Donderdag 02/12/2021

Ultiem onderzoek naar Belgische rol in jodenvervolging

'Immorele ambtenaren die perfectie nastreven zijn gevaarlijk'

Brussel

Eigen berichtgeving

Koen Vidal

In welke mate hebben Belgische ambtenaren meegeholpen aan de jodenvervolging? Vorsers van het Studie- en Documentatiecentrum Oorlog en Hedendaagse Maatschappij (Soma) krijgen twee jaar de tijd om die zeer geladen vraag te beantwoorden.

Het onderzoek gebeurt in opdracht van de federale overheid en viseert zowel de activiteiten van hooggeplaatste ambtenaren, lagere functionarissen, magistraten en politiemensen. Maar de vorsers zullen ook nagaan wat de Belgische regering in Londen heeft gedaan om de jodendeportaties te verhinderen en welke rol het koningshuis precies heeft gespeeld.

Om zoveel mogelijk informatie naar boven te halen, beschikken de historici over een nieuwe wet die speciaal voor dit onderzoek in het leven werd geroepen en die toegang verschaft tot nooit eerder geraadpleegde archieven, zoals die van de staatsveiligheid en de vreemdelingenpolitie. Daarnaast zullen de persoonlijke archieven van toenmalige ministers als August De Schrijver en Albert De Vleeschauwer onderzocht worden. Ook de houding van de ambtenaren in steden als Antwerpen, Brussel, Charleroi en Gent wordt onder de loep genomen. Onder andere de manier waarop Belgische ambtenaren de inboedels van gedeporteerde joodse burgers naar Duitsland transporteerden, de zogenaamde Möbelaktion, komt aan bod.

Naast projectleider Rudi Van Doorslaer werken ook Frank Seberechts (UGent), Nico Wouters (UGent), Michael Amara (ULB) en Emmanuel Debruyne (UCL) mee aan het onderzoek. Een van de centrale vragen die zij moeten ophelderen, is in welke mate Belgische ambtenaren wisten dat joden niet naar werkkampen maar naar uitroeiingskampen werden afgevoerd.

"Waarschijnlijk zal dit onderzoek bevestigen dat een ietwat verstandig mens eind 1942 en zeker in 1943 op de hoogte was van het bestaan van de gaskamers", zei de Nederlandse historicus Geert Mak, van het recente boek In Europa, gisteren aan deze krant. "Veel mensen luisterden naar de BBC en die zond in december 1942 zelfs een speciale uitzending uit over de jodenuitroeiing." Mak raadt zijn Belgische collega's aan om bij hun onderzoek zeker gebruik te maken van dagboeken. "Die schetsen een goed beeld van collaborerende ambtenaren. Het waren meestal keurige mensen die ook in de oorlog hun job perfect en met veel gedrevenheid uitvoerden. Ze waren blind voor het feit dat ze deelnamen aan een immorele operatie. In die zin kan het Belgische Soma-onderzoek ons een aantal lessen voor de toekomst opleveren. Niets is zo gevaarlijk als immorele ambtenaren die perfectie nastreven."

Tegen september 2006 moeten de Soma-onderzoekers hun rapport klaar hebben. "Wat er met de resultaten van ons onderzoek moet gebeuren, is niet onze zaak", zegt Frank Seberechts. "Het is niet aan ons om te bepalen of de regering op dat moment haar excuses aan de joodse gemeenschap moet aanbieden of moet overgaan tot herstelbetalingen."

De Antwerpse professor Ludo Abicht, die verscheidene boeken schreef over de joodse gemeenschap in België, juicht het onderzoek toe maar vindt niet dat de resultaten ervan in een discussie over herstelbetalingen mogen uitmonden. "Niet geldgewin maar geschiedkundige waarheid is belangrijk."

Algemeen, pagina 6

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234