Zaterdag 19/10/2019

Gezin

‘Vaders worden nog altijd als tweederangsouders gezien’

Pieter Declercq, initiatiefnemer van Dadtalks. Beeld Wouter Van Vooren

Wat betekent het om papa te zijn? Hoe is die rol doorheen de jaren veranderd? En hoe verschillend brengen een oosterse en westerse man hun kinderen groot? Op dit soort vragen wil het eerste Belgische vadercongres antwoorden geven. ‘De moeder blijft toch nog altijd het eerste aanspreekpunt.’ 

Meer interessante opvoedvragen vind je in onze Opvoedgids.

“Zie je dat werkelijk zitten? Hoe ga je zoiets volhouden?”

Toen Pieter Heeman (39) vorig jaar aankondigde dat hij twee maanden lang bij zijn dochters – eentje nog een baby, de ander in de lagere school – wilde blijven, werd dat met veel vragen onthaald, en bedenkelijke blikken. “Ik denk niet dat mijn vrouw dezelfde opmerkingen zou krijgen, als zij deze beslissing zou nemen. Blijkbaar is het voor veel mensen nog altijd iets vreemds: een vader die niet zijn carrière maar zijn kinderen op de eerste plaats zet. Voor mij is het een evidentie.”

Er zijn nog momenten waarop Heeman zich als vader enigszins anders voelt. Recent, op een lezing over hoogsensitieve kinderen bijvoorbeeld. “De dame die de lezing gaf, heb ik achteraf even aangesproken. De hele avond sprak ze alleen maar over moeders. Het woord vader is zelfs niet gevallen. Ik denk niet dat ze dat slecht bedoelde, ik was ook effectief weer de enige man in het publiek. Ik word daar niet boos van. Maar ik vind het wel belangrijk om dan even aan te geven: ‘Hallo, ik ben hier ook. Ik tel ook mee.’”

Diezelfde opmerking zal Heeman over een paar maanden in De Singel in Antwerpen niet moeten maken. In het kunstencentrum vindt dan het eerste Belgische vadercongres plaats. Het gaat om een initiatief van het online platform Vaderklap, dat op Facebook en Instagram duizenden volgers heeft en intussen ook subsidies krijgt van het Vlaams departement voor Gelijke Kansen. 

“De bedoeling is om een dag lang mensen aan het woord te laten over de verschillende aspecten van het vaderschap”, zegt initiatiefnemer Pieter Declercq. Want dat vaderschap, dat blijft volgens hem in het dagelijkse leven nog erg onderbelicht. “Mannen mogen hun rol als opvoeder dan wel explicieter opnemen dan vroeger, als het over opvoeding gaat, wordt in de eerste plaats nog altijd naar de moeder gekeken. Ik kom nog regelmatig mannen tegen die, wanneer ze hun kind ophalen bij de crèche, horen: ‘Kan u tegen uw vrouwen zeggen dat…’ Zoiets toont aan dat we nog steeds als een soort tweederangsouder worden gezien.”

Met Dadtalks, geïnspireerd op de bekende TED Talks, wil Declercq vaders een stem geven en laten reflecteren over hun rol. De onderwerpen op 3 november zijn uiteenlopend. Het wordt een dag met luchtige en serieuze momenten. Er zal een vader spreken over op wereldreis gaan met het gezin, maar evengoed over hoe het is om een kind met een beperking te krijgen. Ook worden er initiatieven voor vaders in kansarmoede voorgesteld en wordt er in een panelgesprek gezocht naar gelijkenissen en verschillen tussen de opvoeding van papa’s met verschillende culturele achtergronden.

Straks is er het vadercongres, maar er bestaan al langer vaderkringen, vadercoaches en vaderfestivals. Jan Peeters, pedagoog aan de UGent en een van de sprekers op Dadtalks, vindt het goed dat er steeds meer initiatieven worden genomen waar mannen met kinderen elkaar kunnen treffen. “Zeker voor vaders die als alleenstaande een zorgtaak hebben, is dat een goede zaak. Mannen hebben traditioneel een veel kleiner netwerk dan vrouwen als het over opvoeden gaat. Moeders praten veel makkelijker met anderen over kinderen, over hoe ze voor hen zorgen en wat ze daarbij moeilijk vinden. Ze gaan ook sneller met andere moeders activiteiten organiseren. Bij mannen ontstaan zulke contacten toch wat moeilijker.” 

Heeman herkent dat wel, zegt hij. Mannen praten graag over het werk, de actualiteit of sport. “Het is niet dat ik helemaal niet met andere vaders kan praten, maar het gebeurt minder spontaan.” Dat zegt ook initiatiefnemer Declercq. “Het is precies vanuit die behoefte dat ik ooit Vaderklap ben opgestart. Online praten we over wat we moeten doen als een zoon of dochter gepest wordt, hoe we best een boomhut maken en wat een leuke vakantieplek is om met kleuters naartoe te trekken.” Zulke zaken zou je ook perfect in reallife kunnen bespreken. “Maar het zijn zachtere onderwerpen. Je stelt je toch iets softer, iets kwetsbaarder op. Voor sommige mannen vormt dat een drempel.”

Op het congres zal Peeters het onder meer hebben over de veranderende rol van de vader doorheen de jaren. “Je mag die verandering niet overdrijven”, zegt hij aan de telefoon. “Het is nog maar een veertigtal jaar geleden dat er voor het eerst serieus wetenschappelijk onderzoek werd gevoerd naar de rol die een vader speelt in de ontwikkeling van zijn kinderen.” Daar komt bij dat de opvoedingsboeken van de wereldberoemde Amerikaanse dokter Benjamin Spock decennialang de meeste verkochte waren na de Bijbel. “Ik heb ze zelf geanalyseerd”, zegt Peeters. “In de eerste versie, die in 1948 uitkwam, gingen slechts twee van de vijfhonderd pagina’s over de vader. Een fraai beeld schepten die niet. Moeders werden vooral gewaarschuwd om vaders niet te lang alleen met de kinderen te laten en erop toe te zien dat ze niet te hardhandig met hen omgingen.”

Studies waarin vaders en hun kinderen jarenlang opgevolgd worden, hebben volgens de pedagoog al herhaaldelijk aangetoond hoe belangrijk vaderbetrokkenheid is. “Bij gezinnen met emotioneel betrokken vaders zien we onder meer op lange termijn betere schoolkeuzes, minder tienerzwangerschappen en een kleinere kans op criminaliteit”, zegt Peeters. Hij voegt eraan toe dat die emotionele betrokkenheid wel in de ruime zin moet worden ingevuld. “Vaderbetrokkenheid is meer dan een vader die overdag met zijn kind in een draagzak door de stad wandelt. Dat is een beeld dat bij veel middenklassegezinnen leeft, maar niet opgaat voor gezinnen met een lagere sociaal economische status. Daar kan een vader die veel uit werken gaat en daardoor een gezin uit de armoede houdt, net als heel betrokken gelden. We mogen daar niet denigrerend over doen.”

Volgens heel wat vaders geeft een eigen congres een belangrijk signaal. Maar er is veel meer nodig als we zouden willen dat moeders niet automatisch het eerste aanspreekpunt blijven, gelooft pedagoog Peeters. “De laatste jaren zien we een enorme vervrouwelijking in kindgerelateerde instellingen. Scholen, crèches, onthaalouders. Het zijn voornamelijk vrouwen die er werken. Dat zorgt ervoor dat de communicatie en de activiteiten voor ouders veel sneller op vrouwen gericht zijn. De zin ‘kan u zeggen aan uw vrouw...’ zal bijvoorbeeld niet snel door een mannelijke kinderverzorger uitgesproken worden. Ik zeg niet dat we naar een fiftyfif­ty verdeling moeten gaan – met evenveel mannen als vrouwen in deze sector – maar een iets grotere aanwezigheid van mannen kan wel de mentaliteit mee helpen wijzigen.”

De inschrijvingen voor het vadercongres zijn net van start gegaan. Heeman tekent zeker present. Hij hoopt op het congres vooral gelijkgestemden tegen te komen. Mensen waarmee hij kan praten over het vaderschap. “Dat mogen mannen zijn, maar ook vrouwen. Ik hoop dat het congres voor vaders geen congres tegen moeders wordt. Die polarisatie is nergens voor nodig.”

Volgens de organisatoren is dat alvast niet de bedoeling. Zij heten iedereen welkom. Ouders, man en vrouw dus, maar ook opvoedingsprofessionals. Bij succes willen ze het congres jaarlijks herhalen. Zodat het een vaste waarde wordt, zoals in pakweg Nederland of Canada. Later op het jaar plannen ze ook de publicatie van een eerste Vaderklap-magazine, dat gelijkaardige onderwerpen zal behandelen.

Vanaf eind dit jaar in de wachtzaal: het Vaderklap-magazine

Het online platform Vaderklap werkt ook aan een papieren magazine. Eind dit jaar moet het eerste nummer in de wachtzalen van gynaecologen, huisartsen, ziekenhuizen en Kind en Gezin liggen. “Op die plekken zie je haast nooit tijdschriften, brochures of affiches waardoor mannen zich in hun vaderrol aangesproken voelen”, zegt Pieter Declercq van Vaderklap. Een vijftig pagina’s tellend magazine moet daar verandering in brengen, met artikels die verschillende aspecten van het vaderschap belichten. “We gaan op bezoek bij een vader in een vluchtelingenkamp, hebben een dubbelinterview met een tiener en een zestiger die een kind kregen, bundelen educatieve tips en recepten en brengen een artikel over onvruchtbaar zijn.” Voor de eerste 50.000 gratis exemplaren worden Vlaamse subsidies gebruikt. De volgende nummers, die om het half jaar verschijnen, zullen wel in de boek­handel verkocht worden, zegt Declercq. “We gaan op zoek naar partners om samen te werken. Dat is een grote uit­daging, dat beseffen we, maar die gaan we graag aan.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234