Woensdag 18/05/2022

UNKLE: geen gebraden kippen in de mond

James Lavelle is de man achter het toonaangevende Mo'Wax-label. Samen met DJ Shadow vormt hij UNKLE. Na enkele jaren zwoegen verscheen de debuut-cd 'Psyence Fiction',waaraan onder meer leden van de Beastie Boys, Radiohead en The Verve meewerkten.

Naar weinig platen werd dit jaar zo reikhalzend uitgekeken als naar het debuut van UNKLE. Een paar jaar geleden begon de Brit James Lavelle eraan, samen met Tim Goldsworty en Kudo. Die relaties liepen echter spaak, maar met de Amerikaan DJ Shadow, alias Josh Davis, vond hij een geschikte partner in crime. Deze laatste is een sampletovenaar, die twee jaar geleden het verbluffende Endtroducing... uitbracht. Lavelle is vooral bekend als de oprichter van het toonaangevende platenlabel Mo'Wax, thuishaven voor triphop en andere elektronische muziek. Voor Psyence Fiction van UNKLE nodigden zij vele gasten uit, zoals Mike D van de Beastie Boys, Thom Yorke van Radiohead, Richard Ashcroft van The Verve, Mark Hollis, maar ook een onbekende artieste als Alice Temple. Het leverde een cd op met uiteenlopende muziek: hiphop annex een wilde samplecollage ('Guns Blazing "Drums of Death pt.1"', 'The Knock "Drums of Death pt.2"'), maar ook verweesde triphop ('Bloodstain') en verstilde pop ('Chaos'). In 'Celestial Annihilation' en 'Lonely Soul' duikt zelfs een veertigkoppig orkest op.

Lavelle oogste alom waardering met de meervoudige compilaties van elektronische muziek Headz en Headz II, maar hij heeft voorlopig geen plan om een derde deel uit te brengen.

"Ik denk erover na, maar ik heb nog geen goed uitgangspunt gevonden. Headz was een state of the art, een inventaris. Headz II ging meer over mogelijke samenwerkingen tussen mensen met verschillende achtergronden en hoe je die op een plaat kan samenbrengen. Voorlopig komt er dus geen derde Headz, ik wil in elk geval vermijden dat ik mezelf ga herhalen."

Laten we het maar over Psyence Fiction hebben. Hoe bewaarde je het overzicht?

Lavelle: "Daar heb ik eigenlijk nooit over nagedacht. Wellicht door in de plaat te blijven geloven. Ze was te belangrijk om niet af te maken. En mijn visie op het leven is: als ik niet doe wat ik wil doen en niet bereik wat ik wens te bereiken, ben ik en ik alleen de verliezer. Daarom blijf ik altijd vechten, vechten en vechten tot ik mijn doel bereik."

Je noemt Psyence Fiction de Apocalypse Now der platen.

Lavelle: "Niet dat ik daarmee wil zeggen dat de cd even goed is als die film. Maar ik identificeer me wel met wat Francis Ford Coppola meemaakte tijdens de opnameperiode van Apocalypse Now. Heb je Hearts of Darkness gezien? (een documentaire van Coppola's vrouw Eleanor over de waanzinnige toestanden tijdens het draaien van de film; de titel is, op een letter na, ook naam van het boek van Joseph Conrad waarop Apocalypse Now is gebaseerd, ChrV) Ik denk dat de plaat misschien meer daarmee te vergelijken is. Alle problemen op het vlak van menselijke relaties en logistiek, al de chaos herinnerde me aan Hearts of Darkness. Daarenboven moest Psyence Fiction een cd worden die belangwekkend, emotioneel, onderhoudend, donker en grappig was."

Was er tijdens het maken van de plaat een moment waarop je, net als Coppola, bijna gek werd?

Lavelle: "Zeker en vast. Er waren meerdere ogenblikken waarop Shadow of ik iets hadden van: het is voorbij. Als je nadenkt, besef je echter dat je met iets te waardevols, te belangrijks bezig bent. Plus, als je stopt, zit je in de situatie die ik daarnet al beschreef: the fucking universe has just fucked with us and we've lost. Je moet blijven vechten. Dat idee heeft er niet alleen voor gezorgd dat de cd is voltooid, het is mijn levensfilosofie. De gebraden kippen zullen je nooit in de mond vliegen."

Zie je op een ander niveau parallellen tussen Psyence Fiction en cinema?

Lavelle: "Mm, een film is natuurlijk zeer direct, in de zin van dat je een verhaal hebt dat voor je wordt verteld. Bon, af en toen kan je je verbeelding laten spreken. Als je bijvoorbeeld een stel hoort neuken, maar het niet ziet, dan kan je je wel inbeelden wat er gebeurt, maar uiteindelijk krijg je een verhaal voorgeschoteld. Bij muziek kan je je eigen verhaal verzinnen. Want waarover de componist schrijft, is zelden hetzelfde als waar je als luisteraar aan denkt bij het horen van de muziek. Dat is de grote kracht van muziek. Want ik wil wel dat mijn muziek beelden oproept bij de luisteraars. Maar het werkproces dat ik volg bij het maken van een plaat, is nogal erg gelinkt met film. Ik zie mezelf als de regisseur van Psyence Fiction. Ter voorbereiding van deze plaat heb ik vele documentaires bekeken over het maken van films en platen. Hearts of Darkness natuurlijk, een documentaire over 2001: A Space Odyssey, maar ook The Making of Rumours, over de opname van een plaat van Fleetwood Mac die zeer lastig verliep en waarbij chaotische toestanden niet van de lucht waren."

Heb je als componist desondanks toch geen beeld voor ogen dat je wil oproepen?

Lavelle: "Néén, want dan ben je een dictator en krijg je een rockopera. Ik wil geen concept-cd maken. De luisteraar heeft de totale vrijheid uit de plaat te halen wat hij of zij zelf wil."

Is de titel meer dan een woordspelletje?

Lavelle: "Bij het maken van de plaat gebruikten Josh en ik nogal vaak referentiepunten uit de sciencefiction, Star Wars kwam vaak ter sprake. Shadow noemt het het archetypische verhaal van deze tijd, zeg maar onze Odyssee. We wilden dat de plaat dus wel sciencefiction was, in de zin dat het genre over het verleden, het heden en de toekomst handelt. Maar als we dezelfde spelling aanhielden, was de link met cinema te duidelijk. Daarenboven gaat de cd toch vooral over de psyche. De bedoeling is toch dat de plaat meer 2001: A Space Odyssey is dan Aliens.

Ondanks je achtergrond lijk je niet in de eerste plaats bezig geweest met de dansbaarheid van de plaat.

Lavelle: "Het was niet de bedoeling een plaat te maken voor deejays. Er staan wel enkele dansbare nummers op, maar het was vooral belangrijk dat de cd een geheel zou vormen. Het leven is een aaneenrijging van zeer uiteenlopende ervaringen en gemoedstoestanden, en die moesten weerspiegeld zijn in de muziek. Dus kom je sowieso uit bij luchtige en donkere, trage en snelle nummers. Belangrijk was ook dat de plaat niet overkwam als een compilatie van verschillende nummers. Dat dit gelukt is, is te danken aan Josh. Hij is uiteindelijk de spilfiguur van de plaat."

Hoe begin je eigenlijk aan zo'n ambitieus project?

Lavelle: "Aanvankelijk heb ik veel tapes gecompileerd met bestaande muziek van anderen, waarmee ik wou aangeven hoe de plaat moest klinken, welke emoties ze diende uit te dragen. Die tapes heb ik dan aan Josh bezorgd, waarna we lange conversaties voerden over wat we wilden bereiken op het vlak van gevoelens en geluid, welke statements we wilden maken, de mensen met wie we wilden werken. Josh vond het belangrijk dat het zeker geen herhalingsoefening werd van Endtroducing... Maar we praatten ook over film, over wat we de laatste tijd hadden meegemaakt. We kennen elkaar vijf jaar en eigenlijk is de plaat een uitbreiding van de verhouding die we tot elkaar hebben."

Wat stond er op je allereerste tape?

Lavelle: "Goh, zeer uiteenlopende muziek, gaande van Terry Riley tot Terry Callier, van Nirvana tot De La Soul, van Oasis tot, grappig misschien, DJ Shadow. Maar de tape was wel zo opgenomen dat ze een begin, een midden en een einde had."

Stond het van het begin vast dat je met zangers en zangeressen zou werken?

Lavelle: "Zeker. Ik koos voor mensen die ik bewonderde, die mijn ziel raken als ze zingen. Mensen aan wier meningen ik waarde hecht, die mij vragen voorlegden en antwoorden gaven. Mensen met wie ik mij kon identificeren. De vocalisten hebben hun teksten zelf geschreven. Wij gaven hen een proefopname van de muziek. Op basis daarvan kwamen ze hun partij inzingen, waarna we die eerste opname weghaalden en andere ideeën toevoegden."

Mark Hollis vertelde me eerder dit jaar dat hij absoluut niet op hoogte is van wat er in de muziekwereld gebeurt. Was het moeilijk hem te overtuigen mee te doen?

Lavelle: "Van iedereen die we aangesproken hebben, was hij zeker de meest teruggetrokken. Maar hij was snel bereid om piano te spelen. Spirit of Eden (van Hollis' vroegere groep Talk Talk, ChrV) is een van mijn favoriete platen ooit en ik heb geprobeerd hem te helpen toen hij overhoop lag met zijn platenfirma Polydor. Ik wou zijn soloplaat uitbrengen, maar jammer genoeg kon het niet. Waarom? Wel, van zodra ik iets aanraak, wil iedereen het hebben. Dus toen ik belangstelling toonde, heeft Polydor de plaat toch uitgebracht. Als wederdienst voor mijn interesse speelde hij mee op Pysence Fiction en ik sta voor eeuwig bij hem in het krijt."

Vangen andere platenfirma's jou vaak een vlieg af? Ik herinner me dat je bij de release van de eerste Portishead-single in je column in Straight No Chaser schreef dat je de groep dolgraag had getekend.

Lavelle: "Die situatie lag anders. Toen had ik gewoon niet de financiële slagkracht om een band als Portishead te tekenen. Mo'Wax was toen een eenpersoonsbedrijf. Het was wel een kantelmoment omdat ik toen besefte dat ik niet kon bereiken wat ik wilde zonder een bijkomende financiële steun."

Vandaar dat Mo'Wax in zee ging met A&M, een firma van de PolyGram-groep, terwijl je voor de distributie en promotie van Mo'Wax niet met PolyGram werkt.

Lavelle: "Ja, 't is gewoon een financiële bron, geen marketingovereenkomst. A&M is ondertussen gesloten, vandaar dat ik nu met Island werk. Maar ik hou wel alle touwtjes zelf in handen, nobody fucks me on that. Hoe ik werk? Ik volg mijn intuïtie. Daardoor sla ik de bal wel eens mis, 't is een vorm van trial and error, maar mijn motor draait tenminste op passie."

Wat was je doel toen je op je achttiende met Mo'Wax begon?

Lavelle: "Imponeren. (lacht) Grapje! Kijk, ik had een reeks vrienden die goeie muziek maakten en niet de kans kregen ze uit te brengen. Dus vond ik dat ik daar voor mij een taak was weggelegd. Aanvankelijk wou ik gewoon A&R-manager (zorgt voor het aantrekken en begeleiden van nieuw talent, ChrV) worden bij een bestaande platenfirma, alleen wou niemand mij een job geven. Dankzij mijn deejaywerk wist ik dat mensen fel reageerden op muziek van onder anderen DJ Krush en La Funk Mob, alleen kregen zij nauwelijks de kans om platen te maken. Ik wou een firma die cultureel belangrijk was, een visuele eigenheid had en dezelfde kracht bezat als Def Jam of Warp."

Je was vanaf het begin erg ambitieus.

Lavelle: "Ja, al kan je bij de start natuurlijk alleen maar dromen. Ik plande niet de grote revolutie. Dat zou me nu trouwens veel makkelijker afgaan. Alle Britse labels in het domein waarin ik actief was, waren ook erg op het Verenigd Koninkrijk gefixeerd. Ze leken nauwelijks geïnteresseerd in muziek van buiten de landsgrenzen en daaraan wou ik zeker aandacht besteden. Weet je, eigenlijk kan ik mijn ambitie van toen aldus samenvatten: goede platen uitbrengen. Tegenwoordig wordt het een steeds moeilijkere strijd, want toen ik begon, waren slechts weinigen geïnteresseerd in de muziek van Mo'Wax, nu heeft iedereen de commerciële potentie ervan ingezien. Ik had ook wel Roni Size, Air en Photek op Mo'Wax willen hebben, maar door allerhande omstandigheden is dat niet gelukt. Ik wil in elk geval het spectrum van Mo'Wax verbreden, waarom bijvoorbeeld geen singer-songwriter? Ik wil niet dat Mo'Wax bekendstaat als een label dat voor een specifiek genre, volgens mij kan je zo toch niet overleven. Mo'Wax moet op de eerste plaat een huis zijn van prima muziek."

Christophe Verbiest

Psyence Fiction is uit op Mo'Wax en wordt gedistribueerd door Play it again Sam.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234