Zondag 16/05/2021

Vijf vragenSamuel Helsen

Van besneeuwde straten naar stevig lenteweer in zeven dagen: hoe kan dat?

Vorige week was het land nog bedekt onder een wit sneeuwtapijt.  Beeld Toon Verheijen
Vorige week was het land nog bedekt onder een wit sneeuwtapijt.Beeld Toon Verheijen

Het weer maakt bokkensprongen. Terwijl de nachtelijke temperatuur vorige week kelderde tot een onverbiddelijke -15 graden, zal het kwik vanaf het weekend wellicht tot meer dan +15 klimmen. Samuel Helsen, geograaf aan de KU Leuven en meteoroloog bij NoodweerBenelux, legt uit hoe het zit met die grillen.

Vanwaar die eigenaardige temperatuursprong?

“Dat heeft alles te maken met een verandering in de herkomst van onze lucht door de verschuiving van luchtdrukgebieden. In het noordelijke halfrond draait de lucht in wijzerzin rond hogedrukgebieden. Vorige week werd droge lucht vanuit een hogedrukgebied over Scandinavië aangevoerd uit het noordoosten. Vandaar die koude episode in onze contreien. Dat gebied is dan gezakt op de kaart, waardoor we nu te maken krijgen met een veel zachtere subtropische zuidenwind van over het noorden van Afrika.”

Is dit wel normaal voor de tijd van het jaar?

“Die overgang van koud naar warm komt wel vaker voor op het einde van de winter. En een stevige winterprik zien we om de zoveel jaar weleens. Maar nu is het wel opmerkelijk dat het van strenge vrieskou zo abrupt naar uitschieters van 15 graden of zelfs meer gaat. De maximumtemperatuur in februari is gemiddeld ongeveer 6 à 7 graden. Als we dan spreken van 15 graden is dat toch vrij uitzonderlijk. Op 26 februari 2019 haalden we met 20 graden nog een officieel warmterecord voor die maand. Of het nu ook zo ver zal komen, moeten we afwachten.”

Heeft de natuur genoeg veerkracht om zoiets te incasseren?

“Ik ben zelf geen bioloog, maar je kan wel zien dat de snelle opvolging van extremen – van barre winterkou naar vroege lente – niet goed is voor de natuur. Die raakt een beetje ontregeld. Als de winters verzachten en de lente vroeger intreedt, en er doet zich dan plots toch eens een koudere periode voor, kan ik me goed voorstellen dat planten die in bloei staan die kou niet meer zullen kunnen verdragen en het moeilijk krijgen om te overleven.”

Is de klimaatverandering de boosdoener?

“Op zich kunnen we één gebeurtenis niet rechtstreeks toeschrijven aan klimaatverstoring. Maar als we de langetermijnstatistieken bekijken, is wel duidelijk dat er steeds meer warmterecords sneuvelen en er minder en minder kouderecords worden verbroken. Het vriesweer van de voorbije dagen is bijzonder omdat we de laatste jaren regelmatig zachte winters hebben gekregen. Klimaatverstoring hoeft niet meteen te betekenen dat we afscheid nemen van koude periodes. Die zullen niet verdwijnen, ook al zwakken de koudste extremen af en duurt het vriesweer gemiddeld minder lang.”

De winterprik van vorige week geeft ontkenners van klimaatopwarming misschien wel wind in de zeilen. Is dat waarom u en uw collega’s liever spreken van ‘klimaatverstoring’?

“Dat is inderdaad een strategische zet. Klimaatveranderingen zijn er eigenlijk altijd al geweest. IJstijden, warme broeikasperiodes... Door ‘opwarming’ niet in de mond te nemen, geef je geen voer voor sceptici. Meer zelfs: als je spreekt van klimaatverstoring geef je meteen mee dat ze veroorzaakt is door de mens. De netelige positie waar we nu in zitten, is een buitenbeentje want ze is ‘antropogeen’. En onder meer door onze uitstoot van broeikasgassen in de atmosfeer, heeft de mens het klimaat letterlijk verstoord.”

Samuel Helsen: ' Beeld rv
Samuel Helsen: 'Beeld rv
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234