Vrijdag 21/02/2020

Uitvinder van de Nederlandse speelfilm

In een ziekenhuis in Genève, nabij zijn Franse woonplaats Thoiry, is de Nederlandse filmmaker Fons Rademakers overleden aan de gevolgen van longemfyseem. Hij werd 86 jaar.

Door Jan Temmerman

BRUSSEL l Voor zijn bekendste werk, de Harry Mulischverfilming De aanslag uit 1986, kreeg hij een Oscar. Bij ons was Mira of de teleurgang van de Waterhoek uit 1971 zijn grootste succes.

"Wil je weten hoe mijn carrière in feite begonnen is? Als jongetje was ik verliefd op de dochter van een bioscoopuitbater in Roosendaal (lacht) en dus ging ik vaak naar de film. Dat vond ik het grote leven. Dat zou ik later ook willen."

Wellicht voor de zoveelste keer, maar nog steeds vol enthousiasme vertelde Rademakers die anekdote toen in 2003 zijn verzameld filmwerk op dvd werd uitgebracht. Daarbij zat toen ook de VPRO-documentaire Fons Rademakers of: Hoe een zondagskind de Nederlandse speelfilm uitvond.

"Ik heb een leuk leven gehad en dat heb ik nog", zei Rademakers toen nog. "Dus dan ben je een zondagskind. Ik heb altijd geluk gehad, geloof ik. En wat dat 'uitvinden' betreft: toen ik eind jaren vijftig aan de slag ging, bestond er in Nederland wel een sterke documentaireschool, maar op speelfilmgebied was er bijna niets. Toen ik begon te filmen, was er zo'n reactie van 'Wat krijgen we nou!?', omdat ik uit het theater kwam. Maar waar zou je anders vandaan komen? De oudste filmstudio's ter wereld stonden in Kopenhagen. Waarom zijn Denemarken en Zweden met film begonnen? Omdat die een schitterende theatertraditie hadden. Die hadden Ibsen en Strindberg. Die zagen meteen dat film een medium was om dramatische kunst te vertellen met acteurs voor een camera. Maar dan moet je natuurlijk wel weten hoe een acteur functioneert. En dus heb ik toen toneelschool gedaan."

Als acteur speelde Rademakers voornamelijk Franse, Duitse of Engelse stukken. Maar hij wilde ook graag iets in zijn eigen taal doen. "Toen was er het toneelstuk Een bruid in de morgen van Hugo Claus. Dat vond ik een echt groot talent, in onze taal. En toen wist ik: als ik ga filmen, moet ik dat met Hugo doen. Dat is uiteindelijk, behalve een samenwerking, ook een grote vriendschap geworden."

Om het filmvak te leren trok Fons Rademakers midden jaren vijftig met een reisbeurs naar Italië, waar hij onder meer stage liep bij een van zijn helden, Vittorio De Sica. In Rome leerde hij ook zijn vrouw kennen, de Nederlandse filmstudente Lili Veenman, die in die periode de kunst afkeek van Federico Fellini.

Zijn eerste film was Dorp aan de rivier (1958), naar de streekroman van Antoon Coolen en geadapteerd door Hugo Claus. Dat was meteen een wereldsucces en goed voor een Ocarnominatie als beste buitenlandse film. "Niet dat hij miljarden dollars heeft opgebracht, maar hij werd overal in arthouses vertoond. In Londen liep die film maar liefst 32 weken", aldus Rademakers, niet zonder trots.

Ook zijn latere films zouden heel vaak literaire verfilmingen zijn, zoals Als twee druppels water (1963) naar de oorlogsroman De donkere kamer van Damocles van W.F. Hermans, De dans van de reiger (1966) naar een toneelstuk van Hugo Claus, Mira (1971), naar De teleurgang van den Waterhoek van Stijn Streuvels, Max Havelaar (1976) naar het boek van Multatuli en natuurlijk De aanslag (1986) naar de bestseller van Harry Mulisch.

In 1998 kreeg Fons Rademakers van het Nederlands Fonds voor de Film de Bert Haanstra Oeuvreprijs. De jury noemde hem 'een allround vakman' en roemde de constante kwaliteit en veelzijdigheid van zijn hele werk en zijn vermogen om literaire werken toegankelijk te maken voor een breed publiek.

Vanavond om 23.05 uur zendt Canvas Mira uit.

Fons Rademakers:

Toen ik begon te filmen, was de reactie 'Wat krijgen we nou!?', omdat ik uit het theater kwam. Maar waar zou je anders vandaan komen?

n Rademakers (l.) kreeg in 1986 van Anthony Quinn een Oscar voor De aanslag.n Willeke van Ammelrooy speelde de titelrol in Mira (1971).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234