Woensdag 15/07/2020

InterviewEls Keytsman

Unia-directeur Els Keytsman: ‘Mensen pikken discriminatie niet langer’

Els Keytsman is directeur van Unia. ‘Ik snap niet dat men per se politici wil in de raad van bestuur van een onafhankelijke instelling.’Beeld Thomas Nolf

In vijf jaar tijd nam het aantal dossiers rond raciale criteria bij Unia met 44 procent toe. Sinds de dood van de Amerikaan George Floyd kwamen ook in ons land enkele berichten van racisme bij de politie boven, maar politiebaas Marc De Mesmaeker weerlegt dat er structureel sprake is van racisme. ‘Ik nodig hem uit voor een gesprek’, zegt Unia-directeur Els Keytsman (47).

Het aantal dossiers over raciale criteria bij Unia is sterker gestegen dan dossiers rond handicap, leeftijd of andere categorieën. Hoe verklaart u dat?

Els Keytsman: “Om te beginnen moet ik erop wijzen dat een toename in het aantal dossiers kan betekenen dat mensen sneller tot bij ons komen, maar uit wetenschappelijk onderzoek weten we dat er een ernstig probleem is van raciale discriminatie in de samenleving. Ook onze socio-economische monitoring toont die ongelijkheid op basis van origine. Mensen pikken dat niet langer.

“Het is ook een gevolg van spanningen in onze samenleving. 2019 was een verkiezingsjaar en het moest allemaal om ter hardst en om ter strafst. Dat zorgt voor meer meldingen.”

Lees ook: Discriminatie in huisvesting en arbeidsmarkt piekt: ‘Praktijktesten zijn echt nodig’

De verkiezingen hebben tot een verharding geleid?

“We zagen meer meldingen van hate speech in aanloop van de verkiezingen, maar ook na afloop. Voor sommigen waren de resultaten het signaal dat alle remmen los mochten. Mensen kregen dingen te horen of te lezen als ‘We moeten u niet meer, keer terug’. Denk ook aan de brief die enkele gezinnen in Aalst in de bus kregen na de verkiezingen. We hebben twee dossiers geopend van verkeersagressie met iemand met een migratieachtergrond, waarbij de score van Vlaams Belang nadrukkelijk werd ingeroepen om racistisch gedrag te rechtvaardigen. Een minderjarig zwart meisje kreeg dan weer te horen bij een burenruzie: ‘Negers, ge stinkt, ga terug naar jullie land. Er zijn vier op vijf Belgen die jullie niet meer willen.’

“Zo’n verharding trad ook op na de brand in het asielcentrum van Bilzen in december. We hebben ons burgerlijke partij gesteld daarin, maar na die brand kreeg je ook een opstoot in haatberichten. Sommige mensen kruipen achter hun computer en plaatsen zonder enige filter racistische reacties. Ook voor die haatberichten hebben we een dossier geopend.”

Specifieke gebeurtenissen triggeren dus haat?

“Exact. Voor het eerst geven we in ons jaarverslag ook weer over welke dossiers we meervoudige meldingen hebben gekregen. De meeste meldingen, maar liefst 186, kregen we binnen over de tweet van Dries Van Langenhove (Kamerlid voor Vlaams Belang, BST) over schoolbezoeken aan het fort van Breendonk en een moskee. Daarna volgt de lezing van Jeff Hoeyberghs bij een studentenvereniging en de video van een Chrysostomosviering waarbij leerlingen zich verkleedden als Saudi’s en een gebed nabootsten.”

Het uitgebrande dak van het centrum in Bilzen waar asielzoekers moesten komen.Beeld Mine Dalemans

Dan kan ik me inbeelden dat er ook een piek is na de Black Lives Matter-manifestaties?

“Ja, het leidt tot een polarisering, maar we bestuderen die cijfers nog. Tijdens de coronacrisis zagen we een daling van het aantal meldingen, omdat we allemaal binnen zaten en er minder conflictueuze situaties waren. Sociale media zorgden ervoor dat de dood van George Floyd wereldwijd bekend geraakte. Ze ontsluieren, ze mobiliseren, maar ze polariseren ook.”

De partner van zanger Arno, een Europees Parlementslid…: zeer recent waren er een aantal Belgische gevallen van politiegeweld in de media. Is het probleem toegenomen, of onze gevoeligheid ervoor?

“Dat kunnen we nog niet zeggen. De politie is voor ons een belangrijke partner in de strijd tegen discriminatie en racisme. We weten dat er in sommige korpsen en bij sommige agenten een probleem is waar iets aan gedaan moet worden. De rol van de leidinggevenden is daarbij belangrijk. Ze moeten ruimte bieden om problemen aan te kaarten en ze aan te pakken. Niet alleen bij racisme maar ook bijvoorbeeld bij homofobie. Training en begeleiding van de korpsen is daarbij zeer belangrijk, zoals we doen met een project in Kazerne Dossin. Je moet het probleem benoemen en dan aanpakken.” 

Over benoemen gesproken: volgens politiebaas Marc De Mesmaeker is er geen structureel probleem van  racisme bij de politie.

“Ik heb een mail klaar staan om De Mesmaeker uit te nodigen voor een gesprek. Unia had vroeger een structurele samenwerking met de federale politie, maar die is stopgezet. Wij willen nochtans samen met hen komaf maken met pesterijen in de korpsen, geweld tegen agenten, maar ook geweld door politie en etnisch profileren. De korpsen zijn niet divers genoeg. Ze zijn te weinig een afspiegeling van de buurten waarin ze moeten werken.

“Ik denk dat de politie toch ook moet kijken hoe ze het vertrouwen van de bevolking behoudt, of terugwint, want in sommige buurten is het vertrouwen weg. En ze hebben dat vertrouwen nodig om hun werk goed te kunnen doen.”

Hoe kijkt u naar de geschrapte scene uit de De ideale wereld? Is zo'n Hitlergroet antisemitisme? Zou de VRT het daarom censureren?

“Ze hadden ons zeker om advies kunnen vragen, maar het was een grap van een komiek in een satirisch programma, dus dat kan.

“Ik dacht vooral: daar zie je wat er gebeurt met politici in je raad van bestuur. Ik weet niet wat er in die raad van bestuur allemaal gezegd is, en in die mail wordt het misschien niet expliciet gevraagd, maar ze heeft misschien toch een chilling effect (wanneer op iemand druk wordt uitgeoefend van bovenaf,red.) veroorzaakt.” 

De gecensureerde scène uit ‘De ideale wereld’.Beeld RV VRT

Dacht u niet vooral aan uw eigen raad van bestuur? Binnenkort moet het Vlaams Parlement beslissen of Vlaams Belang iemand mag aanduiden voor een zitje in uw raad, of daarentegen voortaan met een open oproep werkt.

“Alle andere parlementen in ons land werken met zo’n open oproep voor onze raad van bestuur. Dat komt voort uit de standaarden waaraan we moeten voldoen: onafhankelijk zijn en vrij van politieke inmenging. Dat is ook expliciet gevraagd door het SCA, het auditcomité dat keek of we recht hadden op een status als mensenrechteninstelling. Dat zegt dat er voor aanstelling in onze raad van bestuur hoorzittingen nodig zijn en een transparante procedure. Ik snap niet dat men per se politici wil in de raad van bestuur van een onafhankelijke instelling.”

Het probleem is dat het Vlaams Parlement altijd heeft gewerkt met politieke benoemingen volgens het systeem-D’hondt. Als er nu van afgeweken wordt, lijkt het dan niet alsof het Vlaams Belang hun zitje niet gegund wordt?

“Men had dat vorige keer al kunnen beslissen. Je had ook toen al ons samenwerkingsakkoord dat zegt dat het moet gaan om deskundigen met hoog moreel gezag uit de juridische wereld, academische wereld, het middenveld, en sociale partners. Het federaal parlement heeft toen al met een open oproep gewerkt. 

“Ze hebben nu een mooie kans om het op een correctere manier te doen, niet volgens de oude politieke cultuur waarbij partijen raden van bestuur politiseren. Vergeet niet, na die open oproep, zal nog altijd het parlement die personen aanduiden, best na een hoorzitting. Niemand pakt dus het democratisch recht van het Vlaams Belang af, maar het is gewoon niet langer een politieke deal.”

Als Vlaams Belang toch gewoon iemand mag aanduiden, is dat dan een probleem voor de organisatie?

“Uiteraard, want dan voldoen we niet aan de internationale standaarden die voorschrijven dat we vrij zijn van politieke inmenging. Bovendien, wil je in een mensenrechteninstelling echt iemand aanduiden die duidelijk een extreemrechtse stempel draagt? Ik persoonlijk zou niet willen dat een melder om die reden zijn vertrouwen in de instelling verliest. Dit is een no-brainer: je hebt deskundigen nodig die een onafhankelijke raad vormen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234