Dinsdag 11/05/2021

Internationale politiek

Uitvaart Helmut Kohl: Shakespeare-drama met kingsize kist

Een portret van oud-bondskanselier Helmut Kohl in de kathedraal van Speyer, waar zaterdag de begrafenisplechtigheid wordt gehouden. Beeld AP
Een portret van oud-bondskanselier Helmut Kohl in de kathedraal van Speyer, waar zaterdag de begrafenisplechtigheid wordt gehouden.Beeld AP

Het laatste eerbetoon aan oud-bondskanselier Helmut Kohl (87), zaterdag, wordt theatraal. Maar de officiële ceremonie in het Franse Straatsburg aarzelt nog tussen treurspel en vaudeville: met ruzie binnen de familie, getouwtrek tussen de familie en de politiek, én een lijkkist die te groot dreigt uit te vallen om waardig door de gangen van het Europees Parlement geloodst te raken.

In Straatsburg krijgt Kohl een Europese uitvaartplechtigheid, een primeur. De ceremonie wordt gevolgd door een begrafenis in besloten kring in het Duitse Speyer.

Niet dat het idee van Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker niet nobel was. Kohl wordt wijd en zijd herinnerd als de vader van de Duitse hereniging, van de Europese integratie na de Koude Oorlog en, hand in hand met de toenmalige Franse president François Mitterrand, van de monetaire eenmaking.

Juncker, die zich tot taak stelt de Unie dichter bij de burger te brengen en enige staatsie niet schuwt, vond dat Kohl best wel een Europese primeur verdiende: een plechtige uitvaart, in een stad ook die als geen andere de Frans-Duitse verzoening belichaamt.

Organisatorische nachtmerrie

Niet alleen Juncker zelf zal zaterdag het woord nemen, dat doen ook huidig kanselier Angela Merkel, oud-president van de Verenigde Staten Bill Clinton en de Fransman Emmanuel Macron, met wie zopas de Erasmus-generatie aan de macht gekomen is.

Zullen verder aanwezig zijn: raadspresident Donald Tusk, de voorzitter van het Europees Parlement Antonio Tajani, de staatshoofden en regeringsleiders van de 28 lidstaten en honderden vertegenwoordigers uit derde landen. Oud-president van de Sovjet-Unie Michail Gorbatsjov laat om gezondheidsredenen verstek gaan, de Russische premier Dmitri Medvedev is het die de honneurs waarneemt.

Met Helmut Kohl wordt dan wel een Duitser geëerd, protocol en veiligheid zullen vooral in Franse handen zijn. Voor Straatsburg wordt de Europese uitvaart een nieuwe logistieke uitdaging, nadat de stad in 2009 al helemaal geblokkeerd werd voor een NAVO-top.

Hoewel Juncker zijn zin gekregen heeft, heeft hij ook het EU-parlement met een organisatorische nachtmerrie opgezadeld. Om een staatsbegrafenis gaat het niet want de EU is geen staat. Maar los van de diplomatieke rang van het gebeuren is een parlementair halfrond nog geen uitvaartcentrum. Het gebouw werd de jongste dagen dan ook grondig vertimmerd. De zetels met stemapparatuur die normaal gezien voor de parlementsleden zijn voorbehouden gingen eruit, kamers die gewoonlijk door de pers worden gebruikt zijn aan de delegaties toegekend.

Het grootste probleem zijn echter de Straatsburgse gangen gebleken. Die heten, schrijft Der Spiegel, immers te nauw en te hoekig om Kohls kingsize kist doorheen te manoeuvreren. Franse media bevestigen het probleem, maar stellen dat er inmiddels een oplossing voor is gevonden.

Per helikopter en schip

Kohls stoffelijk overschot, dat sinds zijn overlijden twee weken geleden in zijn huis in Oggersheim bij Ludwigshafen is blijven liggen (droog ijs en airco hielpen het door de hittegolf heen), wordt per helikopter naar Straatsburg overgebracht. Een groot deel van de tocht naar Speyer, waar hij later op de dag op het Domkerkhof wordt bijgezet, zal Kohl per schip afleggen, over de Rijn.

Jean-Claude Juncker was een politieke en persoonlijke vriend van Kohl, en ooit had die laatste zich bij wijze van grap laten ontvallen dat het jammer was dat Juncker Luxemburger was, anders had híj hem als bondskanselier kunnen opvolgen. Meer nog, de Commissievoorzitter serveert Helmut Kohl op Europees niveau wat hij in Duitsland zelf geweigerd had, een supranationale uitvaart eerste klas.

In eigen land immers, in de coulissen van de macht, in het schemergebied tussen privaat en politiek, heeft zich de jongste dagen een steekspel afgespeeld dat aardig in de buurt komt van een drama van Shakespeare. Daarin neemt niet langer Kohl zelf de hoofdrol op, wel diens tweede echtgenote, Maike Kohl-Richter, alias de 'Lady Macbeth van Oggersheim'.

Kohl-Richter, die in 2008 met de oud-bondskanselier huwde, zeven jaar na de zelfdoding van diens eerste echtgenote Hannelore, was een vroegere politieke medewerkster van Kohl. Na hun huwelijk nam ze niet alleen de rol van verpleegster en huishoudster op. Volgens Kohls zonen Peter en Walter sloot ze hun vader steeds vaker van de wereld af en gunde ze hen en hun kinderen de toegang niet meer.

De broers vrezen bovendien dat Kohl-Richter Kohls archieven heeft uitgezuiverd. Samen met haar ook is het dat hij zijn begrafenis geregeld heeft. In Speyer zijn Peter noch Walter welkom, evenmin als Merkel, die onder Kohls vleugels groot werd.

'Taai' telefoongesprek

Zoals Kohl-Richter de politie erbij haalde om Walter Kohl buiten de deur te houden toen zijn vader stervend was, zo zou ze, in een volgens de pers 'taai' telefoongesprek, Merkel spreekverbod hebben willen opleggen in Straatsburg.

Liever wilde Kohl-Richter de Hongaarse premier Viktor Orbán een lijkrede laten houden, vriend des huizes, maar veel meer nog een populist die zichzelf onmogelijk gemaakt heeft in Europa, zie zijn omgang met vluchtelingen.

Hoewel Kohl-Richter in haar opzet mislukte (Orbán zal zwijgen, Merkel zal spreken), tekent de episode haar netelige betrekkingen met de Duitse overheid. Ook laat ze zien hoe Kohl zelf, na zijn ontslag in 1998, met wroeging bleef zitten: vol onbegrip voor een familie die hem zijn jarenlange uithuizigheid als politicus verweten had; woest vooral op Merkel die naar aanleiding van het financieringsschandaal binnen de CDU de symbolische vadermoord begaan had.

Zo zeker is het wel: Helmut Kohl, een provinciale patriarch die als tiener de oorlogsjaren nog had meegemaakt, stond weinig open voor een veranderende wereld, en voor het feit dat andere mensen óók een rol gespeeld hadden in de eenmaking. Kohl zelf wilde liever eenzaam schitteren aan het firmament. De laatste jaren voelde hij zich alleen door Maike nog begrepen, zo heet het.

Konden de overheid en zijzelf het op de valreep nog eens worden over een herdenkingsdienst in de Berlijnse Sint-Hedwigskathedraal, enkele dagen geleden, dan wilde zij van geen staatsbegrafenis weten.

Met dank aan de Unie krijgt Kohl beter: de allereerste uitvaart met Europese status – al moet het dan wel lukken met de kist.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234