Zaterdag 06/06/2020

Congo

Uitslag Congolese presidentsverkiezingen wordt pas volgende week bekendgemaakt

► Leden van de onafhankelijke kiescommissie tellen stemmen die werden uitgebracht in de Congolese hoofdstad Kinshasa.Beeld AP

Congo wacht op de verkiezingsuitslag die de eerste democratische machtswisseling van het land moet inluiden. De kerk zegt al te weten wie het wordt, maar de officiële uitslag van de verkiezingen van 30 december laat nog even op zich wachten. Tot dusver zou slechts 47 procent van de stembiljetten zijn binnengekomen bij de centra waar ze worden geteld. Drie knelpunten bemoeilijken de situatie in het land, dat zo groot is als West-Europa.

De Congolezen konden in de meeste districten op 30 december naar de stembus. Dat verliep allesbehalve vlekkeloos, maar desondanks werd verwacht dat zondag de opvolger van Joseph Kabila kon worden gepresenteerd. Die deadline wordt niet gehaald. Vorige week liet de kiescommissie al doorschemeren dat de presidentskandidaten misschien wat langer geduld moesten hebben. Hoe lang precies is ook nu nog onduidelijk.

1. Stemmen uitbrengen

Stembureaus die te laat opengingen, stembureaus die te vroeg dichtgingen, stembureaus waar kiezers hun naam niet konden vinden. Zulke meldingen zijn er van twee groepen waarnemers gekomen: Congo's katholieke kerk en Symocel, een Congolees burgerplatform. Ook zijn er berichten over het intimideren van kiezers door soldaten en het uitsluiten van kiezers.

De kerk zegt dat bij 38 procent van de circa 40.000 door haar gevolgde stembureaus drie uur na het openen van de kieslokalen nog materiaal ontbrak. Symocel zegt dat 24 procent van de geobserveerde stembureaus te vroeg is dichtgegaan. En 17 procent van de bureaus zou mensen hebben laten stemmen zonder de juiste registratiemiddelen.

Congo's autoriteiten hebben bij dit alles de schijn tegen. President Joseph Kabila wil zijn ex-minister Emmanuel Shadary laten 'winnen' en een chaotische stembusgang kan hem daarbij zelfs helpen, denken veel kiezers. De stembusgang was door hem al ruim twee jaar vertraagd. EU-waarnemers waren niet welkom.

2. Tellen en verzenden

De papieren stemmen zijn handmatig geteld bij de stembureaus. Daar zijn ook de uitslagen verkondigd. Vervolgens worden de papieren uitslagen fysiek overgebracht naar tientallen verzamelcentra op regionale niveaus - in een land zonder goede wegen. Vanaf de verzamelcentra worden de uitslagen ten slotte verzonden naar de kiescommissie in de hoofdstad Kinshasa. Dit proces is niet transparant en leidt bij de oppositie tot vrees voor fraude.

► 24 procent van de geobserveerde stembureaus zou te vroeg zijn dichtgegaan. En 17 procent van de bureaus zou mensen hebben laten stemmen zonder de juiste registratiemiddelen.Beeld AFP

Het verzenden naar Kinshasa kan via satellietverbindingen. Vraag wordt straks: komt het eindresultaat bij de kiescommissie overeen met de uitslagen van de 75.000 stembureaus verspreid door het land? Zo'n verificatieproces uitvoeren is wat je noemt: een uitdaging. Een eventuele bezwaarprocedure zal bij rechters belanden van wie niet direct moet worden aangenomen dat ze onafhankelijk zijn.

Er bestaat ook vrees voor manipulatie van de stemmachines. Deze nieuwe apparaten fungeerden volgens de kiescommissie slechts als 'printers' voor de papieren stembiljetten. Ze hebben wel ruimte voor een simkaart en ze kunnen digitaal data versturen. De oppositie en burgerrechtengroeperingen vinden dit verdacht, zij eisten voor de verkiezingen dat de geavanceerde functies van de stemmachines werden uitgeschakeld. De kiescommissie zegt dat ze hieraan gehoor heeft gegeven, maar deze claim is moeilijk controleerbaar.

3. Bekendmaking uitslag

De 40.000 waarnemers van de goed georganiseerde kerk belden na verkiezingsdag resultaten van stembureaus door naar een centraal punt. Volgens ingewijden van de kerk is de winnaar Martin Fayulu, de oppositiekandidaat die in peilingen voorop ging. De Congolese clerus mag het niet verklappen.

De kerk roept wel de kiescommissie op om eerlijk te zijn. De katholieke kerk zet dus druk, ze mengt zich in het debat. De gezaghebbende kerk verdedigt in Congo al jaren actief de grondwet. De kerk organiseerde in 2016 en 2017 protestmarsen tegen president Kabila, die toen nog weigerde te vertrekken.

Komt er een andere winnaar uit de bus dan de katholieke kerk al zegt te weten, dan zullen volgelingen een reactie verwachten. Spanningen in Congo kunnen verder oplopen. Bij de eerdere protestmarsen van de kerk werden tientallen mensen doodgeschoten door de politie.

De claim van de kerk, dat ze al weet wie de winnaar is, maakt nieuwsgierig naar het bewijsmateriaal. Zelfs de wijdvertakte kerk is op de verkiezingsdag niet overal bij kunnen zijn. Maar de secretaris-generaal van Congo's bisschoppenconferentie, abt Donatien Nshole, stelt dat de onregelmatigheden op verkiezingsdag de uitslag al met al toch niet fundamenteel hebben beïnvloed.

Uiteindelijk moet de Congolese kiescommissie met een voorlopige uitslag komen. De commissievoorzitter zei afgelopen donderdag dat die mogelijk pas na de geplande datum van zondag 6 januari komt, omdat 80 procent van de stemmen nog moest binnenkomen. Dat vermoeden werd intussen bevestigd: de uitslag zal in elk geval tot volgende week op zich laten wachten.

Stemmers checken hun registratie om te mogen stemmen. Beeld AP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234