Maandag 26/10/2020

Gezondheid

Uw lichaam is voor minder dan de helft van u, en maar goed ook

Microbioom, ter illustratie.Beeld Thinkstock

Meer dan de helft van ons lichaam is niet menselijk, zeggen microbiologen van onder meer het Duitse Max Planck Instituut. Menselijke cellen vormen slechts 43 procent van het totale aantal. De rest zijn microscopische kolonisten, zoals bacteriën, virussen en schimmels, en die zijn cruciaal voor onze gezondheid.

Ongeacht hoe goed je je wast, bijna elk hoekje en gaatje van je lichaam is bedekt met microscopische organismen of microben. "Uw lichaam is niet alleen van u", zegt Ruth Ley, directeur van het departement microbioomwetenschappen in het Duitse Tübingen. Maar goed ook, vindt Ley. "Ze zijn essentieel voor onze gezondheid."

De microben – bacteriën, virussen, schimmels en archaea (organismen oorspronkelijk verkeerd geclassificeerd als bacteriën) – zijn zowat overal terug te vinden, maar de dichtste concentratie bevindt zich in de zuurstofarme darmen.  

Meer microbe dan mens

"Je bent meer microbe dan mens", herhaalt Rob Knight van de Universiteit van Californië aan de BBC. Aanvankelijk werd zelfs gedacht dat menselijke cellen 10 tegen 1 in de minderheid waren. "Daar zijn we van afgestapt. We kunnen een meer precieze schatting maken en stellen dat je ongeveer 43 procent mens bent." 

In hun onderzoek zoeken Ley en Knight nieuwe antwoorden op de vraag 'Wat is een mens?' Het onderscheid met het aantal menselijke cellen is opvallend, maar als je genen gaat vergelijken, dan is het onderscheid nog frappanter.

Het genoom, de genetische samenstelling of de som van alle genen, van de mens bestaat uit zo'n 20.000 genen. Microben brengen nog eens tussen 2 en 20 miljoenen genen met zich mee. "Wij hebben niet één genoom", stelt microbioloog Sarkis Mazmanian van de Amerikaanse universiteit Caltech. "De genen van ons microbioom behelzen in wezen een tweede genoom dat onze activiteit versterkt. Wat ons menselijk maakt, is naar mijn mening de combinatie van ons eigen DNA, plus het DNA van onze darmmicroben."

Volgens microbiologen zou het naïef zijn om te denken dat al die microben geen of nauwelijks invloed hebben op ons lichaam. Het wordt steeds duidelijker welke rol het microbioom speelt bij de spijsvertering, het reguleren van het immuunsysteem, de bescherming tegen ziekten en de productie van vitale vitamines. Kennis van het microbioom is volgens Ley essentieel voor een beter begrip van  bijvoorbeeld allergieën en de ziekte van Parkinson. 

"We vinden manieren waarop deze kleine organismen onze gezondheid totaal anders beïnvloeden dan we tot voor kort mogelijk achtten", vertelt Knight. Het is een nieuwe manier van denken over het microbioom. Tot voor kort was onze relatie met microben grotendeels een van oorlogsvoering.

Slagveld

Antibiotica en vaccins hebben zonder twijfel veel levens gered, maar sommige onderzoekers vrezen dat naast het uitroeien van 'de slechteriken', de medicatie ook onnoemelijke schade hebben aangericht aan goede microben. "We hebben de afgelopen 50 jaar uitstekend werk verricht in het elimineren van infectieziekten, maar tegelijk zien we een enorme – en angstaanjagende – toename van auto-immuunziekten en allergieën", stelt Ley.

Volgens de wetenschapper beïnvloedt de medicatie de samenstelling van het microbioom, met als gevolg dat een geheel nieuwe reeks ziekten de kop opsteekt. Het veranderde microbioom wordt in verband gebracht met ziekten zoals inflammatoire darmziekten, Parkinson, de effectiviteit van kankergeneesmiddelen en zelfs depressie en autisme.

Obesitas

Obesitas is een ander voorbeeld. Familiegeschiedenis en levensstijlkeuzes spelen duidelijk een rol, maar hoe zit het met uw darmmicroben?

Een dieet van hamburgers en chocolade beïnvloedt zowel het risico op obesitas als het soort microben dat in het spijsverteringskanaal groeit. Dus wanneer weet je of een slechte mix van microben bijdragen aan obesitas? 

Knight heeft experimenten uitgevoerd met muizen die zijn geboren in de meest hygiënische omgeving. Hun hele bestaan ​​is volledig vrij van microben. "We konden aantonen dat als je bacteriën van slanke en zwaarlijvige mensen neemt en deze overbrengt op de muizen, dat je zo de muis dunner of dikker kunt maken, afhankelijk van wiens microbioom het kreeg." Bovendien: Door het geven van 'slanke' microben verloren obese muizen sneller gewicht. "Dat is geweldig", aldus Knight. "Maar is dit te vertalen naar mensen?"

Microben als medicijn

De hoop is dat microben ook een vorm van medicatie kunnen zijn. Trevor Lawley van het Engelse Wellcome Trust Sanger Institute probeert al patiënten te genezen door te focussen op het microbioom. "In zieke toestand kunnen belangrijke microben ontbreken. Ik probeer ze terug in te voeren", vertelt Lawley aan BBC.

Lawley stelt dat er steeds meer aanwijzingen zijn dat het herstellen van iemands microbioom daadwerkelijk tot remissie kan leiden bij ziekten zoals colitis ulcerosa, een type inflammatoire darmziekte. 

Kinderschoenen

Microbiële geneeskunde staat nog in de kinderschoenen, maar sommige onderzoekers denken dat het monitoren van ons microbioom binnenkort een dagelijkse gewoonte wordt. "Het is haast onvoorstelbaar dat elke theelepel ontlasting meer DNA-gegevens bevat van microben, dan letterlijk een ton dvd's kunnen opslaan", stelt Knight. "Nu spoelen we die informatie gewoon door."

Onze ontlasting permanent monitoren? Volgens Knight zal dat niet lang sciencefiction blijven. "Het zal mogelijk zijn om na het doorspoelen van het toilet een directe uitlezing te krijgen over het microbioom: gaat het goed, of gaat het slecht?"

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234