Woensdag 19/02/2020

Burgerparticipatie

Uw stem wordt luider (maar werkt dat wel?)

De komende weken kunnen Belgen zich uitspreken over het energiebeleid en een eventuele sluiting van de kerncentrales.Beeld Hollandse Hoogte / David Rozing

Maakt u zich druk over de kerncentrales? Vanaf volgende week kunt u uw stem laten horen. Zo betrekken politici steeds vaker burgers in hun besluitvorming. Maar werkt dit wel? ‘Politici mogen de hete aardappel niet naar de bevolking doorschuiven.’

Gedurende drie weken zullen Belgen zich kunnen uitspreken over het energiebeleid en een sluiting van de kerncentrales. De verschillende ministers van Energie, onder wie Vlaams energieminister Bart Tommelein, lanceren hiervoor een online-enquête. Het moet volgens De Standaard de nodige input geven voor onderhandelingen over een Energiepact, waarmee de sector duidelijkheid krijgt over het beleid van de komende decennia.

Het is niet de eerste keer dat ministers hulp inroepen van burgers. Vorig jaar nog vroeg minister van Onderwijs Hilde Crevits (CD&V) in de discussie over de nieuwe eindtermen de mening van de bevolking. Voormalig federaal minister van Mobiliteit Jacqueline Galant (MR) deed in 2015 hetzelfde, maar kreeg forse kritiek van sommige experten, die stelden dat de burgerinspraak louter diende om al gemaakte beslissingen af te toetsen. Sven Gatz (Open Vld), Vlaams minister voor cultuur, media, jeugd en Brussel, organiseert dan weer jaarlijks een burgerkabinet.

“Burgers betrekken kan het draagvlak vergroten”, zegt Didier Caluwaerts, die aan de VUB onderzoek doet naar participatieve democratie. “Zo wordt duidelijk of zij bereid zijn om die inspanning te doen. Op Vlaams niveau wordt er steeds meer ingezet op burgerparticipatie. Het initiatief van Gatz zit juist in elkaar en de burgers worden goed begeleid. Ook neemt hij de aanbevelingen mee in zijn beleidsbrieven of geeft hij aan waarom er niets mee is gebeurd. Het verdient zeker navolging. Dat geldt overigens ook voor het project van Crevits.”

Solidariteit

Toch vierde burgerparticipatie de afgelopen jaren niet zozeer op het Vlaamse of federale, maar vooral op het lokale niveau hoogtij. Een van de meest aangehaalde projecten, de burgerbegroting, bestaat al sinds 1989. Vanaf toen konden inwoners van de Braziliaanse plaats Porto Alegre zich uitspreken over wat er met een deel van het gemeentebudget moest gebeuren. Het initiatief kreeg wereldwijd navolging, onder meer vanaf 2014 in Antwerpen. Daar beslissen inwoners elk jaar hoe 1,1 miljoen euro best kan worden ingezet.

“Het mag een redelijk succes worden genoemd, zeker nadat beslist werd dat inwoners ook geld kunnen voorzien voor specifieke projecten”, zegt Wouter Van Dooren, die aan de UAntwerpen gespecialiseerd is in burgerparticipatie. “Burgers voelen zich extra betrokken, al zijn het wel eerder blanke hoger opgeleiden die deelnemen.”

Van Dooren onderzoekt nu op vraag van de Vlaamse Overheid of de burgerbegroting ook op Vlaams niveau zou kunnen worden gerealiseerd. “Het is nog te vroeg om daar uitspraken over te doen, maar we zien wel dat ze op nog grotere schaal, in Parijs, ook participatief begroten. Een van de sterktes is dat burgers op lokaal niveau vaak kiezen voor projecten waar niet zozeer zijzelf, maar vooral anderen beter van worden. Het is de vraag of die solidariteit ook op grotere schaal standhoudt. Anders gesteld: zal iemand uit Oostende extra willen investeren in het Genkse onderwijs?”

Blind

Er bestaat wel een cruciaal verschil tussen de burgerbegrotingen en andere burgerparticipatie. In Antwerpen beslissen de inwoners. Bij enquêtes of participatieve trajecten ligt de eindverantwoordelijkheid bij de politici. Zo beklemtonen Tommelein en zijn collega-ministers dat ze de aanbevelingen van de burgers niet zomaar blind zullen overnemen. Een houding die ook vragen opwerpt. Zo werden andere belanghebbenden, zoals de sector zelf, de werkgevers en de milieubewegingen, al in het voorjaar bevraagd. 

“Het zou een vorm van schijnparticipatie kunnen zijn, waarbij al genomen besluiten extra legitimiteit moeten krijgen”, zegt Caluwaerts. “Ik wil niet van het slechte uitgaan, maar goede burgerparticipatie vindt aan het begin plaats.” Ook zijn experten er niet over uit of elk thema zich leent tot burgerparticipatie. Bij onderwijs of mobiliteit voelen veel mensen zich allicht eerder betrokken. “Bij energie kun je je daarover vragen stellen”, zegt politicoloog Herwig Reynaert (UGent). “Wat er in elk geval niet mag gebeuren, is dat politici in gevoelige of gecompliceerde dossiers de hete aardappel naar de bevolking doorschuiven.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234