Dinsdag 22/09/2020

Vakantie en architectuur op een presenteerblaadje

Als een van de architecten in zijn zwembroek uitleg geeft, dan weet je dat een project geslaagd is. OFFICE Kersten Geers en David Van Severen kreeg voor hun Solo House carte blanche én een rond plateau.

De telefoonverbinding kraakt. Het zal aan de herkomst van het verre signaal liggen. Terwijl dikke wolken zich hier aan de hemel verzamelen, belt David Van Severen vanuit de zonovergoten Spaanse binnentuin van Solo House, het prestigieuze vakantiehuis dat hij zonet afwerkte met Kersten Geers. Samen leiden ze architectenbureau OFFICE Kersten Geers David Van Severen in Brussel. Een vallei die uitgeeft op het onherbergzame Catalaanse binnenland behoeft geen goede verbinding.

Na vijf jaar is hun project in Cretas in het noorden van Spanje eindelijk klaar. En nog voor het indrukwekkende cirkelvormige huis aan de pers getoond wordt, is Van Severen ernaartoe gevlogen om het toch zelf te ervaren. "Wanneer ik de gevel openschuif en vanuit het bed naar buiten kijk, overvalt me een gevoel dat ik nog nooit heb ervaren. Het is gewoon perfect." Nog beter dan wat ze jaren geleden al dachten.

Vier maanden geleden, toen we de werf konden bezoeken, was de zon ver zoek. Tijdens de drie uur durende rit van de luchthaven van Barcelona naar het binnenland was het wolkendek toegetrokken en stroomden riviertjes van regenwater, rood door het zand van de rotsen, over het wegdek. De tegenliggers waren urenlang op een hand te tellen. Op het einde van de dirt road die op ons plannetje stond, verscheen het cirkelvormige gebouw van het Solo House dat het OFFICE-architectenteam er neerpootten in de wildernis. Hoewel het huis nog under construction was, gaf het zijn dramatische effect al: het is als een wonder hoe het dikke betonnen dak, 4,5 meter breed met een diameter van 45 meter, met schijnbaar gemak op zijn 36 kolommen rust. Als een zwevende plaat, aan de rand van de vallei.

De muren moesten een spel van transparante en niet-transparante delen vormen, vertelde David Van Severen toen. Zo kon je in de binnentuin, die eveneens cirkelvormig is, door het huis toch het landschap in de verte zien. Kers op de taart zouden de gevels worden die volledig openschuifbaar zijn: 26 meter aan plexiglas die je in je eentje probleemloos als gordijnen kon openschuiven. In België is dat onpraktisch, maar hier zakt de gemiddelde temperatuur tussen mei en september niet onder de 20 graden, en is het de airconditioning van je dromen. Hoewel ze intussen vlekkeloos schuiven, was de plaatsing net iets minder evident.

David Van Severen en Kersten Geers stonden tijdens ons bezoek in het midden van de wildernis van Matarraña, de streek wordt wel eens als Spanjes Toscane bejubeld. De bestelwagen met Belgische nummerplaat en de Oost-Vlaamse accenten verklapten dat de architecten niet alleen gekomen waren. Een serrebouwer uit Lochristi waar ze in het verleden al mee samenwerkten, was ook naar Spanje afgezakt om de gevel te installeren. Nu ja, op te hangen. Omdat de constructie in plexiglas als gordijnen moest openschuiven, werden ze opgehangen aan een reling aan de buitenkant van het dak. Alleen is een cirkel op zo'n grootte geometrisch perfect maken nagenoeg onmogelijk en bleek de wand te slepen. Kersten en David bespraken het probleem geconcentreerd met het aanwezige team terwijl hun schoenen verder rood stof verzamelden. Intussen polijstten, schuurden en boorden de Spanjaarden verder.

Vakantie-experiment

Het initiatief voor dit project kwam niet van een gezin of van de architecten zelf maar van een Parijzenaar met een ambitieus plan. Vijf jaar geleden ging Christian Bourdais op zoek naar een stuk grond om daarop een collectie indrukwekkende huizen te laten bouwen. Dat werd het Solo House-project.

Omdat het ontwerp moest primeren, gaf de 42-jarige Parijzenaar de geselecteerde architecten carte blanche. De plaats van architecten in onze maatschappij boette de laatste 30 jaar in aan prestige door de markt, de regulatie en de klanten, vindt Bourdais. "In sommige landen, Japan bijvoorbeeld, heeft de architect nog veel aanzien maar hier zijn we het idee dat ze nieuwe dimensies kunnen creëren, wat verloren." Hij bestelde uitsluitend vakantiehuizen: "Die zijn uitdagender dan een woonhuis. Ideaal om te experimenteren."

Het eerste huis dat gerealiseerd werd, was dat van het Chileense architectenduo Pezo von Ellrichshausen. Sinds deze week is het droomhuis van OFFICE dus ook klaar. Vanop het plateau kijk je uit over het onherbergzame vasteland van Catalonië dat in de verte wordt afgebakend door de Pyreneeën.

Ondertussen heeft Bourdais een selectie van vijftien opvallende plannen voor vakantiehuizen. Naast Pezo von Ellrichshausen en OFFICE Kersten Geers David Van Severen is er bijvoorbeeld ook het haast gestoorde plan van Sou Fujimoto om een houtconstructie met glas op te trekken, of wat dacht je van een futuristische omgekeerde piramide? De droom van de Takei-Nabeshima-architecten.

Oosters antiek

In het oorspronkelijke plan zou Bourdais de huizen verkopen, tot hij doorhad dat de tweedeverblijvenmarkt een ramp geworden is: "Frankrijk staat vol huizen die niemand moet hebben." Dus stuurde hij zijn concept bij en ging hij zich concentreren op "de ervaring van zo'n huis zonder het te moeten bezitten. Je wilt je toch niet bezighouden met het schoonmaken van het zwembad? Ik wil ervaringen aanbieden. In de huidige hotelmarkt werd te lang gestreefd naar een standaardisatie van ervaringen. Waar ter wereld je ook in een Hilton bent, de ervaring is hetzelfde." Bourdais wil er zo veel mogelijk aanbieden: "Je kunt hier naar het huis van Kersten en David gaan, terugkomen naar het huis van Fujimoto en je kunt in beide de diensten van een hotel krijgen." Om dat te realiseren, lopen de gesprekken om een klein designhotel te bouwen dat zijn servicediensten aan de Solo Houses kan aanbieden.

Bourdais, die in een ander leven nog bij de Verenigde Naties werkte, maar vooral geld verdiende met oosters antiek, wil niet gewoon een ontwikkelaar zijn: "Ik hou ergens het midden tussen curator en ontwikkelaar. Ik wil architectuur van goede kwaliteit en ook een sterk zakenmodel. Ik ben geen miljonair die gewoon geld wil besteden maar iemand die van architectuur houdt en een goeie manier heeft gevonden om dat te realiseren."

Dat is ook de reden waarom het zo lang duurde. De eerste realisatie was de reclame om investeerders voor de volgende stap te vinden en zo verder. "Als investeerders nu komen kijken, begrijpen ze onmiddellijk waarmee we bezig zijn."

Hij vertelt over zijn vrouw, Eva Albarran, wanneer gevraagd naar zijn voeling met architectuur: "Ze heeft een bedrijf dat kunstprojecten begeleidt en is constant in aanraking met artiesten. Dit project vloeit verder uit de gevoeligheid voor kunst die ik met haar ontwikkelde. We hebben ook een galerij waarin we werken van architecten en artiesten tonen."

Zo is zijn plan om er een "tuin van architectuur" van te maken zo gek nog niet. Daarin droomt hij van sculpturen tussen de Solo Houses: "Alles moet aan elkaar gelinkt worden, ook met kunst, zodat het een levend museum voor jong talent wordt. Zoals het kunsteiland van Naoshima in Japan. Zo kun je de kunst echt beleven." De plannen voor de tuin zullen uitgevoerd worden door het kantoor van Bas Smets, ook een Brusselse architect.

Replica

Wie vorig jaar naar de Biënnale Interieur in Kortrijk ging, die trouwens gecureerd werd door Geers en Van Severen, kon al een voorsmaakje krijgen van hun Solo House dat toen in constructie was. De 1:1 maquette van een stukje van het huis gaf een idee van wat komen zou. In de mate van het mogelijke, want hoe indrukwekkend de replica ook was, tussen de drukke beursstanden kon ze onmogelijk het gevoel van dat huis in die eenzame wildernis neerzetten. In Cretas zie je wolvensporen in de zachte grond als het geregend heeft. Dat is wildernis.

Het Solo House van OFFICE staat op een uitstekend plateau als een balkon in de natuur. Hoewel de architecten carte blanche kregen, koos Bourdais de locatie uit. En daar waren ze aanvankelijk niet 100 procent van overtuigd. "Die van Pezo hadden echt een ongelooflijk uitzicht", zegt Van Severen.

Het Pezo-verblijf ligt op nog geen vijf minuten wandelen van het OFFICE-project, langs een grindpaadje tussen wilde rozemarijnstruiken en dennenbomen. Een grote grijze kubus die leunt op een smalle sokkel, alles uit ruw beton, nestelde zich tegen de helling. "Die hadden natuurlijk als eerste de beste plaats gepakt, dachten we toen nog. Die eerste lichte bedenking over de plek, een frustratie kun je het zelfs niet noemen, heeft uiteindelijk mee dit huis opgeleverd. Omdat we niet in het midden wilden bouwen, dat is te banaal, bouwden we er maar rond. Wanneer je op een plateau staat, is het een natuurlijke reflex om naar de rand te gaan, je doet de toer met alle uitzichten en laat het midden ongemoeid."

Het prachtige gebied van zo'n 100 hectare was geen pretje om te vinden, vertelt Bourdais, die ook in Griekenland, Portugal en Turkije op zoek ging omdat je bijna nergens zomaar moderne architecturale meesterwerkjes mag neerplanten. "In Frankrijk is de regelgeving enorm streng. Goed voor die schattige homogene dorpjes met hun sterke identiteit in de Provence, maar zodra je iets moderns wil doen, lig je eruit. Portugal en Italië zijn dan weer een te groot zootje."

Hij vond de ideale plaats in de regio Aragon waar je zulke gebouwen wel mag zetten in tegenstelling tot het Catalaanse landschap waar je vanuit Matarraña op uitkijkt. Een slimme zet: "Zo weet ik dat er niemand in mijn uitzicht gaat bouwen."

Het blijkt een plaats te zijn waaraan voor David nog andere herinneringen hangen. "Wanneer we hier voor het eerst met Christian kwamen kijken, besefte ik dat ik hier al eens geweest was. Toen ik vijftien was gingen we in het dorpje hier vlakbij op vakantie met mijn ouders in het huisje van Rolf Fehlbaum van Vitra. Wist je dat Miró en Picasso hier ook nog op vakantie zijn geweest?"

Binnen is buiten

Met zijn ronde vorm is het huis een opvallend project, maar het is niet compleet anders dan wat nog al in het palmares van OFFICE staat. De architecten die meer dan tien jaar geleden begonnen samen te werken, zijn internationaal bekend om hun projecten die, of het nu privéwoningen of grote gebouwen zijn, altijd de spanning opzoeken tussen wat nu net een kamer is en wat niet. Solo House is ontworpen als een dunne lijn, zegt Van Severen: "Die maakt een perimeter rond een stuk natuur dat de binnenkant wordt, maar ook de buitenkant is. En daar gaat het huis in op."

Het ligt helemaal in de lijn van hun filosofie: een tussentuin die kamer wordt door het verschuifbare glazen dak in Merchtem, of hun Belgische paviljoen in Venetië waarbij ze het bestaande pand letterlijk ommuurden, de wandelarcades rond de Kortrijkse expohallen die de ruimte duidelijk visueel afbakenen of de villa in Buggenhout waarvan de muren op de benedenverdieping open kunnen schuiven waardoor de eetkamer ook terras is.

Het moet wel een droom zijn voor architecten, zo carte blanche krijgen. Maar uitsluitend zulke opdrachten doen, daarvoor bedankt Van Severen liever: "Als architect wil je zo veel mogelijk testen. Dit was de perfecte gelegenheid om in het midden van de wildernis een ruimte te maken, maar dat wil niet zeggen dat we geen dingen met een publiek karakter maken. We willen niet constant villa-architecten zijn. Heel veel bekende architecten zijn bekend dankzij hun privéhuizen, maar maakten ook publieke gebouwen. Het mooie en interessante aan architectuur is dat je tegelijkertijd met die verschillende uitersten bezig kunt zijn."

De betonvloer van 300 vierkante meter die in januari nog centimeter per centimeter gepolijst moest worden, glimt ondertussen en wacht om mensen te ontvangen, net zoals de meubels: "Met een minimum aan technische objecten maakten we genoeg comfort binnen deze wildernis", vertelt Van Severen.

Ze zetten een ronde tafel neer die ze eerder maakten voor een tentoonstelling in Zwitserland en ook de meubels die ze voor Maniera maakten zoals de Corner Chair, een stoel op een licht gestel met stevige rugleuning die perfect in een hoek past. Het bedrijf selecteert uitsluitend architecten om meubelreeksen in beperkte oplage te maken.

"Ook de Solo Chair, waarvoor we ons op het huis lieten inspireren, staat er. Verder staat er nog een stoel van Jonathan Muecke die ik ook thuis heb. De inrichting geeft een goed beeld van wie ze zelf zijn. Er staan caféstoelen van Thonet rond de tafel en ook een lamp van Castiglioni (Achille Castiglioni ontwierp iconische lampen voor onder andere Flos, NH)."

Het grove van de materialen wordt niet verborgen: "Er staat een inbouwhaardvuur dat we nooit hebben ingebouwd. We zetten er gewoon pootjes onder. Ieder ding heeft zo zijn eigenheid en dat vinden we ook belangrijk: niets wil hetzelfde zijn als het huis en elk stuk is belangrijk."

Ook aan het getrapte zwembad, dat in de zijkant van de binnencirkel werd gegraven, kon geen meubilair ontbreken. Fien Muller en Hannes Van Severen (Davids schoonzus en broer) stelden het meubelstuk vorig najaar al voor op de biënnale in Kortrijk: een wiegende ligzetel gemaakt uit een metalen raster. "Het is de beste poolside furniture ooit", lacht Van Severen. Structuren op het dak, waarin de onderhoudsmachines zitten, waken over het geheel. Twee werden door kunstenaar Pieter Vermeersch beschilderd met zijn kenmerkende gradients.

"Er staan hier ook van die blinkende stoelen, net zoals ze die bij McDonald's op het terras hebben. Die blinken even hard als de zilveren gordijnen binnen. Het hoeft niet allemaal cultureel correct te zijn."

Het ultieme genieten

"Dit huis is voor ons het bewijs dat we hedonistische architecten zijn." Het contrast van het speelse interieur kan bijna niet groter zijn met het Pezo-huis even verder. Ook prachtig, maar de minimale bemeubeling en de strakke betonstructuur lenen zich eerder tot een ascetische retraite. "Hedonisme gaat over het bijna ultieme genieten van het leven en esthetiek. Dat is de schoonheid ongelooflijk omarmen in al zijn aspecten en dit huis is daar voor ons een perfectie vertaling van. Het is er een om in te feesten en in rond te lopen, om plots je reflectie in de spiegels te zien. Het is een erg lichamelijke plaats. Ik zit hier nu met je te bellen in mijn zwembroek en tegelijkertijd zijn er nog enkele aannemers bezig. De ruimtelijkheid van het landschap maakt het tot een plaats waar dat allemaal kan. Dat is hedonisme."

Maar eigenlijk kun je het pas begrijpen als je het met je eigen ogen ziet, zegt hij nog. "Vorige week zag ik de foto's van Bas Princen al. Hoewel hij de mooiste foto's ter wereld maakt, en hoewel die een ongelofelijke plek tonen, is het in het echt nog anders. Ik hoor de vogels nu fluiten, zie de schittering van het water op het plafond en ga dadelijk ontbijten. Dat kun je op een foto niet zien, he."

Het Solo House van het architectenduo is al te huur: 600 euro p.n. (laagseizoen) of 850 euro p.n. (juli-augustus). Meer info: contact@solohouses.com. OFFICE Kersten Geers David Van Severen: officekgdvs.com

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234