Zondag 23/02/2020

Uitheemse flora en fauna bedreigen Belgische kust

Almaar meer uitheemse dieren- en plantensoorten vestigen zich in de Belgische kustwateren. Ze bedreigen daar niet alleen inheemse soorten, maar kunnen ook forse economische schade aanrichten.

Door Thea Swierstra

OOSTENDE l Het Vlaams Instituut voor de Zee (VLIZ) analyseerde dat er al minstens negentig vreemde dieren- en plantensoorten voor de kust leven. Het gaat om schaaldieren (21 soorten), macro- en microalgen (18), schelpen en slakken (15) en ringwormen (8).

De laatste jaren neemt hun aantal almaar sneller toe. Een kwart van de uitheemse soorten vestigde zich hier voor 1970. Tussen 1970 en 1990 waren dat er acht per tien jaar. In de tien jaar daarop zijn er in een klap 25 nieuwe levende wezens bij gekomen en de laatste vijf jaar nog eens dertien.

Dat hun aantal zo sterk stijgt, heeft verschillende oorzaken. Zo is de scheepvaart fors toegenomen. De planten en dieren komen met levende transporten van te kweken exotische soorten naar hier maar vooral ook in ballastwatertanks. Die tanks worden bij vertrek gevuld met kustwater dat bij het binnenvaren van de haven van bestemming weer geloosd wordt. Dat ballastwater zit vol eitjes, larven en beestjes die er soms in slagen te overleven. Bijna de helft van alle soorten is afkomstig uit de Stille Oceaan, een kwart uit Noord-Amerika.

Ook de opwarming van de aarde speelt een rol. Zo is de Japanse oester begin jaren zestig geïmporteerd in Noordwest-Europa om de tanende kweek van de lokale oester te compenseren. Men dacht dat ze de strenge winter niet zou overleven. Maar omdat de koude uitblijft, is de soort nu alomtegenwoordig.

Met alle gevolgen van dien. Want hoewel de uitheemse soorten naar schatting slechts 3 à 5 procent uitmaken van het totale aantal waargenomen soorten aan onze kust is hun invloed niet gering. Zo kunnen ze forse economische schade aanrichten. Nu al vormen uit Amerika afkomstige brakwatermosselen een ware plaag voor bedrijven langs de Schelde. Daar overwoekeren en verstoppen ze warmtewisselaars en leidingen van koelwatersystemen volledig.

In de Oosterschelde is men begonnen met het weg graven van oesters. Die begonnen blaasjes te vormen op plaatsen die bedoeld zijn voor mosselkweek. Bovendien eten ze er het fytoplankton op, het voedsel van de mosselen.

De uitheemse soorten verdringen in bepaalde gevallen bovendien inheemse kustbewoners. Dat is onder andere het geval met de Amerikaanse zwaardschede. Die dook in 1979 voor het eerst op in Duitsland, maar is inmiddels alomtegenwoordig aan onze kust ten koste van verwante soorten.

Eens gevestigd is het probleem echter onomkeerbaar. En de tijd dringt. "Als er niks gedaan wordt, zal ons hele ecosysteem veranderen. Dan treedt er een verschuiving op van soorten", zegt Jan Seys van het VLIZ.

Om wereldwijd ongewild transport van zeedieren en -planten te verhinderen ligt er momenteel wel een resolutie klaar, maar die moet door de meeste landen nog geratificeerd worden. Ook door België.

De resolutie schrijft drie opties voor. Ten eerste kan het ballastwater gelost worden in diep water voor de haven van bestemming. Daar hebben de organismen minder kans om te overleven, omdat het hun biotoop niet is. Een andere mogelijkheid is om het water te behandelen met chemische producten, ultraviolette bestraling of door opwarming.

Daarnaast kan er aan land een ontvangstinstallatie gebouwd worden. Die dient voor behandeling van ballastwater alvorens dat wordt geloosd.

brakwatermosselen zijn nu al ware plaag voor bedrijven langs de Schelde: ze zorgen voor verstopte leidingen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234