Vrijdag 01/07/2022

InterviewUrsula von der Leyen

Ursula von der Leyen: ‘Rusland kan deze oorlog niet winnen’

EU-voorzitter Ursula von der Leyen. Beeld ANP / Zuma Press
EU-voorzitter Ursula von der Leyen.Beeld ANP / Zuma Press

Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, vindt dat het haar rol is om gedurfde voorstellen te doen. Nu hoopt ze dat de lidstaten later deze week haar advies om Oekraïne kandidaat-EU-lid te maken, zullen overnemen.

Romana Abels

“Ik ben extreem Duits als het op afspraken aankomt”, zegt Ursula von der Leyen als ze vier minuten vóór de afgesproken tijd met ferme tred een vergaderzaal binnenstapt.

Het is haar tweede gesprek, ze heeft precies dertig minuten.

Von der Leyen heeft de internationale pers uitgenodigd omdat er eind deze week een belangrijk moment aankomt. Dan gaan de 27 Europese lidstaten op de Europese Top besluiten of Oekraïne kandidaat-lid mag worden van de Europese Unie. Afgelopen vrijdag oordeelde de Commissie dat dat kan, ook al staan andere landen al langer in de rij. “Oekraïne is al heel ver gekomen. We hoeven bij dat land alleen nog af te wachten tot alle instituten zijn bemand”, zegt Von der Leyen. Volgens haar krijgt Oekraïne geen uitzonderingspositie. “Andere landen kunnen, als ze willen, hun toetredingsproces ook versnellen.”

Hoe belangrijk is het dat Oekraïne voldoet aan alle criteria wat betreft de rechtsstaat? Heeft u wat dat betreft concessies gedaan?

“Het land boekt op alle dossiers vooruitgang. De gerechtelijke instanties die er moeten zijn, zijn ingesteld. Er zijn wetten aangenomen tegen corruptie. Oekraïne is bijvoorbeeld het enige Europese land dat een wet heeft aangenomen die het land letterlijk van oligarchen, invloedrijke zakenlui, moet ontdoen.

“Maar ze zijn er nog niet en dat weten ze zelf ook heel goed. Er zijn wel instanties, maar die moeten ze vullen met leven. We willen eerst resultaten zien van de anticorruptiewetten, van de wetten die de invloed van rijke zakenmensen op de politiek moeten verminderen.”

Deze week moeten de lidstaten uw analyse overnemen. Denkt u dat ze dat zullen doen?

“Ik ben er zeker van dat er aan het eind van de week positief resultaat zal liggen. Ik weet ook dat dat een grote invloed zal hebben op de moraal in Oekraïne, waar moedige en dappere inwoners vechten voor hun vrijheid en onafhankelijkheid. Het is goed voor hen om ook in politieke zin onze steun te krijgen, en die krijgen ze in de vorm van de status van kandidaat-EU-lid. Ze hebben het nodig. Maar ze moeten ook echt voldoen aan alle criteria die daarbij horen, er zijn geen verkorte procedures. We moeten ons aan de regels houden.”

Sommige Europese leiders hebben gezegd dat de kandidaat-status de huidige problemen van Oekraïne niet oplost. Dat de EU zich zou moeten richten op steun tegen de Russische agressie. Wat denkt u daarvan?

“De discussie over de kandidatuur moet inderdaad niet in de plaats komen van directe hulp aan Oekraïne. Maar het één gaat hand in hand met het ander. Er moet ook militaire steun zijn, en financiële steun om het land gaande te houden.

“Er is geld nodig voor salarissen, pensioenen, medische voorzieningen. Ze hebben hulp nodig om hun graanvoorraden het land uit te krijgen, ook in het belang van de kwetsbare landen die van dat graan afhankelijk zijn. Dat moet allemaal door kunnen gaan en dat is hard werken, maar het is voor ons van vitaal belang.

“Daarnaast is er de kwestie van de EU-kandidatuur. Daar heeft Oekraïne een aanvraag voor gedaan, een paar dagen na het begin van de invasie. De lidstaten hebben een week nadien de Commissie gevraagd om daar advies over uit te brengen. Dat hebben we gedaan. Het is niet of-of, het is en-en.”

Het lijkt erop dat de Commissie steeds meer geopolitieke besluiten neemt, in plaats van alleen technische. Zoals nu dit. Klopt dat?

“Als ik terugkijk op de afgelopen tweeënhalf jaar, dan kan ik zien dat we heel snel en heel doelgericht zijn geweest. Eerst was er een pandemie en onmiddellijk daarna een oorlog. Ik ben trots op de eenheid, vastberadenheid en snelheid waarmee de Europese Unie die problemen heeft aangepakt.

“Terugkijkend op de pandemie kun je stellen dat deze regio die het best heeft doorstaan. We hadden dingen beter kunnen doen, maar we waren behoorlijk goed.

“Wat betreft de Russische invasie in Oekraïne: Rusland rekende op een timide en verdeelde Europese Unie, maar het omgekeerde was het geval. Met de snelheid van het licht besloten we tot sancties die strenger waren dan ooit tevoren. Ik ben dankbaar dat de Europese leiders begrepen dat dit het bepalende moment was voor Europa.”

Is dit eerlijk voor de landen op de westelijke Balkan? Zij wachten al lang op EU-lidmaatschap, terwijl Oekraïne razendsnel de procedures lijkt te slechten.

“We hebben net twee jaar geleden het toetredingsproces voorzien van een nieuwe methode. Deze methodologie hebben we toegepast op alle landen die kandidaat-lid willen worden. Hij geldt nu ook voor Georgië. Het is alleen maar eerlijk dat we ons houden aan de regels die we hebben opgesteld.

“Oekraïne heeft er inhoudelijk aan voldaan. Ze hebben een volledig functionerende parlementaire democratie, ze hebben een uitmuntende ambtenarij, die zelfs de stresstest van een oorlog kan doorstaan. Ze hebben er een uitstekend maatschappelijk middenveld, en politieke eenheid. Ze hebben de noodzakelijke rechtshervormingen toegepast, ze hebben de nodige instanties opgericht. Ze worden kandidaat in de wetenschap dat de wetten tegen corruptie werken.

“De meerderheid van de landen op de westelijke Balkan is verder dan dat. Die zijn al in het onderhandelingsproces. Bosnië en Herzogovina nog niet, dat land moet nog veertien hervormingen doorvoeren. Zodra ze dat gedaan hebben, kunnen ook zij over toetreding onderhandelen. Dus ik hoop dat dit voorbeeld van Oekraïne ook hen bemoedigt om snel te handelen, dan kan er snel resultaat zijn.”

En als dat niet lukt?

“De nieuwe methode voorziet er ook in dat het proces kan worden teruggedraaid. Het is allemaal in de handen van het land dat de aanvraag indient: toetreding tot de EU kan vooruit en ook achteruit gaan. In 1999 kregen zowel Slowakije als Turkije Europees perspectief, wat nu ook Oekraïne, Moldavië en Georgië hebben en ook alle zes landen op de westelijke Balkan.

“Slowakije wilde heel graag bij de EU komen. Het duurde vijf jaar voor het zover was. Turkije is momenteel verder van de EU verwijderd dan in 1999.”

Hoe ziet u de toekomst van de Europese Unie? Bestaat die dan uit 35 landen? Hoe zal de besluitvorming dan verlopen?

“We moeten binnen de Europese Unie gaan praten over hervormingen. Zijn we nog doelmatig, is de vraag. Hoe moet het bijvoorbeeld verder met de eis van unanimiteit bij besluiten, of de omvang van het instituut? Ik sta persoonlijk altijd aan de kant van diegenen die hervormingen voorstellen, want je moet constant vernieuwen en je aanpassen aan de toekomst.

Ik denk bijvoorbeeld dat we op het gebied van buitenlandse zaken echt naar een systeem van meerderheidsstemmen moeten, in plaats van unanimiteit. Op dat gebied ben ik overtuigd dat het niet houdbaar is dat een enkel land de EU op belangrijke dossiers kan tegenhouden. De wereld wil weten waar Europa staat. De snelheid is te hoog om constant te blijven zwijgen als er één land de stemming blokkeert.”

U lijkt niet goed overweg te kunnen met raadsvoorzitter Charles Michel. Zou het bijvoorbeeld ook een goed idee zijn als er maar één voorzitter was, die zowel de Commissie als de Europese Raad leidt?

“Nee, dan zou het systeem uit balans raken. Gezond wedijveren is goed. Stel je voor dat de voorzitter van de Europese Commissie ook verantwoordelijk was voor het organiseren van de Europese Top. Nee, we hebben drie instituten nodig: het parlement en de Commissie en de Raad en die moeten zich ieder zelf organiseren.

“Daar komt nog bij dat de instantie die de voorstellen doet, de Commissie, onafhankelijk moet zijn. De Commissievoorzitter moet ook een zekere hoeveelheid durf hebben om een voorstel te doen aan het begin van een proces hier, ook al zijn nog niet alle lidstaten het erover eens.”

Intussen leven de burgers van Europa met een oorlog aan hun grens. Rusland vermindert beetje bij beetje het gas dat richting Europa vloeit. Kunt u garanderen dat Europeanen het komende winter niet koud zullen hebben?

“Er zijn nu zes lidstaten die geheel of gedeeltelijk minder gas uit Rusland krijgen. Daarom moeten we snel onze energiebronnen diversificeren, weg van Rusland naar betrouwbare bronnen. We moeten ook meer inzetten op hernieuwbare energie.

“Verder hangt het heel erg af van ons eigen gedrag. Het klinkt heel saai, maar als we allemaal de verwarming 2 graden lager zetten en de airconditioning 2 graden hoger, dan besparen we per jaar evenveel gas als er voor de oorlog via de Nord Stream-pijplijn uit Rusland naar Europa vloeide.

“Maar Rusland, of de Russische dreiging ons gas af te sluiten, nemen we erg serieus. Daarom hebben we al meteen na de inval noodscenario’s opgesteld. Afhankelijk van wat Rusland doet, kunnen we daarvan meer of minder in stelling brengen. Maar het zijn moeilijke tijden en dat zal nog een tijd zo blijven. Het zal niet makkelijker worden.”

En wat als er straks geen Oekraïne meer is, als het verloren heeft?

“Het zal winnen. Rusland kan deze oorlog niet winnen.”

“Dank u wel”, zegt Von der Leyen dan. En even resoluut als ze binnenkwam, vertrekt de Commissievoorzitter weer. Dertien verdiepingen lager wacht een volgende groep journalisten.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234