Maandag 01/03/2021

Biodiversiteit

Vaarwel koffie en chocolade? Niet alleen onze dieren zijn bedreigd, maar ook ons eten

null Beeld Luuk van der Lee/Hollandse Hoogte
Beeld Luuk van der Lee/Hollandse Hoogte

Kunnen we straks nog chips, chocolade en koffie kopen? De vraag dringt zich op, nu een nieuw rapport leert dat het voortbestaan van zo'n duizend gewassen wordt bedreigd. 

We stevenen af op een zesde massa-extinctie. En die omvat veel meer dan het uitsterven van de Bengaalse tijger of de Afrikaanse olifant, waarschuwt Ann Tutwiler, directeur-generaal van het wereldwijde onderzoeksinstituut Bioversity International. "Wie schrijft er een afscheidsrede voor ons eten?", vraagt ze zich af in de Britse krant The Guardian. Volgens de vrouw zijn er heel wat plant- en diersoorten die de basis van ons voedsel vormen, die net zo bedreigd zijn. "Maar daarvoor is er amper aandacht."

Tutwiler probeert de aandacht te trekken met geliefde producten als chips, chocolade en koffie. "Voorspeld wordt dat 22 procent van de wilde aardappelsoorten door de klimaatverandering in 2055 verdwenen zullen zijn. In Ghana en de Ivoorkust zullen de cacaobomen de temperatuurstijging van twee graden die over 40 jaar voorspeld wordt, niet kunnen overleven. En het aantal koffieplantages in Tanzania is met de helft afgenomen sinds 1960."

De drie voorbeelden vormen het topje van een ijsberg, aldus Tutwiler. In een nieuw rapport van haar instituut staat dat er wereldwijd maar liefst 940 gewassen bedreigd worden. Nochtans is het belang van agrobiodiversiteit enorm. “Het kan onze wereldwijde voeding helpen verbeteren, onze impact op het milieu verkleinen en ons helpen aanpassen aan een veranderend klimaat.”

Ons voedsel is minder divers dan we denken. Drievierde van al het eten ter wereld is te herleiden tot elf plant- en vijf diersoorten. Dat maakt ons heel kwetsbaar, waarschuwt ook professor gedragsecologie Hans Van Dyck (Université Catholique de Louvain). “Als er ziektekiemen uitbreken bij een bepaalde soort, dan kan het, zeker in een geglobaliseerde wereld, snel gaan.” Hij verwijst naar de banaan: de overal verkrijgbare Cavendishvariëteit lijdt zo erg onder schimmelziektes dat experts vrezen voor het voortbestaan.

Monoculturen werken prima zolang de omstandigheden dezelfde blijven, aldus Van Dyck. “Maar net die omstandigheden zullen veranderen: er worden meer periodes van droogte en regen voorspeld. Zo raakt het monocultuursysteem steeds meer onder de druk.” Onbekende, wilde rassen zijn daarom net zo belangrijk. “Omdat zij bijvoorbeeld wel beter gedijen of resistent zijn tegen ziekten.”

Nieuwe variëteiten

Plantenecoloog Jan Colpaert (Universiteit Hasselt) beaamt: “We staan jammergenoeg niet voldoende stil bij de risico’s, omdat we hier geen honger kennen en de productie als vanzelfsprekend zijn gaan beschouwen.” Hij noemt het realistisch dat onze voedselvoorraad ooit wordt aangetast. “Het zal niet zo zijn dat er van vandaag op morgen geen koffie meer is. Dit is iets voor de lange termijn. Er zullen in dat geval wellicht nog plantages zijn, maar de investeringen daarvoor zullen torenhoog zijn, waardoor het product schaars en duur wordt.” 

Tutwiler lonkt in elk geval al nieuwe, minder gekende variëteiten. Gac, een rode vrucht uit Vietnam bijvoorbeeld, bevat zoveel carotenoïden dat een kleuter met één stuk per dag al de helft van zijn vitamine A binnenkrijgt. Van andere gewassen zou het al snel een kilo moeten eten om dezelfde baat te hebben. "De voedingswaarde van deze onbekende gewassen zijn enorm. Van belang is dat deze gewassen behouden worden, zodat we ze kunnen consumeren."

Dat behoud dreigt moeilijk te worden. Volgens het VN-klimaatpanel IPCC zal door de opwarming van de aarde de voedselproductie tot 2050 elk decennium met 2 procent achteruitgaan, terwijl de vraag in die periode net met 14 procent toeneemt. 

Soja

Professor plantenbiotechniek Wannes Keulemans (KU Leuven) is desondanks niet pessimistisch. "Dat soorten binnen afzienbare tijd zullen verdwijnen, is een feit. Maar of het allemaal zo dramatisch zal zijn, weet ik niet." Hij heeft moeite met de stelling van het VN-klimaatpanel IPCC. "De temperatuurstijging zal er ook voor zorgen dat bepaalde gewassen beter gedijen." Hij denkt aan het noordwesten van Europa. "Het zou best kunnen dat we hier in de toekomst bepaalde sojavariëteiten telen." 

Elf gewassen en vijf diersoorten liggen aan de basis van driekwart van ons eten, zo blijkt. Dit zijn ze:

- Rijst

- Tarwe

- Maïs

Kafferkoren

- Parelgierst

- Gerst

- Bonen

- Linzen

- Pinda's

- Aardappelen

- Maniok

&

-Rund

-Varken

-Kip

-Schaap

-Geit

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234