Maandag 14/06/2021
null Beeld Eleni Debo
Beeld Eleni Debo

Keerpunt

Vals gevoel van controle

Carl Devos (°1970) is politicoloog (UGent) en De Morgen-columnist.

Schrijver dezes is geen grote fan van ‘keerpunten’. Altijd zijn ze overroepen. Zelden dienen ze het inzicht. Ze vertonen de neiging om de complexe, stromende realiteit te stollen in eenvoudige waarheden. Keerpunten moeten om de een of andere reden in de regel door één sobere, universele uitleg verklaard worden, dagblind voor de nuances van de gevallen die onder ‘de grote opheldering’ gevat worden.

Als we keerpunten in onze beleving oproepen, dan is dat doorgaans om ons een vals ge­voel van controle te bezorgen. We pinnen een gebeurtenis tegen de tijdslijn, vanaf dan kunnen we ermee aan de slag. Omdat we keerpunten meest­al uitroepen na een schok door een onverwachte gebeurtenis, zijn ze vooral een vorm van verwerking. Maar het is geen onschuldige constructie. Tijd keert niet, hij buigt langzaam om. Tijd glijdt, ongeachte de ankerpunten die wij in de grond slaan, maar net die ankers kunnen een gebeurtenis voor lang verkeerd in de tijd zetten.

2016 was ter zake een boerenjaar. Zel­den stapelden de keerpunten zich zo op. De samenleving rende van de ene kering naar de andere, het leek alsof de tijd zelf het kompas verloren was. Oude wetten sneuvelden bij bosjes. Overal waren ‘signalen’ te bespeuren. Ook in mijn branche. De politiek leek wel onder een stroboscoop te staan. Verschillende analisten verloren het evenwicht.

Ging dat even hard. Vooral met de verkiezing van Trump. Weinigen gaven hem kans om de voorverkiezingen te overleven. Laat staan president te worden. Om het te worden zou hij in een meerderheidssysteem alvast zijn standpunten moeten verzachten om ze in de mediaanconsensus te laten vallen. Niets daarvan. Harde, radicale en populistische standpunten en schandalen allerlei hielden hem niet van de overwinning af.

Oeps. Plotsklaps was Amerika een an­der land geworden. Die omslag werd al snel in één adem met de brexit genoemd: opstand van het volk tegen de elite. Blijk­baar is de kiezer het punt voorbij dat hij ontwrichtende beslissingen schuwt. Met evenveel ijver werd de Italiaanse verwerping van de grondwetsherziening in dezelfde doos geduwd, alleen de zege van de groene Oostenrijkse presidentskandidaat, tegen zijn extreemrechtse uitdager, viel buiten dat alomvattende keerpunt. Niet getreurd, voor sommigen was dat het keerpunt van het keerpunt.

Ook in eigen land kregen oude bewegingswetten het te verduren. Voor het eerst kan de federale regering vijf jaar besturen, zonder ‘tussentijdse’ regionale verkiezingen of staatshervorming, met een logische coalitie (voor het eerst sinds een kwarteeuw zonder socialisten) en slechts één, zeer meegaande Franstalige partij. Al die parlementsverkiezingen, vijf stuks tussen 2000 en 2010, maakten in het verleden langetermijnpolitiek onmogelijk, politici konden niet anders dan in kieskoorts vervallen. Als België sputtert, dan toch vooral door die meningsverschillen tussen Noord en Zuid? En de Wetstraat 16 is toch de meest begeerde politieke topjob? Maar zie, geen enkele partij wilde of kon de leiding van deze regering nemen, en weg zijn al die zekerheden.

Voor velen dreigt onvoorspelbaarheid. De politiek slentert off the beaten track. Alleen de beurzen, nochtans immer gespannen, behouden hun cool. Na het ‘nee’ in het Italiaanse referendum, volgens aanhangers van het drama nog een bewijs van ‘Der Untergang des Abendlandes’, waren ze slechts enkele minuten ongerust. In het gelijknamige boek verliet de Duitse filosoof Oswald Spengler de klassieke indeling der geschiedenis. Die liet zich volgens hem niet in tijdperken vatten, maar in organische culturen met beperkte levensduur. Volgens sommigen zijn we het punt van het populisme voorbij en vertoont de klassieke politiek in haar winterseizoen tragische stuiptrekkingen. Er was dit jaar te lezen dat 2016 het nieuwe 1933 is. Wij verzinnen het niet.

Wat brengt 2017? Gezien het tempo: keerpunten. Verkiezingen in allerlei landen zullen onvermijdelijk keerpunten zijn, desnoods als keerpunt van het keerpunt. Voorts: isolationisme en ongelijkheid groeien, botsende beschavingen botsen verder, we rijden ons dieper in files vast, de Koude Oorlog warmt wat op, internationale conflicten sturen we drones en daarna sluiten we de deuren, in België schrijven we onophoudelijk dat Michel I voor een keerpunt staat: er nog iets van maken of zich voortslepen. Enzovoort. Vooral technologie zal ons doen dromen. En af en toe zullen we beseffen: dit is voor velen toch een vrij goede plek om te leven. Nog een keerpunt.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234