Maandag 16/12/2019

Opinie

Uitersten in klimaatdebat zijn verenigd in angst

Betoging voor het klimaat en tegen de klimaatopwarming georganiseerd door de burgerbeweging 'Rise for Climate Belgium’. Beeld Photo News

Manuel Sintubin is geoloog aan het departement Aard- en Omgevingswetenschappen van de KU Leuven

Toen in het Britse Lagerhuis de brexitdeal van Theresa May massaal werd weggestemd, deed er zich iets merkwaardigs voor in de straten rond het parlement. Zowat alle manifestanten stonden te juichen, zowel de harde brexiteers als de 'Remainers'. Als ik het huidige klimaatdebat aanschouw - of laat ik eerder zeggen: het ontbreken van een echt klimaatdebat - dan krijg ik het gevoel iets vergelijkbaars mee te maken. De uitersten lijken plots wel bondgenoten. Ze lijken immers verenigd in angst. En we weten allemaal dat angst een slechte raadgever is.

Aan de ene zijde overheerst de angst om hard bevochten verworvenheden te verliezen, om niet meer het leventje te mogen leiden waaraan men toch zo verknocht is, de zomerse barbecue met een T-bone steak, de low-cost citytrip naar Barcelona, of gewoon naar de stad rijden met die versleten diesel. Die angst heerst zowel bij velen van de gele hesjes, alsook bij de libertair die elke betutteling van wie dan ook maar niets vindt. Zij zijn bang dat de ecologische voortrekkers, vanuit hun toch wel elitaire - vaak stedelijke - bubbel, hen gaan opleggen wat nog mag en niet mag.

Manuel Sintubin. Beeld KUL

Die angst doet hen bovendien wegkijken van de realiteit. Zij vinden dan ook soelaas in het discours van klimaatontkenners, die de menselijke rol in de klimaatopwarming minimaliseren, tegen de overweldigende wetenschappelijke bewijslast in. De klimaatontkenners geven hen uiteindelijk die laatste strohalm waaraan ze zich kunnen vasthouden.

Betoging voor het klimaat in Brussel, België. Beeld Photo News

Klimaatapocalyps

Deze explosieve mix van angst en klimaatontkenning vindt meer en meer zijn weg naar het publieke debat en het politieke discours. Kijk maar hoe in Nederland vanuit deze hoek met alle mediamiddelen wordt ingehakt op het ambitieuze klimaatakkoord. En dan zwijgen we nog over de Trumps en Bolsonaro's van deze wereld.

Aan de andere zijde wordt ook op de angst ingespeeld, maar nu op de angst voor het einde van de planeet, angst voor de klimaatapocalyps, niet langer tegen het einde van de eeuw of later, maar al binnen enkele decennia. Die angst lijkt toch ook een belangrijke drijfveer voor de klimaatspijbelaars om op straat te komen. Plots beseffen ze immers dat de geschetste doembeelden over hun toekomstige wereld gaan. Enig fatalisme maakt zich dan ook meester van hen. Die angst wordt in stand gehouden door overdreven te focussen op de worstcasescenario's die uit de complexe klimaatmodellen rollen. Die angst wordt beschouwd als het noodzakelijke instrument om de sense of urgency kracht bij te zetten en zo, zowel beleidsmakers als u en ik, aan te zetten tot dringende klimaatactie.

De overtuiging dat het niet vijf voor twaalf maar vijf na twaalf is, leidt bovendien tot een zekere tunnelvisie, waarbij alles moet wijken voor dat ene doel, de reductie van de CO2-uitstoot, of dat het nu pijn doet of niet, of het nu effectief is of niet. Elke afwijkende visie daarop wordt genadeloos geframed als een gevaar voor het klimaat. Enkel zij kennen immers dé oplossingen voor het klimaatprobleem. En als er dan in het kader van een klimaatbeleid door overheden, regionaal, nationaal of Europees, toch maatregelen genomen worden, is het voor hen ook steeds - bijna standaard - too little too late. Je zou voor minder moedeloos worden.

Grote sprong voorwaarts

Door de angst houden beide extremen elkaar in een wurggreep. Het publieke debat is verworden tot een welles-nietesgeroeptoeter. Een redelijk debat is niet meer aan de orde. En uiteindelijk blijven we, gedreven door de angst, wat morrelen in de kantlijn waarbij ieder zijn politieke stokpaardjes bovenhaalt, gaande van de oplossing te zoeken bij de zogezegde 'grote vervuilers', tot het utopisch pleiten voor de bouw van nieuwe kerncentrales. We durven gewoon niet de grote sprong voorwaarts te maken. En die moeten we dringend maken. Alleen lijkt het erop dat we hiervoor niet op de politiek moeten rekenen, noch op de ecologisten 'op links', noch op de ecorealisten 'op rechts'.

Misschien heeft Anuna De Wever wel gelijk: het is nu hoogdringend tijd voor de experts, over alle disciplines heen, om de koppen bijeen te steken en vanuit een geloof in ons eigen kunnen, niet vanuit de angst voor het onbekende, en zonder enige politieke of ideologische vooringenomenheid, vanuit een systeemdenken een weg uit te stippelen naar een duurzame toekomst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234