Donderdag 03/12/2020

Zaventem

Uitgelegd: hoe en waarom Vlaanderen en Brussel clashen op Zaventem

Het dossier van de nachtvluchten vanop Zaventem zit in een complete impasse.Beeld BELGA

Opnieuw clashen Brussel en Vlaanderen over strengere geluidsnormen voor Zaventem. "Dit kan leiden tot een cascade aan blokkeringen of een economische burgeroorlog", zegt transporteconoom Eddy Van de Voorde (UA). De vijf belangrijkste vragen op een rij. 

1. Waar gaat dit over?

Intens getouwtrek tussen Brussels en Vlaanderen over strengere geluidsnormen op Zaventem. Brussel wil die doorvoeren om de lawaaihinder voor Brusselaars in te perken, Vlaanderen zet de hakken in het zand, vooral om economische redenen. Het dossier sleept al zeventien jaar aan. 

Het is dan ook communautaire conflictstof. Want de gewesten zijn bevoegd voor leefmilieu en dus ook voor geluidshinder, en de normen daarvoor zijn in het Brussels Gewest strenger dan in Vlaanderen. Zaventem ligt op Vlaams grondgebied, maar de vliegtuigen stijgen op boven Brussel. Het grootste probleem zijn vluchten tussen 6 en 7 uur 's ochtends. Brussels Airport zit dan al in een dagritme, terwijl het Brussels Gewest tot 7 uur de nachtelijke geluidsnormen hanteert.

In januari hadden de strengere Brusselse geluidsnormen moeten ingaan. Maar Vlaanderen riep een belangenconflict in. Daarmee kreeg het een uitstel van twee maanden, maar dat liep gisteravond af, waarop Vlaanderen een tweede belangenconflict inriep. Brussel wou dat aanvankelijk negeren. Dinsdagavond zei Brussels minister van Milieu Céline Fremault (cdH) dat ze de boetes  gaan opleggen, maar de komende twee maanden nog niet zullen innen.

Een andere reden waarom het politiek zo lastig ligt, is dat het cdH van Fremault in Brussel in de meerderheid zit en de MR daar in de oppositie zit. Terwijl het op het federale niveau omgekeerd is, met premier Charles Michel en minister van Mobiliteit François Bellot.

Transporteconoom Eddy Van de Voorde (Universiteit Antwerpen) zegt daarover: “Fremault is niet geïnteresseerd in de luchthaven, maar wil de MR en in mindere mate Vlaanderen pesten. Het ergste wat nu kan gebeuren, is dat Vlaanderen tegenmaatregelen neemt op andere terreinen. Dat zal leiden tot een cascade aan blokkeringen, of een economische burgeroorlog.”

2.  Wie heeft juridisch gelijk?

Fremault en de Brusselse minister-president Rudy Vervoort (PS) noemen het tweede belangenconflict dat Vlaanderen aankondigde ‘een aanfluiting van de rechtsstaat’. Ze schermen met twee juridische adviezen die stellen dat eenzelfde regering geen twee belangenconflicten over dezelfde materie mag indienen.

De Vlaamse regering legt dat argument naast zich neer, omdat ze de eerste keer een conflict inriep via het Vlaams Gewest en de tweede keer via de Vlaamse Gemeenschap. Ze stelt dat het tweede belangenconflict de Brusselse beslissing automatisch schorst, waardoor de boetes nu ongeldig zijn.

Juristen hebben het echter over ‘juridisch niemandsland’. Omdat het over regeringsbeslissingen gaat, is ook het Grondwettelijk Hof niet bevoegd als scheidsrechter. “Je kunt de wet hier op veel verschillende manieren interpreteren”, zegt grondwetsspecialist Stefaan Sottiaux (KU Leuven).  Volgens hem kan Vlaanderen inderdaad argumenteren dat het twee keer een belangenconflict kan inroepen. 

Sottiaux: “Dat kan via het Vlaams Gewest en via de Vlaamse Gemeenschap, zeker omdat dat aan Franstalige kant ook twee keer zou kunnen, namelijk vanuit het Waals Gewest en vanuit de Franse Gemeenschapsregering. Het zou communautair onevenwichtig zijn dat langs één kant niet toe te staan.”

3. Hoe zit het met die boetes?

Volgens Vlaams minister Ben Weyts hebben die nu dus geen rechtsgrond. Maar de Ierse lagekostenmaatschappij Ryanair meldt al meteen dat het alle vluchten voor zeven uur 's ochtends vanaf vandaag schrapt. Ryanair sprak twee weken geleden van boetes van 6.000 euro per vlucht. “Dat is meer dan een vlucht ons opbrengt”, aldus CEO Michael O'Leary.

"Gemiddeld gaat het volgens de recentste schattingen voor Zaventem om 5.000 euro boete per vlucht", zegt luchtvaartexpert Luk De Wilde.

Ryanair deed recentelijk een simulatie die daarbij aansluit. Dertien van de vijftig vluchten tussen zes en zeven uur 's morgens, goed voor een kwart, overschreden de norm, wat wekelijks in totaal 62.000 euro aan boetes zou betekenen. 

4. Wat betekent dit voor de luchthaven?

Als de boetes effectief worden geïnd, is dat de doodsteek, denkt Van de Voorde. “Brussels minister-president Vervoort begrijpt niet hoe het werkt. Elk toestel moet op dagbasis een aantal rotaties doen om rendabel te zijn. Om 6 uur vertrekt de eerste vlucht, om in de loop van de namiddag elders in de wereld aan een volgende vlucht te beginnen.”

Bovendien is er nu geen stabiel kader. “Een luchtvaartmaatschappij die een boete krijgt, zal allicht klacht indienen en afhankelijk van de rechtbank zal die uitspraak anders zijn. Volgens mij zullen maatschappijen met slechts enkele vluchten per dag uiteindelijk Zaventem - maar ook ons land - verlaten.” En dat dreigt ironisch genoeg de aantrekkingskracht van Brussel aan te tasten.

5. Wat als je op reis vertrekt?

“Wie zeker wil zijn, checkt bij zijn luchtvaartmaatschappij. Maar het is onmogelijk om zomaar de schema’s aan te passen”, zegt Anke Franssen van de luchthaven.

Op korte termijn worden nauwelijks veranderingen verwacht. Maar als er te veel boetes komen, zullen maatschappijen wellicht vluchten schrappen. “Als het probleem niet opgelost is tegen eind maart, zal er een echte impact zijn", zegt Michael O'Leary van Ryanair. Andere maatschappijen zullen volgen, denkt hij. "Brussels Airlines heeft oudere en luidere toestellen. Zij zullen nog het meest afzien."

Tussen 6 en 7 uur 's ochtends vertrekken ook veel vluchten van maatschappijen als TUI fly en Thomas Cook Airlines. Hun houding is afwachtend. 

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234