Woensdag 18/05/2022

Uw oudste kind is het slimste, uw jongste het avontuurlijkste

Professor Petter Kristensen:

Oudste kind

> Intelligent > Verantwoordelijk

> Meeste kans om universitair diploma te halen > Niet zo extravert en sociaal vaardig

Middelste kind

> Op zoek naar erkenning.

> Sociaal > Diplomatisch

> Hulpvaardig > Mist soms zelfvertrouwen

Jongste kind

> Extravert > Openhartig

> Artistiek > Meeste kans om van huis weg te lopen

Elke ouder heeft maar een bepaalde hoeveelheid tijd, aandacht en geld, en zolang er geen broertjes of zusjes zijn, gaat die onverdeeld naar het eerste kind

Om zich van de oudste te onderscheiden, gaat de jongste op zoek naar andere manieren om de goedkeuring van de ouders te winnen. Professor Frank Sulloway (universiteit van Californië): 'Iedere ouder herkent dat. De jongste ontwikkelt andere vaardigheden, zoals sociale charme, drummen, voetballen, toneel spelen...'

Grootscheeps IQ-onderzoek toont verband tussen geboortevolgorde en intelligentie

Zijn de clichés over oudste en jonge kinderen waar? De wetenschap heeft eindelijk het antwoord in petto. Uw oudste kind is gemiddeld 2,3 IQ-punten slimmer dan uw tweede. De geboortevolgorde is een bepalende factor voor je intelligentie, zo bewijst professor Petter Kristensen met een studie bij 241.310 Noren, die in Science gepubliceerd werd. Maar bepaalt je geboorte ook je identiteit? Door Katrijn Serneels

In 1874 viel het Sir Francis Galton, de neef van Charles Darwin al op dat veel eerstgeborenen slimmeriken waren die het ver schopten in het leven. Hij verzamelde informatie over de levens van 180 eminente wetenschappers van zijn tijd en ontdekte dat de helft van hen de oudste thuis was.

En Galton heeft gelijk, zegt professor Petter Kristensen van de universiteit van Oslo vandaag. Kristensen legde het IQ van 241.310 Noren naast elkaar en ontdekte dat de oudste de slimste is. Hij publiceerde zijn studie in het gezaghebbende wetenschappelijke tijdschrift Science. "Het oudste kind heeft een IQ dat gemiddeld 2,3 punten hoger ligt dan het tweede kind. En de tweede heeft een IQ dat gemiddeld 1 punt hoger ligt dan de derde", legt prof. Kristensen uit. Ikzelf? Ik ben de tweede in de rij. Mijn oudere broer was heel blij toen ik hem over mijn onderzoek vertelde. Maar er zijn ook uitzonderingen, antwoordde ik hem. En zo is het ook: gemiddeld betekent niet 'altijd'!"

De oudste wordt niet met een paar gram meer hersenen geboren, legt professor Kristensen uit. "Er is geen biologische reden voor, zoals eerder werd aangenomen. De oude theorie zegt dat als een vrouw zwanger is, ze antilichamen aanmaakt tegen de foetus, die als een vreemde indringer wordt beschouwd. Bij de tweede zwangerschap zijn er meer antilichamen dan bij de eerste, en bij de derde nog meer. Die antilichamen kunnen de ontwikkeling van de hersenen van de foetus negatief beïnvloeden en dus ook de intelligentie."

De theorie van de antilichamen klopt niet, ontdekte Kristensen. "We zijn ook gaan kijken naar kinderen wier oudste broer of zus stierf. Bij hen merkten we dat hun IQ steeg na het overlijden. Een tweede kind met een IQ van 101,2 krijgt een IQ van 102,9 na de dood van de oudste. En een derde kind dat beide oudere broers of zussen verliest, stijgt van 100 naar 102,6. Het hogere IQ is dus niet aangeboren, maar ontstaat door de plaats die een kind inneemt binnen het gezin."

Waarom heeft de oudste dan een voetje voor als het om intelligentie gaat? "Hier zijn twee verklaringen voor", zegt professor Kristensen. "Ten eerste is er het effect van de 'limited resources'. Elke ouder heeft maar een bepaalde hoeveelheid tijd, aandacht en geld, en zolang er geen broertjes of zusjes zijn, gaat die onverdeeld naar het eerste kind. En wordt dat kind meer gestimuleerd te leren en zijn intelligentie te ontwikkelen. Als er een tweede kind bijkomt, zal dat altijd minder aandacht en tijd krijgen dan de eerste, omdat hij zijn ouders moet delen. Voor het derde kind is dat effect nog sterker. Bijkomend bewijs voor dit effect is dat je geen IQ-verschillen meer ziet als het leeftijdsverschil tussen het eerste en tweede kind acht jaar of meer is. Als de oudste al naar school gaat, kunnen de ouders zich met evenveel aandacht toeleggen op de ontwikkeling van hun nieuwe baby als bij hun eerste kindje."

Daar komt nog eens het tweede effect van de 'tutoring' bij. "De oudste leert aan zijn jongere broer of zus hoe je je veters moet knopen, hoe je een woord moet spellen. Door de rol van leraar op zich te nemen, en zijn verworven kennis te etaleren en door te geven, ontwikkelt de oudste zijn eigen intelligentie nog verder."

En ontwikkelt de oudste ook een verantwoordelijkheidsgevoel. "Persoonlijkheidsverschillen op basis van geboorte-orde heb ik niet kunnen onderzoeken, ik had alleen de IQ-tests," zegt Kristensen. "Maar er bestaat ander, internationaal onderzoek over persoonlijkheid en geboortevolgorde waaruit wordt afgeleid dat de oudste ook meer verantwoordelijkheidszin en leiderskwaliteiten heeft."

Als de oudste de rol van leraar speelt, dan oefent hij ook de rol van verantwoordelijke uit, meent ook Ivan Mervielde, professor sociale en persoonlijkheidspsychologie aan de universiteit Gent. "Maar over het verband tussen persoonlijkheid en geboortevolgorde bestaat er minder consensus. Er zijn hier twee moeilijkheden: dat verband is nooit bij groepen van 100.000 mensen onderzocht. En er bestaan verschillende manieren om persoonlijkheid te meten, het is ook moeilijker te meten dan intelligentie, waarvoor we de IQ-test hebben. Het onderzoek van Kristensen is al het tweede grootse onderzoek dat het verband tussen IQ en geboorte-orde aantoon. Eerder was er al een Nederlands onderzoek bij, als ik me niet vergis, wel 400.000 mensen. Daar kwamen verschillen in IQ uit die nog wat groter waren dan die 2,3. Dat de oudste de slimste is, staat dus vast."

Maakt 2,3 punten meer IQ later het verschil in de klas tussen een 9 op 10 of een 8 op 10? "Nee, zo groot is het effect niet", zegt Kristensen. Het zou eerder gaan om een verschil tussen 8 en 8,2 op tien, meent de Vlaamse professor Ivan Mervielde. "Maar het verschil in IQ wordt wel weerspiegeld in de diploma's die ze later halen. De oudste heeft gemiddeld een hoger niveau van opleiding (universiteit, hogeschool) dan de jongere broer of zus. Intelligentie alleen leidt niet tot een diploma, er is ook discipline en verantwoordelijkheidszin voor nodig om goede resultaten te halen. Wat het verband tussen persoonlijkheid en geboortevolgorde kan bevestigen."

De oudste is niet alleen de slimste, hij is ook degene met verantwoordelijkheidszin, staat wat minder open voor nieuwe ervaringen en is minder extravert. Dat zegt professor Frank Sulloway van de universiteit van Californië, die het boek Born to Rebel schreef. Daarin beschrijft hij vier onderzoeken waar meer dan 5.000 mensen uit vijf verschillende landen aan deelnamen. "De jongste is de rebel van familie", zegt professor Sulloway in The New York Times. "Aangezien de oudste de rol van de streber op zich neemt, zoekt de jongste een andere rol. Dit proces noemen we de-identificatie."

Om zich van de oudste te onderscheiden, gaat de jongste op zoek naar andere manieren om de goedkeuring van de ouders te winnen. "Iedere ouder herkent dat. De jongste ontwikkelt andere vaardigheden, zoals sociale charme, drummen, voetballen, toneelspelen... In een gezin met meer dan twee kinderen positioneren de middelste kinderen zich tussen de jongste en de oudste in. Zoals de vinken van Darwin zoeken ze alternatieve niches waardoor ze niet met hun broer of zus moeten concurreren voor dezelfde complimenten van hun ouders. Ze ontwikkelen vaardigheden die een IQ-test niet kan meten."

Dat verklaart waarom de jongste kinderen in het nest vaak avontuurlijker zijn: ze doen meer aan gevaarlijke sporten of exotische reizen dan wie de oudste is thuis. Ze denken minder conventioneel dan de eerstgeborenen, en een paar van de meest provocatieve en invloedrijke figuren in de wetenschap brachten hun jeugd door in de schaduw van oudere broers of zussen.

Charles Darwin, die voor een revolutie in de wetenschap zorgde door te bewijzen dat we afstammen van de apen, was de vijfde van zes kinderen. Nicolaus Copernicus, de Poolse astronoom die ontdekte dat niet de planeten rond de aarde draaien, maar alle planeten rond de zon draaien, groeide op als de jongste van een gezin van vier. En filosoof René Descartes, nummer drie thuis, speelde een cruciale rol in de wetenschappelijke revolutie van de 16de eeuw. Of neem ook Mozart, het muzikaal wonderkind, die maar één oudere zus had, Anna.

Van eerstgeborenen zijn er ook lijstjes met illustere namen te vinden. Bill Clinton, George Bush en Tony Blair werden niet alleen de eerste burgers van hun land, ze waren ook het eerste kind thuis. En vertonen Bill Gates, Dawn French en Fidel Castro niet enkele typische trekken van het sympathieke, creatieve, sociale en behulpzame middelste kind?

"Eerstgeborenen hebben meer Nobelprijzen gewonnen dan andere kinderen", zegt professor Sulloway. "Maar een Nobelprijs win je door verder te bouwen op bestaande kennis, niet door alles wat we voor waar aannemen van tafel te vegen. Het is het verschil tussen creatieve invallen die je elk jaar krijgt, een keer in de tien jaar, en een keer per eeuw: het verschil tussen creativiteit en radicaal innoveren. Als ik de keuze had tussen 2,3 IQ-punten meer of de 'ongewone nieuwsgierigheid' die Josiah Wedgwood, de oom van Charles Darwin, in zijn neefje opmerkte toen die op het punt stond met de Beagle de wereld rond te varen, dan kies ik zonder twijfel voor het laatste."

Filip

> Oudste zoon van Albert en Paola > Niet zo extravert > Voelt zich verantwoordelijk voor het land

Astrid

> Middelste kind > Hulpvaardigheid en sociaal gevoel komen tot uiting als voorzitster van het Rode Kruis > Is diplomatischer dan haar broers

Laurent

> De jongste > Rebel van de familie > Zet zich in voor schone technologie en het lot van dieren > Hield van duiken bij de marineOm zich van de oudste te onderscheiden gaat de jongste op zoek naar andere manieren om de goedkeuring van de ouders te winnen, zegt professor Frank Sulloway (universiteit van Californië): 'De jongste ontwikkelt vaardigheden zoals sociale charme, drummen, voetballen en toneelspelen'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234