Zaterdag 06/06/2020

'Urbanus kun je toch moeilijk een BV-strip noemen'

Vanaf vandaag ligt het honderdste Urbanus-album, De Buljanus-dreiging, in de winkelrekken en krijgen de papieren acteurs Nabuko Donosor, Eufrazie, Cesar, Urbanus en Amedee een eigen, grote tentoonstelling. 'Het publiek heeft ons de kans gegeven te groeien, want in het begin kon ik amper tekenen.' Een dubbelgesprek met Urbanus en Willy Linthout over hun 'graphic novel', de impact van BV-strips en Amerikaanse tv-series, Alan Moore, en de slaapkamergeheimen van Linthouts ouders.

Antwerpen

Van onze medewerker

Geert De Weyer

Een aan de universiteit afgestudeerde strontvlieg, een oerdomme tweedelige hond, een doodbrave huismoeder, een optimistisch drankorgel en een met flinke baard uitgeruste snotneus die de rol van zowel komediant, pestkop als slachtoffer perfect beheerst. Met die vijf centrale figuren startte in 1983 de eigenzinnige volksstrip 'De avonturen van Urbanus'. Het idee ontsproot aan het brein van een zekere Willy Linthout uit Lokeren, metaaldraaier van beroep en fervent stripliefhebber. Tekenen kon hij amper, zo zegt hij zelf, maar dat mocht geen hinderpaal zijn.

monty python

"Aan mijn draaibank kweelde ik altijd mee met de liedjes van Urbanus", begint de nu vijftigjarige tekenaar. "Ik had al zijn platen en als ik hem op het podium bezig zag, viel me op dat hij in feite een levende stripfiguur was. Zijn verhaaltjes, zijn maniertjes, alles wat hij deed, was 'stripachtig'. Op een bepaald moment heb ik me dan maar aan mijn tekentafel gezet en ben ik aan de eerste vier pagina's begonnen van Het fritkotmysterie, wat later het eerste album zou worden. Daar ben ik mee naar Urbanus gestapt."

Die voelde zich enorm gevleid met het idee zich in een striplijf te laten steken en nodigde Linthout uit. Toen ze elkaar ontmoetten, bleken beiden een voorliefde te hebben voor de volkse strips van Vandersteen, Nys en Sleen. Wat Linthout niet wist, was dat Urbanus een tekenopleiding had genoten: "Voor ik als podiumartiest aan de slag ging, wilde ik al iets doen met strips. Op mijn vijftiende ben ik weliswaar gaan werken, maar 's avonds ging ik naar de avondschool. Tot mijn drieëntwintigste heb ik daar zes jaar het vierde gedaan. (grijnst) Niet omdat ik daar niet slaagde, maar omdat het zo plezant was."

"Ik wist wel dat ik veel fantasie had en goed kon vertellen", gaat Urbanus verder. "Maar ik was nogal bedeesd. Ik deed het enkel thuis, voor mezelf. Toen Willy aanbelde, was ik al een jaar of tien bezig, maar het enige waar ik zichtbaar mijn tekendrift kwijt kon, was op de hoezen van mijn eerste platen. De eerste hoes heeft mijn leraar getekend, daarna heb ik er een aantal zelf gemaakt. Op een daarvan stond ik afgedrukt, terwijl een klein Urbanuske met korte broek en boekentasje tegen mijn benen stond te pissen. Daar heeft de Willy het allereerste 'Urbanus'-personage op gebaseerd."

Die zag er ouder en groter uit en leek geenszins op het stripfiguurtje van nu. "Systematisch hebben we hem kleiner gemaakt", weet Linthout. "Hij werd meer belhamel. Zijn baard en shorts hebben we gelaten, omdat de karakters die hij vertolkt van alle leeftijden zijn. Pardon? Of ik doelbewust slordig tekende? Bah, neen, ik kon niet anders. Erger: die eerste covers heb ik met gouache rechtstreeks op de pagina ingekleurd, en gesukkeld dat ik heb! De Oost-Indische inkt sprong eraf, want je kunt dat niet mengen. Wist ik veel. Ach, ik wist niet eens wat een blauwdruk was. Het publiek heeft mij gelukkig de tijd gegeven om te leren."

bv-strip

Urbanus: "In het begin herkende ik mezelf er niet echt in. Het beangstigde me dat iemand anders Urbanus aan het spelen was. Vanaf Het papschoolgenie (album 3, GDW) zijn we echt beginnen samenwerken en zat de spirit er in. Ik heb wel een gok gewaagd door met Willy scheep te gaan. Mijn ex-medestudenten en leraars protesteerden, want terwijl alle andere jongens uit mijn klas geen werk vonden, ging ik in zee met een niet-opgeleide. Ik voelde meteen aan dat Willy stripkenner was en veel fantasie had. Tenslotte was het zijn idee, ik ben daar loyaal in."

Linthout is er trots op dat Urbanus opdook zo'n tien jaar voor de eigenlijke opmars van de zogenaamde BV-strips, waar mediafiguren als Get Ready, Bobbejaan Schoepen, Madame de Coeur-Brisé, Wendy Van Wanten, Jean-Pierre Van Rossem, K3, M-Kids, Zohra en De Strangers zich maar wat graag in een striplijf lieten steken. "Ik heb me trouwens lange tijd afgevraagd waarom het zo lang duurde voor er navolging kwam", zegt Linthout daarover. "Ik denk dat enkel de 'Gaston en Leo'-strip ons voor was. Nu, Ik claim geen recht op het maken van een BV-strip. Ik vind zelfs dat 'Urbanus' geen BV-strip is. De reeks is namelijk niet geënt op de mediafiguur Urbanus zelf, maar eerder op een wereld die we eigenhandig hebben gecreëerd. Het BV-schap staat er totaal los van."

"Neem nu de 'Margriet Hermans'-strip", vindt Urbanus. "Die staat of valt met haar naam en fysieke uitstraling. Ik denk dat dat soort strips een kort leven beschoren is als de BV in kwestie twee keer achter elkaar geen hit scoort."

Linthout: "De enige twee die het overleefd hebben, zijn 'Samson' en 'FC De Kampioenen', maar beide zijn 100 procent geënt op een tv-programma."

nul voor gedrag

Een marktstrategie is er nooit geweest, zeggen beiden. Zo werd er niet over nagedacht of 'Urbanus' een kinder- dan wel volwassenenstrip moest worden. "We wilden gewoon een strip maken die we zelf leuk vonden", zegt Linthout. "Ik wilde graag iets maken als een oude 'Nero'. Op dat moment verscheen 'Nero' in gekuiste taal en ik wilde terug naar dialect. De gewone volksmens zou dat leuk vinden, dacht ik. Dat bleek te kloppen. Ik heb wel al die tijd verkeerdelijk gedacht dat 'Urbanus' een volwassenenstrip was, maar hij bleek vooral bij kinderen populair, al vraag ik me af of ze alles begrijpen."

Niet dat het tekenaarsduo moeite doet om brave kindertekeningetjes te creëren. Zo loopt Urbanus meer dan eens in zijn bloot gat rond, zagen kwelgeesten op bloederige wijze het onderbeen van Cesar of en worden thema's als seks en dood niet gemeden. Urbanus: "Je mag de kinderen van nu echt niet vergelijken met de kinderen die vroeger braaf naar Nonkel Bob keken. Ze zijn heel wat gewoon. Kijk maar naar Pokémon, daar doen ze elkaar ook van alles aan."

Reacties van verontruste ouders hebben ze in die bijna twintig jaar amper gehad. "En dan nog", begint Urbanus. "We hebben eens gehoord dat een klein ventje als straf een nul voor gedrag kreeg omdat hij een 'Urbanus'-strip mee naar school had genomen. (vettig lachje) Dan weet je dat je goed zit."

bedgeheimen

Linthout en Urbanus zijn niet te beroerd om toe te geven dat scenario's van de eerste tientallen 'Urbanus'-albums veeleer chaotisch tot stand kwamen. Pagina na pagina werd opgebouwd en een einde werd vaak inderhaast verzonnen. "Dat is nu veranderd", oppert een grijnzende Linthout. "De laatste veertig, vijftig boeken hebben zeker een einde en we weten nu vanaf pagina één verdomd goed waar we naartoe gaan. Het is meer doordacht. Maar weet je, ik vind het juist goed dat de lezer soms denkt dat we geen einde hebben. Je moet af en toe wat durven af te wijken, er wat kolder in brengen, durven verdwalen. Daar amuseren we ons mee."

"Sleen tekende indertijd verhalen van 56 pagina's en nog kreeg hij er geen eind aan gebreid", zegt Urbanus. "Wij moeten het doen in 32 pagina's. We hebben te veel inspiratie voor een album. Het is zelfs zo erg dat we al albums gehad hebben waarin we binnen in de kaft nog een en ander aanbrachten. (lacht)"

De maffe toestanden en idiote personages uit de reeks zijn wel degelijk vaak semi-autobiografisch, al is dat wel een heel groot woord. Linthout: "Om te beginnen is het dorpje van 'Urbanus' geïnspireerd op Dorselaar, een plaatsje waar ik vroeger woonde. Urbanus' vader en moeder zijn dan weer gebaseerd op mijn ouders. Mijn vader heeft het begin van 'Urbanus' nog meegemaakt, maar het kon hem niet schelen. Mijn moeder klaagde eerst wel wat dat ze zichzelf erin herkende, maar in feite ging het vooral om de onderwerpen. Bij ons thuis was het armoe troef. Dat laat als jonge kerel iets na: er zijn zeker twintig albums waarin Urbanus gewoon echt in de goot ligt (grijnst)."

"Ik krijg af en toe wel eens het verwijt dat ik het blijkbaar leuk vind mijn vader af te schilderen als een dronkelap", lacht Urbanus. Dan is het fijn om te zeggen: 'Ja maar, dat is Willy zijn vader'."

Er zit ook veel van Linthouts leefwereld in de boeken. "In Miserie met oma Tettemie trekt een oude vrouw in naast de slaapkamer van Cesar en Eufrazie. Dat is echt gebeurd. Toen mijn ouders indertijd een huis kochten, moesten ze er een oude vrouw bij nemen. Ze kreeg een plaatsje toegewezen dat grensde aan de slaapkamer van mijn ouders. Niet veel later hoorden ze op straat hun eigen bedgeheimen verteld worden. Die 'ouw' stond gewoon constant met haar oor tegen de muur. De 'Urbanus'-reeks zit vol zulke toestanden. Toen Urbanus' dochter Lisa werd geboren hebben we haar in 'Urbanus' laten opduiken. Idem toen Louis werd geboren, al was die dan wel een negertje."

ally mc beal

Linthout en Urbanus leenden intussen, naast hun gezamenlijke succesreeks, hun naam aan andere stripprojecten. Zo schrijft Urbanus de scenario's voor Jeff Broeckx' Klein Suske en Wiske en Jan Bosschaerts De geverniste vernepelingskes. Linthout liet zich onlangs dan weer opvallen als scenarist van Roboboy, op tekeningen van Luc Cromheecke. In tegenstelling tot zijn stripwerk blijkt de voormalige metaaldraaier een voorliefde te hebben voor Amerikaanse comics. Zo erg zelfs dat hij twee weken geleden plots opdook in Portrait of an Extraordinary Gentleman, het hommageboek dat verscheen naar aanleiding van de vijftigste verjaardag van de belangwekkende scenarist Alan Moore (Swamp Thing, Strangers in Paradise, Top 10). Tientallen internationale stripartiesten leverden een eigen interpretatie op diens talloze helden. Linthout en assistent Steven De Rie lieten het personage Urbanus er infiltreren om onder meer een tête-à-tête aan te gaan met Swamp Thing, en kwamen met 'hun' Belgian graphic novel naast niemand minder dan Will Eisner op de achterflap te staan. Een opvallende stunt, naar een idee van een uitgever die Linthout er jaren geleden al over aansprak.

Urbanus: 'Ik krijg soms het verwijt dat ik het leuk vind mijn vader af te schilderen als een dronkelap. Dan is het fijn om te zeggen: ja maar, dat is Willy zijn vader'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234