn, vrij van menselijke zonden en begeerten, is er een grijze zone waar het zakelijke contact dreigt te stoppen en de vriendendienst begint. Het is perfect oirbaar van de Hasseltse gemeenteraad om zich te verzekeren van het behoud van Pukkelpop, maar natuurlijk is dat ook niet slecht voor Chokri Mahassine. Nogmaals: is dat onwettig? Neen. Helpen vrienden hun vrienden? Ja.

Zo ook in de sector van de Cleantech. Group Machiels begreep al jaren terug ‘the signs of the times’, merkte dat er ‘schoon geld’ te verdienen valt met het opruimen van rommel in plaats van het zelf te maken, maar dat deze business maatschappelijk en politiek beter te verkopen valt, in alle betekenissen van het woord. Als moderne socialiste zet Ingrid Lieten hoog in op cleane technologie. En meteen zit men dan midden in het relatienetwerk, met Philip Hilven bij Group Machiels, met andere intimi bij allerlei regionale tussenstructuren, publiek of semipubliek, die actief zijn in de groene energie en afvalverwerking.

Paul Butenaerts vond hier zelfs zijn tweede leven. Ofwel onder eigen naam ofwel onder die van zijn eenmansfirma VOF Butenaerts zetelt hij in publieke nv’s als Nuhma, die voor de Limburgse steden en gemeenten investeert in nieuwe energie, of Bionerga, gespecialiseerd in afvalverwerking - Bionerga wordt door politiek Limburg aangespoord tot samenwerking met Group Machiels. Butenaerts zetelt ook in Limburg Win(d)t, of het West-Vlaamse Aspiravi, een in hernieuwbare energie gespecialiseerde firma die onder meer investeert in ElectroWinds (tot voor kort de oogappel van Johan Vande Lanotte).

Dat netwerk kan verder en verder ingevuld worden met ‘vrienden’ - het hoeven niet eens sp.a-leden te zijn. Hilven heeft géén sp.a-lidkaart, onderhoudt ook uitstekende contacten met prominente liberalen als Johann Leten van Voka-Limburg, maar hij hoort zeker tot ‘het netwerk-Stevaert’. Of Stijn Bijnens, ooit beroemd als wonderboy van Ubizen, nu CEO van de Limburgse investeringsvennootschap LRM.

In de sector van de Cleantech investeert LRM onder meer in Limburg Win(d)t, Machiels Building en Zonnecentrale Limburg, een joint venture met Group Machiels. Bijnens was tot een paar jaar geleden ook beheerder bij nv Kanaalkom, en toen hij nog bij Ubizen was, tekende Alfredo De Gregorio de (mooie) plannen voor het nieuwe Ubicenter op de Leuvense Philips-site. Is Bijnens daarom een socialist? Neen. Hoort hij bij het netwerk? Niemand die eraan twijfelt.

Maar het netwerk vertoont ook scheuren. Jaren lang waren de Limburgse socialisten beste vrienden met de leiding van Concentra, uitgever van Het Belang van Limburg en TV-Limburg. De relatie was zowel zakelijk onderbouwd (S-Magazine, het blad van de Socialistische Mutualiteiten, wordt bij Concentra gedrukt) als persoonlijk geschraagd, met vrienden als Hilven in de hoofdredactie en Bujok in het management. Maar ook dat kantelt. Het viel niet weinig socialisten op dat Het Belang prominent plaatsmaakte voor de kritiek van LDD’er Lode Vereeck op Ingried Lieten en die van N-VA’ster Frieda Brepoels op Hilde Claes, zonder dat dat meteen door een socialistisch weerwoord gecounterd werd.

En nog merkwaardig is de openlijke kritiek van Herman Reynders - weer prominent in Het Belang op - het beleid Nuhma, en dus ook op de sp.a’ers die daar het beleid mee bepalen. Paul Butenaerts was not amused. En het is ongezien voor Limburg, socialistische kopstuken die hun ruzies publiekelijk uitvechten in de ginds zeer populaire lokale media. Er zit sleet op het rode kleed.

En het residu van die los-vaste club van old friends kan tegen de nieuwe sp.a-leiding werken. De bestaande netwerken dateren namelijk van voor ‘hun’ tijd. En hoewel Ingrid Lieten en Hilde Claes vanzelfsprekend hun contacten hebben en onderhouden, en zij in hun beleid ook gevoed en geholpen worden door de verspreide maar toch ook te verzamelen knowhow, kan het ook contraproductief werken. Vooral omdat netwerken maar functioneren als dat niet voortdurend in de spots is. En dat is precies wat Vereeck en Brepoels deden: vragen stellen naar het ons-kent-ons. En het antwoord van diverse socialistische politici was of te fragmentair, of te agressief, of moest bijgesteld worden (Hilde Claes: “Mijn vader bij Group Machiels? Daar wist ik niets van.”) Het was, samengevat, niet goed.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234