Dinsdag 03/08/2021

AchtergrondCoronavirus

Vaccins kopen van Vladimir Poetin: is dat wel zo verstandig?

null Beeld AFP
Beeld AFP

Het Russische Spoetnik V-coronavaccin plaatst Europese politici voor een dilemma. Is het wel verstandig prikjes te kopen van een president die opposanten vergiftigt en desinformatie over westerse vaccins rondstrooit?

In steeds meer Europese lidstaten gaan er stemmen op om ook het Russische Spoetnik V-vaccin aan te kopen als dit goedkeuring zou krijgen van het Europees Geneesmiddelenagentschap (EMA). EU-buitenlandvertegenwoordiger Josep Borrell noemde het vaccin tijdens zijn bezoek aan Moskou “goed nieuws voor de mensheid”. Hongarije kondigde al aan om het te kopen. Duitsland, Nederland en Frankrijk overwegen het ernstig.

Een man krijgt het Spoetnik V-vaccin in Donetsk, Oekraïne. Beeld REUTERS
Een man krijgt het Spoetnik V-vaccin in Donetsk, Oekraïne.Beeld REUTERS

De Oostenrijkse bondskanselier Sebastian Kurz kondigde zondag zelfs al plannen aan om het vaccin in Oostenrijk te gaan produceren. “Het gaat erom zo snel mogelijk veel zekere vaccins te verkrijgen”, zei hij, en voegde er in één adem aan toe dat er “geen geopolitieke taboes” mogen zijn.

Toch rijst de vraag of het voor de EU-lidstaten wel politiek verstandig is om met president Vladimir Poetin in zee te gaan, op een moment dat de Russische regering als een van de onbetrouwbaarste spelers in de wereldpolitiek geldt.

Zenuwgasaanslag

Vorige week nog veroordeelde een Russische rechtbank oppositieleider Aleksej Navalny tot 3,5 jaar celstraf. Duizenden van zijn aanhangers werden opgepakt en in de gevangenis gegooid. Vorig jaar was er al een zenuwgasaanslag op Navalny gepleegd, die hij ei zo na overleefde. In 2018 werden de Russische ex-spion Sergej Skripal en zijn dochter in het VK vergiftigd met eenzelfde novitsjok-gif. Verder blijven er ook grote spanningen met het bewind van president Poetin over zijn militaire interventie in Syrië, de Krim-annexatie en zijn bemoeienissen in oostelijk Oekraïne. Tegen al deze overtredingen van het internationaal recht pakten zowel de VS als de EU uit met sancties.

Er zijn dus, op zijn zachtst gezegd, best wel wat politieke bezwaren te bedenken om nu plots Poetin en zijn regering als de redders in coronanood te omarmen. Anders gesteld: moeten we Europese levens in handen leggen van een staat die er niet voor terugschrikt dissidente burgers te vergiftigen?

“Spoetnik V is een illustratie dat het wetenschappelijk potentieel van Rusland nog steeds aanzienlijk is. Maar of het raadzaam is om zaken te blijven doen met een land waarmee een politiek conflict bestaat, betwijfel ik”, zegt veiligheidsexpert Alexander Mattelaer (VUB/Egmont Instituut), die wijst op de gespleten tong van de Russische regering. Meteen na Borrells bezoek wees Rusland namelijk Zweedse, Poolse en Duitse diplomaten uit. We maken ons volgens Mattelaer dus best niet de illusie dat Poetin omwille van zijn coronavaccin met zijn verdeel-en-heerspolitiek zal stoppen. Eerder integendeel. Mattelaer: “Het lijkt me raadzamer om onze eigen productiecapaciteit op te drijven, ook om landen die nu zonder vaccin zitten zo snel mogelijk te kunnen bijstaan.”

Vaccindiplomatie

Laat dergelijke ‘vaccindiplomatie’ nu net dat zijn waar een schaakspeler als Poetin al volop mee bezig is. Moskou levert het vaccin nu al onder goede voorwaarden aan Latijns-Amerikaanse landen, zoals Venezuela, Nicaragua, Bolivië en ook zelfs Mexico – en nestelt zich zo in de achtertuin van de VS.

Puur rationeel is er met deze vaccinexport volgens Rusland-kenner en economieprofessor Koen Schoors (UGent) niets mis – “de wereld heeft nu eenmaal te weinig vaccins en nood breekt wet” – maar het schoentje wringt volgens hem in de wijze waarop Moskou zich laat gelden. “Wat je ziet gebeuren is dat Rusland, maar ook China, het vaccin als politiek wapen gebruiken. Rusland heeft op sociale media in Latijns-Amerika actieve desinformatiecampagnes gevoerd om twijfels over de werkzaamheid van westerse vaccins te zaaien, zodat ze hun eigen vaccin konden verkopen. In die aanpak schuilt volgens mij de grootste spanning rond Spoetnik V.”

De impact van de Russische desinformatie-oorlog is groot. Vaccins worden meer gewantrouwd, waardoor de globale pandemie nog moeilijker te bestrijden is. Schoors vreest ook dat de Russen zich er mee in hun eigen voet schieten, want hun eigen vaccin wordt van de weeromstuit sterker in het Westen gewantrouwd.

“Als we slim zijn, sluiten we alleen een vaccinakkoord met Rusland op voorwaarde dat ze hun desinformatie over onze vaccins stoppen”, zegt Schoors. “Het is gelijk oversteken. Wij moeten ook hetzelfde doen aan hun kant. We moeten het signaal geven dat we enkel samenwerken met betrouwbare partners. Wat we nodig hebben is objectieve wetenschappelijke informatie over alle veilige vaccins. De kosten in mensenlevens van een politieke twist rond vaccins zullen te hoog zijn, ook in Rusland zelf, dat al zwaar getroffen werd door de pandemie.”

Wereldgezondheidsorganisatie

Schoors waarschuwt voor nog een ander neveneffect. “Als we door elkaar te boycotten minder vaccins aan Afrikaanse landen gaan leveren, kunnen daar weer nieuwe mutaties ontstaan, wat zich op iedereen zal wreken. Laat ons dus geen invloedsoorlog tussen grootmachten over vaccins uitvechten.”

Een mogelijke oplossing is volgens Schoors om vaccins te ontdoen van hun nationale vlaggen en onder de gedeelde symbolen van de Wereldgezondheidsorganisatie onder te brengen. Dat wordt makkelijker nu ook de VS zich na Trumps nationalisme weer bij deze organisatie hebben aangesloten. “Het is goed dat president Biden weer kiest voor een evidencebased beleid. Laat ons vertrekken vanuit de feiten. Wetenschap is neutraal terrein.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234