Woensdag 22/01/2020

Vage taal van de nieuwe president

Paul Krugman verwacht meer van Barack Obama dan platitudes over economie.

Paul Krugman is columnist van The New York Times. Hij is de recentste winnaar van de Nobelprijs voor economie.

Hoe geraakt de economie uit het slop? Paul Krugman had deze week een begin van antwoord verwacht van Barack Obama, maar: 'Dinsdagavond had ik nog minder vertrouwen in de richting die het economische beleid uit gaat.'

Zoals iedereen die het economische en financiële nieuws volgt, bevind ik me in een toestand van economische angst. En net zoals alle mensen van goede wil had ik gehoopt dat de inaugurale toespraak van president Obama me een zekere geruststelling zou geven, dat uit de speech zou blijken dat de nieuwe regering het probleem wel zou oplossen. Maar het heeft niet mogen zijn. Dinsdagavond had ik nog minder vertrouwen in de richting die het economische beleid uit gaat.

Voor alle duidelijkheid: er zaten geen flagrante fouten in de toespraak. Maar voor al wie had gehoopt dat president Obama de weg zou vrijmaken voor een algemene ziekteverzekering was het toch een ontgoocheling dat hij het alleen had over het exuberante kostenplaatje van de gezondheidszorg. Niet één keer bracht hij de problemen ter sprake van de mensen die niet of niet afdoende verzekerd zijn.

De speechschrijvers zijn er helaas ook niet in geslaagd om iets uit hun pen te schudden dat bezielder klinkt dan "een tijdperk van verantwoordelijkheid". Dat was trouwens net datgene waartoe George W. Bush acht jaar geleden heeft opgeroepen. Maar ik heb het vooral moeilijk met de toespraak omdat ze, op economisch vlak, zo conventioneel was. We maken een economische crisis mee die alleen met de crisis van de Grote Depressie te vergelijken valt. President Obama deed wat de mensen in Washington gewoonlijk doen als ze ernstig willen klinken. Hij hield het abstract toen hij zei dat we moeilijke keuzes moeten maken en bijzondere belangen het hoofd moeten bieden. Dat volstaat niet. Meer nog, het klopt niet eens.

In zijn speech weet Obama de economische crisis deels aan "ons collectieve falen om moeilijke keuzes te maken en om de natie op een nieuw tijdperk voor te bereiden". Geen idee wat hij daarmee bedoelde. Dit is in de eerste plaats een crisis die is veroorzaakt door een losgeslagen financiële industrie. Als we er niet in geslaagd zijn om die industrie in te tomen, komt dat niet omdat de Amerikanen "collectief" hebben geweigerd om moeilijke keuzes te maken. Het Amerikaanse publiek had eenvoudigweg geen flauw idee van wat er aan de hand was. En voor de mensen die wel wisten hoe de vork in de steel zat, kon de deregulering niet ver genoeg gaan.

Cliché

Of wat te denken van deze uitspraak van Obama: "Onze arbeiders zijn nu niet minder productief dan toen de crisis uitbrak. Onze geesten zijn niet minder vindingrijk, onze goederen en diensten zijn niet minder nodig dan ze vorige week, vorige maand of vorig jaar nodig waren. Onze capaciteit blijft dezelfde. Maar we kunnen ons niet langer aan onze oude gewoonten vastklampen, we kunnen onze enge belangen niet blijven afschermen en we mogen de onaangename beslissingen niet langer uitstellen."

Het eerste deel van dit fragment was haast zeker bedoeld als een parafrase van de woorden die John Maynard Keynes schreef toen de wereld in de Grote Depressie verzeild raakte. Het was een hele verademing om een nieuwe president nog eens naar Keynes te horen verwijzen. "De middelen van de natuur en de uitvindingen van de mens", zo schreef Keynes, "zijn net zo vruchtbaar en productief als ze altijd al zijn geweest. Onze vooruitgang op het vlak van de oplossing voor de materiële problemen van het leven verloopt niet langzamer. We zijn nog net zo goed in staat om de mensen een hogere levensstandaard te bezorgen als vroeger. Maar we hebben onszelf op onvoorstelbare wijze in de nesten gewerkt. We hebben een gigantische machine niet in de hand kunnen houden en we begrijpen niet hoe ze precies functioneert."

Maar er is iets gesneuveld in de vertaling. Obama en Keynes gaan er allebei vanuit dat we onze economische capaciteit niet ten volle benutten. Maar het inzicht van Keynes dat we in de nesten zitten en we de knoeiboel moeten opruimen, is vervangen door een cliché in de trant van: hier hebben we met zijn allen schuld aan, laten we nu maar eens hard zijn voor onszelf. Herbert Hoover had het helemaal niet moeilijk om onaangename beslissingen te nemen. Hij beschikte over de nodige moed en hardheid om het mes te zetten in de uitgaven en de belastingen fors te verhogen toen de Grote Depressie er zat aan te komen. Helaas heeft hij het er zo alleen maar erger op gemaakt.

Man van beslissingen

Maar een toespraak is natuurlijk ook niet meer dan een toespraak. De leden van Obama's economische team zullen ongetwijfeld wel beseffen hoe ernstig de toestand is. Misschien zegt de toon van de speech ook helemaal niks over het toekomstige beleid van de regering-Obama. We kunnen er evenwel ook niet omheen dat Obama, zoals zijn voorganger het stelde, een man van beslissingen is. Hij zal heel binnenkort knopen mogen doorhakken. Zo zal hij moeten beslissen hoe ver hij gaat in zijn steun aan het financiële systeem. De toestand is er intussen zo fel op achteruitgegaan dat een verrassend groot aantal economen, die niet allemaal bepaald progressief te noemen zijn, aanvoert dat we de crisis alleen zullen kunnen bezweren als we een aantal grote banken tijdelijk nationaliseren.

Is Obama daartoe bereid? Of wezen de platitudes in zijn inaugurale speech erop dat hij zal wachten tot de volkswijsheid de feiten bijbeent? In dat geval zal zijn regering zichzelf met de vinger mogen wijzen. Dat willen we nu niet zien gebeuren. De economische crisis blijft maar uitdijen en met elke week die verstrijkt, wordt ze moeilijker op te lossen. Als we niet gauw tot drastische actie overgaan, zullen we nog heel lang vastzitten in dit economische drijfzand.

Obama hield het abstract toen hij zei dat we moeilijke keuzes moeten maken en bijzondere belangen het hoofd moeten bieden. Dat volstaat niet. Meer nog, het klopt niet eens

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234