Woensdag 16/06/2021

Vadertje Voetbal ontmoet Tante Theater

Terwijl zowat het hele Vlaamse theaterwereldje in een of andere strandzetel lekker lui ligt uit te puffen van het drukke seizoen, zijn ze bij 't Arsenaal net hard aan het repeteren. Of liever: aan het trainen. Want het Mechelse gezelschap gaat in première met niet minder dan een voetbalvoorstelling. De bal is rond zal ook daadwerkelijk in voetbalstadions spelen. De Morgen keek naar de generale training vanuit de dug-out van tweedeprovincialer Bonheiden.

Bonheiden

Van onze medewerker

Wouter Hillaert

Het Bonheidense voetbalveld lijkt als twee druppels water op de vele honderden andere in Vlaanderen. Met twee naakte goals, een ingeslapen kleedkamercomplex en vooral veel bomen eromheen. Als we er aankomen, ligt het groen te soezen in de felle zon. Languit op zomervakantie. Maar dat is maar schijn. Want verdoken aan de zijlijn staan twee parasols en een provisorisch podiumpje, gewoon een houten plaat op vier bierkratten. Daarop staat Arsenaal-acteur Jaak Van Assche, voor de gelegenheid in een sportief trainingspak gestoken. Zijn bassende stem slaat ons door een kleine luidspreker al van ver om de oren.

"Heb je ooit al één volleybalmatch gezien waarvan je een paar jaren later nog zegt: amaai, dat was me wat? Nee, toch. Met handbal is het net hetzelfde. En al die goalen! Fussball is anders. Daar kan het in de laatste minuut zwei-zwei staan, en dan maakt één goal het verschil tussen promotie of degradatie. Fussball, dát is tenminste een sport!"

Het orakelen gaat Van Assche duidelijk goed af. Hij speelt een verlopen trainer uit de ex-DDR, die op een eerste training bij zijn Vlaamse ploeg breeduit komt verkondigen waar het in het voetbal om gaat. Regisseur Guido Wevers zit het onder zijn parasol allemaal grinnikend aan te kijken. In korte broek en met blote bast. 's Zomers werken is prettig werken, zoveel is duidelijk. Hij schetst ons met een paar simpele armbewegingen hoe het er in de eigelijke voorstellingen - op onder meer Germinal, Olympia Gent en KV Mechelen - allemaal moet gaan uitzien. Rechts van het veld een kantine, daaromheen de bestaande tribune en op het plein zelf elf jeugdvoetballertjes van de plaatselijke ploeg. De jonge spelers zijn er deze keer echter niet bij. Ze worden vervangen door stand-in Luc Springuel. De Arsenaal-acteur sukkelt dienstbaar het veld op, zet wat roodwitte kegels uit en begint er met de bal aan de voet doorheen te slalommen. Van Assche zelf, handdoek in de nek, brult op de middenstip zijn trainersaanwijzingen. Even later komt hij met de sportzak in de hand weer naar de zijlijn hobbelen, om daar voor het publiek zijn eigenzinnige zeg te doen over bijvoorbeeld de noodzaak van autoriteit op het veld. Of over 'vrouwen en voetbal': hoe zij er geen bal van snappen en toch maar geëmancipeerd willen doen.

Trainer Otto is niet alleen de 'Julius Caesar van de zijlijn', maar ook een doorleefd filosoof. Hij dribbelt van voetbal moeiteloos door naar de Tweede Wereldoorlog en naar de werking van de hersenlobben. Zijn monoloog is een herwerking door Walter van den Broeck van het theaterstuk Leben bis Manner van Thomas Brussig. De jonge Oost-Duitser doet in Vlaanderen niet meteen veel belletjes rinkelen, maar geldt in eigen land als een van de belangrijkste stemmen van de nieuwe schrijversgeneratie. Die status heeft hij vooral te danken aan zijn bestseller Helden wie wir van 1994, over de val van de Berlijnse Muur.

"Je zou hem kunnen vergelijken met wat Tom Lanoye voor ons is. Hij weet in zijn concrete verhalen moeiteloos het wezen van een heel volk te vatten. Ook in dit stuk. Voetbal wordt een metafoor voor het hele leven", aldus Wevers. De regisseur erkent in één adem dat het niet vanzelfsprekend was om thema's als 'de erfenis van de DDR' en 'het failliet van het totalitaire Oostblok-systeem' op een voetbalveld interessant te maken voor een Vlaams publiek. "Maar Walter heeft met zijn bewerking heel mooi werk geleverd. Hij beschikt over precies de juiste toon om Brussigs symbolen en café-wijsheden naar hier te halen. Het stuk gaat nu veeleer over de onmogelijkheid om mensen in corsetten te zetten. Je kunt het zien als een commentaar op bijvoorbeeld het moderne management, dat alles 'efficiënt' in regeltjes wil gieten."

Van Assche is er ondertussen komen bijzitten. Ligt het aan de zon of twinkelen zijn oogjes echt van puur plezier, in zijn rol als bezeten voetballiefhebber? "Het spelletje ligt me wel, ja. In mijn jeugd heb ik zelf nog gespeeld, tot de scholieren. Nu supporter ik voor Racing Mechelen en volg ik de Rode Duivels op de voet. Ik ga vooral kijken naar wedstrijden van regionale ploegen, zoals Bonheiden en Rijmenam, omdat die op zondagnamiddag spelen. Daar voel je nog echt die fenomenale passie. Neem nu den Bie, de terreinmeester van Rijmenam. Die komt telkens als eerste aan om de cornervlagjes uit te zetten, en doet 's avonds na een goeie pint in de cafetaria als laatste de deur weer dicht. Die inzet en die gedrevenheid, dat is enorm."

Wevers, die "eigenlijk helemaal niks heeft met voetbal", valt enthousiast in. "Toen we voor De bal is rond het oude stadion van Germinal gingen scouten en ik de echo's hoorde van die waves, dan werd ik daar echt door geraakt. Het is alsof je de Stones ziet optreden."

Van Assche verlengt zijn voorzet met nóg een fraaie anekdote. "Mijn eerste mexican wave heb ik gezien toen ik met KV Mechelen meereisde naar Bergamo, voor de halve finale van de Europese beker. De hele match lang kon je zelfs tegen je buurman geen verstaanbaar woord zeggen, omdat er zoveel rumoer was. Als in een discotheek. Wat een energie!"

Je kunt je daar bitter weinig bij voorstellen, op het ingedommelde veld van Bonheiden. Maar voor de eigenlijke voorstellingen in de verschillende voetbalhuizen hoopt Wevers wel voluit gebruik te kunnen maken van de sfeer die er hangt. "De grote uitdaging bestaat erin om de emotionele impact van zo'n stadion op het personage voelbaar te maken. Ik heb Brussigs stuk in Duitsland zien spelen, in de gewone zaal, en toen raakte het amper boven het niveau van een conférence. Buiten op locatie krijgt het een diepere laag en een grotere echtheid. Het veld zelf wordt een acteur. Tegelijk is het technisch natuurlijk allemaal veel ingewikkelder, met de stadionverlichting en zo. Het ritme en de plaatsing van de theatertekens moeten veel scherper zitten dan in een theaterzaal. Anders raak je de aandacht zo kwijt."

Aandacht krijgt deze bijzondere ontmoeting tussen Vadertje Voetbal en Tante Theater anders wel genoeg. Als 't Arsenaal was ingegaan op alle aanvragen, had het De bal is rond kunnen spelen tot aan de winterstop. De voorstelling kan immers een breed publiek op de been brengen. Wevers: "We hopen ook voetballiefhebbers aan te spreken die normaal niet naar theater gaan. Tegelijkertijd zitten in deze tekst zoveel tweede en derde lagen, dat ook het gewone theaterpubliek er zich in moet vinden. De constructie van de tekst spitst voortdurend de oren van verschillende soorten toeschouwers. Er zit een heel wereldbeeld achter."

Het zal wel niet alleen dáármee te maken hebben dat het publiek waarschijnlijk dik op de tribune komt te zitten. Als plots een sliert chirowietjes-op-zomerkamp over het veld passeert, zie je ze elkaar druk aanstoten en geniepig wijzen naar Jaak Van Assche, die wat kegels bijeenraapt. "Dat is die van FC De Kampioenen. Dat is Fernand!" Van Assche glimlacht en steekt zijn hand op. En plots begrijp je waarom zoveel mensen hem zo graag zien spelen. Hij is gewoon heel naturel.

De bal is rond speelt van 23 tot 27 juli op de Gentse Feesten en toert tot 30 september langs Den Bosch, Heerlen, Middelburg, Mechelen, Bierbeek en Ekeren. Info: www.tarsenaal.be.

'Heb je ooit al één volleybalmatch gezien waarvan je een paar jaren later nog zegt: amaai, dat was me wat?'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234