Vrijdag 16/04/2021

Van blinden en doven in de kerk

undefined

‘Laat mij maar doen”, zei Wilfried Martens, “Ik ga aan de deur staan en zodra die opengaat ga ik op mijn knieën zitten. Dat gaat hem zeker gunstig stemmen.” Het was een dag in april 1960. Met vier zaten we in de wachtkamer van monseigneur Honoré Van Waeyenbergh, rector van de Katholieke Universiteit van Leuven. Martens als opperhoofd van het Katholiek Vlaams Hoogstudentenverbond, ikzelf als voorzitter van het Leuvens Studentenparlement en de twee Franstalige lotgenoten. Wij waren met harde hand gesommeerd, omdat wij een kanunnik die verantwoordelijk was voor de aankopen van de universiteit van corruptie hadden beschuldigd. Er wachtte ons, zo vreesden we, een zware straf. Misschien wel het consilium abeundi, Latijn voor ‘de raad om te vertrekken’.

Het verzoeningsgebaar van Martens kreeg geen kans. De rector greep hem bij de arm en rukte hem het kantoor binnen. We gingen zitten aan een lange tafel met een glazen blad. Tijdens de donderpreek die volgde, klopte Van Waeyenbergh plots woest met zijn vuist op tafel. Zijn bisschopsring sloeg een ferme ster in het glas. Toen kwam het verdict. De rector wou, zo hadden we eerder al gehoord, met een openluchtmis op het Ladeuzeplein zijn zilveren jubileum als bisschop vieren. Dat zou nu als straf niet doorgaan! Enkele maanden later is de kanunnik in kwestie in alle stilte verbannen naar zijn villa in de buurt van Leuven.

Aan dit voorval heb ik vaak gedacht tijdens het schouwspel dat rond Roger Vangheluwe is opgevoerd. Dat kerkelijke gezagsdragers soms blind en doof zijn, is van alle tijden. Het heeft heel veel te maken met de omgeving waarin zij leven. De organisatie van de kerk levert hen macht. Daarnaast hebben zij, als alles goed gaat, ook gezag. Of, in andere woorden, aanvaarde macht. Gezag ontstaat deels uit gedrag dat terecht waardering afdwingt. Leven naar wat het evangelie voorschrijft, bijvoorbeeld. Maar tegelijkertijd rust ontzag ook op bewust in stand gehouden uiterlijkheden. Zoals de aanspreektaal: Zeer Eerwaarde Heer, Monseigneur, Heilige Vader. De kleren die de man maken: de kazuifel, de bisschopsring, de staf, de mijter. De wierook, letterlijk en figuurlijk. De regie der rituelen. Kijk naar de beelden waarop Vangheluwe in vol ornaat de gelovigen tegemoet schrijdt. De socioloog in Hugo Claus toonde het al in zijn Omtrent Deedee (1963) waarin een (homofiele!) priester, een dienstdoende (d.d.) pastoor, de hoofdrol speelt: “Het is Deedee die door de kamer stapt met iets van de houterige waardigheid die zij nooit kunnen afleren, die kerels, gewend als zij zijn aan de brevierstap, de processiepas, de sluipgang tussen de kerkstoelen.”

Maar die tweede pijler van gezag is deels op zand gebouwd. Wie er op leunt, riskeert uiteindelijk te geloven dat hij die Eer waard is. Dan komt hij los van de wereld en, inderdaad, soms los van God. Het zijn sterke schouders die de mijter kunnen dragen. Er is een tweede risico. Het werkt maar zolang niemand roept dat de keizer naakt is. Opnieuw Omtrent Deedee. Een van de personages, de inwonende pastoorshulp Nathalie, betreurt dat Deedee niet langer zijn soutane draagt: “Ge hadt er vroeger lijk meer respect voor”. Dat is het juist wat al enige tijd aan het ontzag knaagt: het habijt van de bisschop is er nog wel, maar velen kijken er dwars doorheen. Waar gezag verdwijnt, blijven alleen macht en dwang (de kromstaf, de encycliek, de hel) over. En ook dat is een heel wankele basis. In de kerk. Maar ook in de politiek. Dat is wat Moebarak in Egypte en Ben Ali in Tunesië is overkomen.

Bovendien werkt het feit dat in de katholieke kerk priesters niet (mogen) huwen dat loskomen van de wereld nog danig in de hand. Een gezin is een krachtige bron van relativering. Een goede partner en mondige kinderen corrigeren je zelfbeeld voortdurend. Zij houden je met hun woorden en met hun lichaamstaal een realistische spiegel voor. Wie die dissonanten mist en, wie weet, verder omringd is door jaknikkers, gedraagt zich uiteindelijk zoals Roger Vangheluwe dat eergisteren op VT4 deed. Blind en doof.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234