Woensdag 23/09/2020

Vagina tussen twee vuren

Naomi Wolf ontketent alweer een discussie - over seks, wat anders? Haar nieuwste Vagina: a New Biography ontlokt nog meer schandaal dan haar vorige boeken. Ze legt zelf uit waarom.

Wie mag het uitspreken? Wie mag het bezitten? Wie mag bepalen wat ermee gebeurt?" Naomi Wolf (49) heeft het over haar vagina. En dat doen een hoop andere mensen, al hebben ze het vooral over Vagina, Wolfs jongste boek. En wat ze te zeggen hebben, is meestal vernietigend.

"Een waardeloos werkstuk, vol kinderachtige veralgemeningen en vervelende feministische navelstaarderij", schreef Zoë Heller in The New York Review of Books. Ariel Levy vroeg zich in The New Yorker af: "Gaan we te ver als we stellen dat Wolfs boek, dat duidelijk tot hetzelfde rijk der erotische verbeelding behoort als de Grey-trilogie, eigenlijk zelf een soort pornografie is?" Meghan Daum schreef in haar column voor The Los Angeles Times dat Vagina "slecht nieuws is voor iedereen die er één heeft", terwijl Toni Bentley het boek in haar paginalange hekelschrift "onsamenhangend" en "humorloos" noemde.

Zowat de enige verdediging van het boek lijkt te komen van een voorlopig ongepubliceerd stuk waarop Wolf deze reporter attendeerde, in het Britse lesbische magazine Diva ("waarlijk bevrijdend", schreef de auteur). Is dit de val van een voormalige engel in het feministische pantheon, of plaatst Wolf seks opnieuw op de agenda van een actueel debat in Amerika over een frustratie die alle vrouwen delen?

Een paar dagen na het verschijnen van de eerste recensies, zet Wolf partjes banaan en aardbeien op de salontafel (versneden fruit zag er nooit eerder zo vulva-achtig uit) en zakt ze weg in de diepe kussens van een zetel in de geel geverfde woonkamer van haar appartement in het zonnige West Village, New York. Ze draagt een ruime zwarte wikkelblouse over een los topje, en hoge hakken met riempjes, een strakke glimlach op het gelaat.

Wetenschap en genot

"Ik geloof heel sterk in debat en botsende meningen", zegt ze over de golf van kritiek. Dat is ongetwijfeld het geval, getuigen haar wekelijkse columns in The Guardian en haar zeven vorige boeken. Twintig jaar geleden schreef ze in The Beauty Myth, het boek dat haar op slag bombardeerde tot mediaster, dat "het absoluut geen belang heeft hoe vrouwen eruit zien, zolang ze zich maar mooi voelen", maar zelf ziet ze er gewoon verrukkelijk uit, een kleine twee maand voor haar vijftigste verjaardag.

Vaginais volgens haar het laatste boek van een kwartet waarin vragen omtrent wetenschap, anatomie, vrijheid en genot beantwoord worden die ze ook al behandelde in The Beauty Myth (1990), Promiscuities (1998) en Misconceptions (2001). Voor de twee laatste, die handelden over haar strijd met respectievelijk de ouderdom en het moederschap, haalde ze inspiratie uit haar eigen leven. In Vagina vertrekt ze van haar eigen seksleven om te praten over de manier waarop vrouwen verstoken blijven van het soort genot dat ze nastreven."Dit gaat niet over hete seks, maar over het feit dat dat niet zomaar vanzelfsprekend is", zegt ze. "Die dingen hangen samen. Ik begrijp nu waarom ik niet wil vrijen als het huis er slordig bij ligt."

Wolf was wel vaker voor op de tijdgeest. Ze schreef in Promiscuities al over de hook-up culture nog voor die term bestond, en over natuurlijk bevallen voor dat weer in zwang geraakte. Maar al een paar jaar is haar ster aan het culturele firmament ernstig aan het tanen.

Ze werd aan de schandpaal genageld omdat ze voor veel geld advies gaf aan presidentskandidaat Al Gore (al zullen weinig mensen het vandaag oneens met haar zijn dat hij zich als alfaman had moeten profileren in de campagne van 2000), omdat ze in New York Magazine schreef dat Shakespearekenner Harold Bloom haar twintig jaar eerder seksueel had lastiggevallen, en omdat ze op een Occupy Wall Streetbetoging was gearresteerd in een doorschijnende jurk (ze had een politiecordon genegeerd toen ze terugkwam van een filmpremière in Soho). Het kwam haar reputatie in de progressieve kringen die haar op handen droegen niet ten goede dat ze in 2006 tegen The Sunday Heraldhad gezegd dat ze tijdens een therapie voor haar writer's block een visioen had gehad waarin ze de gedaante aannam van een tienerjongen en Jezus tegenkwam - en dat voor een vrouw die zichzelf beschrijft als "een traditioneel joods meisje".

Ondertussen scheidde ze van David Shipley (een voormalige redacteur bij de opiniepagina's van The New York Times), met wie ze vijftien jaar getrouwd was, leidde ze hun dochter en zoon naar de adolescentie en keerde ze terug naar Oxford om victoriaanse en edwardiaanse literatuur te studeren. Ze schreef boeken, heeft twee columns (ze schrijft er elke maand ook één voor Project Syndicate) en is een duurbetaalde spreker. Onlangs had ze het in de Royal Institution of Great Britain over de clitoris, waarmee ze vrouwelijke seksualiteit toevoegde aan een onderwerpenlijst waarop onder meer ook burgerprotest en eetstoornissen figureren.

Gevraagd hoe ze erin slaagt zo veel werk te verzetten, wachtte ze even alvorens te antwoorden. "Ik heb geen andere keuze. Ik ben een alleenstaande moeder van twee kinderen in een middenklassengezin. Maar het gaat wel: in een steenkoolmijn werken is zwaarder."

Wolf groeide op in Haight-Ashbury in San Francisco. Haar moeder was antropologe. Haar in Roemenië geboren vader was een academicus die zich specialiseerde in gothic novels en vormde het onderwerp van haar boek The Treehouse. Haar oom is Dan Goleman, een schrijver van populair-wetenschappelijke literatuur over de neurowetenschappen, die volgens Wolf belangrijk was voor haar jongste boek.

Seks is een mensenrecht

Ze werd verliefd op Avram Ludwig, een filmproducent met een boot in Battery Park City die, zoals lezers van Vagina weten, over het talent beschikt om orgasmes te veroorzaken die de bladeren in haar residentiële buurt doen oplichten in het technicolor van The Wizard of Oz. Maar als ze praat over een boek dat gebaseerd is op haar eigen seksleven, geeft ze weinig bloot over zichzelf, en stuurt ze het gesprek in de richting van statistieken (30 procent van de vrouwen, zegt ze, "mag er niet van uit gaan" dat ze een orgasme zullen bereiken.)

"De seksuele revolutie werkt niet voor vrouwen, vele vrouwen, of werkt niet goed genoeg", zei Wolf. "Voor mij is het een feministische kwestie dat we ons potentieel niet vervullen."

Ze noemde het feit dat vrouwen hun seksualiteit niet ten volle verwezenlijken "een mensenrechtencrisis", die een weerslag heeft op hun vermogen om "te creëren, exploreren, communiceren, veroveren en transcenderen", staat in haar boek.

En dat hangt ze allemaal vast aan de vagina. De breed uitzwaaiende methodologie van Wolf, met onder meer een 'tantrische genezer' die aan 'yoni-tapotage' doet en een onderzoek van de negentiende-eeuwse literatuur dat aangeeft dat het beste werk van vrouwelijke schrijvers samengaat met transformerend genot, roept nogal wat vragen op bij wetenschappers en recensenten.

Wolf schrijft dat ze "stootte op de ene na de andere ongelofelijk belangrijke wetenschappelijke ontdekking", die het bewijs vormden van wat ze omschrijft als "een diepgaande hersenen-vaginarelatie". Toen ze het boek gelezen had, zei Beverly Whipple, de wetenschapper die vooral bekend is omdat ze de g-plek lokaliseerde: "Dit is op zijn best een twijfelachtige interpretatie van de wetenschap. Ik vind geen feiten achter haar beweringen. Waar haalt ze dit allemaal? Is dit fictie of non-fictie?"

Niet koosjer

Wanneer ik vraag of ze zich omwille van het narratieve effect vrijheden heeft veroorloofd met haar onderzoek, verharden de blauwe ogen van Wolf. "Ik heb al die boeken hier staan", zei ze. Ze klakt naar een kamer achter in haar appartement en komt terug met het rapport van de bijeenkomst van de International Society for the Study of Women's Sexual Health van vorig jaar. Ze bladert het boek door tot ze een verslag vindt van een panelgesprek waaraan ook dr. Whipple deelnam.

Dr. Whipple reageert dan weer dat ze daar een presentatie gaf over een ander onderwerp, en toont zich verbaasd dat Wolf haar of haar medewerker nooit geïnterviewd heeft. "Ik wist gewoon niet dat ze daar bereid toe was", zegt Wolf, die achteraf toegeeft dat ze de conferentie niet had bijgewoond. Ze werpt een blik op haar boekenrekken vol met werk van Abbie Hoffman, Jane Fonda en John Stuart Mill, en verdedigt haar research. "Ik trek mijn eigen conclusies", zegt ze. "Het is mijn job echo's op te merken, resonanties te registreren." En ze laat erop volgen: "Het is niet de bedoeling dat wetenschappers hetzelfde doen als cultuurcritici."

Jim Pfaus, een professor aan de Concordia University in Portland, Oregon, wiens onderzoek aangaande de seksuele neigingen van ratten een prominente rol in het boek vervult en die er naar eigen zeggen drie voorlopige versies van las, zegt in een interview dat hij de controverse toejuicht, los van de vraag of de wetenschappelijke onderbouw wel zo koosjer was. "Ik acht het perfect plausibel dat Naomi de zaken een beetje overdreven heeft. Maar als je maar genoeg mensen op stang jaagt, dan bereik je een kritisch punt waardoor mensen erover gaan praten en het gaan bestuderen", zegt hij.

Of zoals sekstherapeut Nancy Fish, die ook geciteerd wordt in het boek, het verwoordt: "Soms moet je de extremen opzoeken om ervoor te zorgen dat mensen over een onderwerp praten." En: "In 2012 leven we nog in de victoriaanse tijd als het gaat over de seksualiteit. 'Vagina' zou een gangbaar begrip moeten zijn. Mensen zouden er vrijuit over moeten praten tijdens een etentje met vrienden."

Het zal een poosje duren voor lezers van het nieuwe boek bij het woord etentje niet spontaan denken aan Vagina. Niet vanwege het gynocentrische kunstwerk Dinner Party van Judy Chicago waarnaar Wolf zelf graag verwijst, maar vanwege een feestje dat een niet nader genoemde vriendin gaf om de deal met Ecco, uitgever van het boek, te vieren.

Pasta in vulvavorm

Wolf schrijft dat toen ze arriveerde gasten zelfgemaakt pastadeeg tot vulva's aan het kneden waren. Op het fornuis sisten worstjes, zalmfilets sierden een plateau. Haar "depressie dat een vriendin dacht dat dit grappig was", schrijft Wolf, verlamde haar zodanig dat ze er niet in slaagde "nog een woord van het boek te typen - zes maanden lang notities niet kon onderzoeken". De verklaring voor haar writer's block was naar eigen zeggen de "indrukwekkende boodschap" van het boek.

"Als je hulde brengt aan de seksualiteit van de vrouw," schrijft ze, "dan steun je haar intellectuele creativiteit. Als je haar seksualiteit en haar geslachtsorgaan zelf bedreigt en beledigt, dan doe je precies het tegenovergestelde."

In Engeland staat haar boek op de zevende plaats van een bepaalde bestsellerslijst, ondanks de negatieve pers. In de Verenigde Staten - waar Democraat Lisa Brown onlangs gecensureerd werd in het Huis van Afgevaardigden van Michigan omdat ze het woord vagina in de mond had genomen en waar afgevaardigde Todd Akin, een Republikein uit Missouri, niet zo lang geleden de vrouwelijke anatomie krachten toedichtte die het sperma van verkrachters onschadelijk kunnen maken - zijn nog geen cijfers beschikbaar.

Beide incidenten, zegt Wolf, hebben een enorme weerslag op het individuele seksuele welzijn van vrouwen. "Dit is een tijd waarin iedereen in de wereld op het punt staat wakker te worden uit een soort verdoving", zegt ze met fonkelende ogen. "Vandaar die verhevigde machtsstrijd om de vagina. Maar dit is het moment voor vrouwen. We moeten de vagina opnieuw opeisen als de kern van alles."

Of dat zal gebeuren of niet, een hoop mensen zullen hoe dan ook praten over vagina's tijdens etentjes de komende tijd. Misschien komt er snel een moment waarop ze niet alleen zullen praten over die van Naomi Wolf.

Vagina, A New Biographyvan Naomi Wolf, Virago, 2012.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234