Maandag 26/10/2020

Duitsland

Uitspraak Duitse rechter verhoogt druk op steden om 'dieselverbod' uit te vaardigen

Betogers in Stuttgart demonstreerden eerder deze maand tegen vervuiling door uitlaatgassen. Beeld AFP

Een Duitse federale rechter maakte vandaag de weg vrij voor het verbannen van dieselauto's uit binnensteden met een sterk verontreinigde lucht. De beslissing leidt tot chagrijn bij de vijftien miljoen Duitse dieselrijders en vergroot de druk op de nieuwe regering om luchtvervuiling in de binnensteden serieuzer aan te pakken, ondanks de bezwaren van de auto-industrie.

Specifiek ging het in de rechtszaak om vervuiling door zogenaamde stikstofoxiden, hoofdzakelijk uitgestoten door dieselvoertuigen. Ruim zeventig steden in Duitsland overschrijden de Europese norm van maximaal 40 microgram per kubieke meter.

De mogelijke verboden betreffen dieselauto's die niet voldoen aan de huidige richtlijnen, de zogenaamde Euro-6-norm. Dat komt neer op zo'n beetje alle diesels die vóór 2015 van de band rolden.

'Het dieselverbod', heet de uitspraak in de Duitse volksmond. Dat is een wat gedramatiseerde voorstelling van zaken, omdat het niet om een algemeen verbod gaat en omdat de rechtbank dat verbod bovendien niet zelf uitvaardigt.

Volksgezondheid

Het hoogste bestuursgerechtshof in Leipzig heeft onder leiding van rechter Andreas Korbmacher onderzocht of plaatselijke overheden op basis van de bestaande wetgeving (tijdelijke) rijverboden mogen uitvaardigen op het moment dat de volksgezondheid gevaar loopt.

De zaak begon vorig jaar met twee verschillende processen die waren aangespannen door de stadsbesturen van Stuttgart en Düsseldorf, beide vertegenwoordigd in de top 10 van meest vervuilde binnensteden. De milieuorganisatie Deutsche Umwelthilfe (DUH) dwong hen via plaatselijke rechtbanken om dieselauto's te weren uit bepaalde straten, verwijzend naar de milieuplannen van de steden waarin ze beloven maatregelen te nemen bij overtreding van de Europese uitstootnorm.

Lokale verantwoordelijkheid

Nadat de lokale rechter de milieubeweging in het gelijk had gesteld, gingen de stadsbesturen in beroep in Leipzig. Hun redenering: luchtverontreiniging in de binnensteden is geen lokaal probleem, maar de verantwoordelijkheid van de regering in Berlijn. Voor het verbieden van diesels zou eerst een nieuwe landelijk geldende wetgeving nodig zijn.

Maar ook de rechter in Leipzig stelt de steden nu in het ongelijk. Het handhaven van de limiet is wel degelijk een lokale verantwoordelijkheid, vindt hij. En het afkondigen van een gebiedsverbod voor dieselauto's is een van de middelen om dat doel te bereiken.

De uitspraak vergroot de druk op Düsseldorf, Stuttgart en de overige zestien steden waar milieubeweging DUH processen heeft lopen. Beeld EPA

Hoe breng je zo'n verbod in de praktijk? Over die vraag moeten de Duitse steden zich de komende tijd buigen. Er bestaat in Duitsland geen vignet voor extra vervuilende auto's, omdat de meeste politieke partijen daar tegen zijn. Een ander praktisch probleem is het ontbreken van een nationaal verkeersbord voor dergelijke gevallen. Het zal dus nog wel even duren voor de regeling in werking treedt. Toch vergroot de uitspraak de druk op Düsseldorf, Stuttgart en de overige zestien steden waar milieubeweging DUH processen heeft lopen.

Belang van de auto-industrie

Het vorige kabinet-Merkel sprak zich herhaaldelijk uit tegen zulke verboden. Het verwees daarbij naar de door autofabrikanten ontwikkelde software die de uitstoot van stikstofoxiden terug kan brengen tot aanvaardbare proporties. Wetenschappers zijn sceptisch over die oplossing en stellen dat alleen een veel duurdere aanpassing in de motor tot het gewenste resultaat leidt.

Sowieso loopt het bestrijden van luchtverontreiniging in Duitsland steeds vast op twee obstakels: het grote belang van de auto-industrie voor de Duitse economie én de bandeloze liefde van veel Duitsers voor hun trouwe vierwielers.

Een op de zeven banen in Duitsland heeft direct of indirect te maken met de auto-industrie. Een beslissing ten nadele van de industrie of de autobezitter kost alle partijen kiezers, met uitzondering van de Groenen.

Dus lobbyde Merkels vorige regering van CDU/CSU en SPD in Brussel hartstochtelijk voor het zo ver mogelijk oprekken van de Europese uitstootrichtlijnen en daarmee voor een zo lang mogelijk leven voor de verbrandingsmotor.

En steeds als onderzoeksjournalisten bewezen dat Duitse autobouwers fraudeerden met software, had de voormalige minister van Verkeer, Alexander Dobrindt (CSU), nét een vliegje in zijn oog. Inmiddels is Dobrindt afgetreden zonder dat zijn positie ooit op het spel heeft gestaan. De politie-invallen bij autofabrikanten vanwege vermeende fraude zijn nog in volle gang.

Duits bondskanselier Angela Merkel.Beeld AFP

Dobrindts opvolger krijgt het moeilijker. Niet alleen vanwege deze rechterlijke uitspraak en de consequenties daarvan, maar ook omdat de Europese Commissie Duitsland dreigt aan te klagen bij het Europese gerechtshof vanwege het langdurig verzuimen van milieuafspraken. Duitsland is een van de negen EU-landen die door de Commissie op de vingers zijn getikt.

Na de uitbrander beloofde de demissionaire minister van Klimaat, Barbara Hendricks (SPD), op korte termijn een plan met daarin voorstellen om de uitstootniveaus in binnensteden vóór 2020 sterk te reduceren. Of de Commissie daarmee genoegen neemt, moet nog blijken.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234