Dinsdag 26/05/2020

''Ulysses' beste Engelstalige roman van de eeuw'

Het is een beetje onzinnige bezigheid, het opstellen van een lijst van 'de honderd beste boeken'. De tot nu toe laatste variatie op dat thema - de honderd beste Engelstalige romans van deze eeuw - is maandag bekendgemaakt door de Amerikaanse uitgever Random House. Een top-honderd die nu al controversieel is - maar dat is ook een beetje de bedoeling.

Ulysses (1922) is de beste roman die deze eeuw in het Engels geschreven is. James Joyces beroemde en tot 1933 in de Verenigde Staten verboden meesterwerk staat althans op de eerste plaats in de top-honderd van de twintigste-eeuwse Angelsaksische letteren die maandag bekend werd gemaakt door het redactiecomité van The Modern Library. Deze imprint van de Amerikaanse uitgeverij Random House publiceert 1917 de 'klassieke' Engelstalige literatuur in mooie, verzorgde en toch betaalbare edities. Het redactiecomité ervan telt tien leden, voornamelijk Amerikaanse schrijvers en academici, onder wie Daniel Boorstin, de Britse schrijfster A.S. Byatt, de historicus Arthur Schlesinger Jr. en de schrijvers William Styron en Gore Vidal.

In de lijst die zij hebben opgesteld wordt de tweede tot en met de tiende plaats na Ulyssesingenomen door achtereenvolgens The Great Gatsby (F. Scott Fitzgerald, 1925), A Portrait of the Artist as a Young Man (Joyces eerste roman, 1916), Lolita (Vladimir Nabokov, 1955), Brave New World (Aldous Huxley, 1932), The Sound and the Fury (William Faulkner, 1929), Catch-22 (Joseph Heller, 1961), Darkness at Noon (Arthur Koestler, 1941), Sons and Lovers (D.H. Lawrence, 1913) en The Grapes of Wrath (John Steinbeck, 1939).

Wat het beste boek van de eeuw is kan natuurlijk niet definitief worden uitgemaakt - academici zullen voor die titel andere werken in hun hoofd hebben dan gewone lezers, mannen andere dan vrouwen, Europeanen andere dan Amerikanen, om van de rest van de wereld nog te zwijgen. Maar voor de keuze van Ulysses, een van de zinnebeelden en misschien wel het hoogtepunt van de modernistische literatuur, niet alleen de Engelstalige, valt wel iets te zeggen. Ze is in ieder geval veel minder controversieel dan die van In de ban van de ring van J.R.R. Tolkien, dat vorig jaar een soortgelijke, in opdracht van de Britse boekhandelketen Waterstone's opgestelde top-honderd aanvoerde. James Joyce (Dublin 1882-Zürich 1941) werd overigens onlangs door het Amerikaanse weekblad Time uitgeroepen tot de invloedrijkste schrijver van de eeuw.

Over de rest van de lijst kan daarentegen wel een boompje worden opgezet. Duidelijk is dat deze top-honderd vooral het werk is van niet al te jonge, blanke, mannelijke Amerikanen. De eerste vrouw is Virginia Woolf, op de vijftiende plaats met To the Lighthouse - er werden trouwens helemaal weinig vrouwen geselecteerd, zegge en schrijve acht. De eerste niet-blanke auteur is Ralph Ellison met, ironisch genoeg, Invisible Man, op de negentiende plaats. Het niet zeer uitgebreide gezelschap van geselecteerde non-White Anglo-Saxon Protestants omvat voorts Richard Wright (Native Son, op 20), James Baldwin (Go Tell it on the Mountain, op 39), V.S. Naipaul (A House for Mr Biswas, op 72, en A Bend in the River, op 83), Nathanael West (The Day of the Locust, op 73) en Salman Rushdie (Midnight's Children, op 90). En het aantal na 1960 verschenen titels houdt ook al niet over: nauwelijks 15 procent. Afgaande op deze lijst is er na 1980, het jaar van publicatie van Rushdies Midnight's Children, kennelijk zelfs geen enkel werkelijk belangrijk boek meer verschenen.

De website van The Modern Library werd begrijpelijkerwijze overspoeld met klachten van lezers die wilden weten waarom, bijvoorbeeld, Nobelprijswinnares Toni Morrison niet in de lijst was opgenomen, noch andere Nobelprijswinnaars als de Zuid-Afrikaanse Nadine Gordimer en de Australiër Patrick White - behalve de Ier James Joyce is geen enkele niet-Britse of niet-Amerikaanse Engelstalige auteur geselecteerd. En waar was Margaret Mitchells Gone with the Wind, toch zeker een van de populairste boeken van de eeuw? Of Djuna Barnes' Nightwood, ooit door niemand minder dan T.S. Eliot tot een van de beste van de eeuw bestempeld?

Niet alleen lezers hadden trouwens kritiek. A.S. Byatt, een van de leden van het redactiecomité, vond de uiteindelijke lijst "typisch Amerikaans" en was van mening dat er "absoluut meer plaatsen naar vrouwelijke auteurs" hadden kunnen gaan.

Je zou je inderdaad nog meer vragen kunnen stellen. Waarom ontbreken zulke moderne groten als Thomas Pynchon, Don DeLillo, Margaret Atwood, Doris Lessing, Bernard Malamud, William Gaddis? Is Ernest Hemingway nu werkelijk zo weinig invloedrijk geweest dat hij pas op de 45ste plaats moet komen (met The Sun Also Rises)? En de verhoudingen zijn toch zoek als je Joseph Conrads Heart of Darkness (op 67) nà Somerset Maughams Of Human Bondage rangschikt?

Christopher Cerf, uitgever van The Modern Library en voorzitter van het redactiecomité, is opgetogen over de controverse. "Er zijn geen twee mensen ter wereld die het ooit eens zullen worden over zo'n top-honderd, maar we zijn er in elk geval in geslaagd de belangstelling van het publiek voor klassieke literatuur te wekken," zei hij. En voor zijn eigen winkel: 59 van de titels uit de top-honderd staan op de fondslijst van The Modern Library.

(HJ)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234