Woensdag 08/12/2021

Reportage

Uit de buik van de berg

null Beeld rv
Beeld rv

Marmer, het meest trendy materiaal van het moment, lijkt nog niet klaar voor vertrek. Maar waar komt het vandaan? En hoe maak je van zo'n rotsblok een hip presenteerplankje? Alles wat je nog niet wist over de koning der natuursteen.

1. In Carrara halen ze elk jaar 1 miljoen ton naar boven

Een van de bekendste, populairste en duurste marmersoorten is Carrara, genoemd naar de stad in Italië waar ze de blanke soort opgraven. Daar zijn meer dan 650 groeves waarvan ongeveer de helft intussen gesloten is. Jaarlijks halen ze één miljoen ton Carrarisch marmer (van uiteenlopende kwaliteit) uit de grond. Nergens anders ter wereld wordt zo veel marmer gewonnen als hier. En dat al sinds de Romeinen. Zij maakten er amuletten, godssymbolen en monumenten mee.

Mede dankzij Carrara wordt vooral Italië geassocieerd met marmer. Wandel door Rome of Florence en je kunt er niet naast kijken: van het Pantheon tot de meesterwerken van Michelangelo zoals de Pietà en de David.

De Spaanse en minder bekende tegenhanger van Carrara is de soort Blanco Macael. Die werd door de Egyptenaren al gebruikt om faraotombes van te maken. En de Moren versierden er het Alhambra mee. Er bestaat ook Belgische marmer, maar die groeves worden nog amper aangeboord.

2. Witte marmer is het duurst

In geologenjargon is marmer gemetamorfoseerde kalksteen. In gewone mensentaal moet je je voorstellen dat poreuze kalksteen, zoals mergel of zelfs koraal, kilometers diep onder de aardkorst is beland. Omdat het daar werd blootgesteld aan hoge druk en hoge temperaturen begon het gesteente opnieuw te kristalliseren, waardoor het veranderde in een veel hardere steen.

De dooraderde tekening en de verschillende kleuren ontstaan door verontreiniging die tussen de oorspronkelijke kalksteen zat, zoals ijzeroxide, zand of klei. Witte marmer, zoals Carrara, is het duurst, omdat die het puurst is. Daarin zat geen vervuiling.

3. Marmer vinden is geen makkie

Marmer opsporen is gemakkelijker dan goud vinden. Maar het is zeker geen exacte wetenschap. In een grote berg - of groeve - zijn niet alle stukken bruikbaar. Je moet de goede stukken zien te vinden. Het marmer zit als het ware 'verstopt' in de berg. Om bij het mooie marmer te geraken, moet je soms veel niet interessante steen wegkappen.

Om marmer te mogen weghalen, moeten steenkappers een stuk land pachten van de overheid. Ze moeten dus op voorhand proberen in te schatten of de groeve groot genoeg is. Met andere woorden: zit er genoeg marmer om er een paar jaar lang een licentie voor te betalen?

Grote marmerblokken blijven vaak boven op de berg liggen, om het betalen van de belasting nog even uit te stellen. Pas wanneer het marmer verkocht is, komt het blok naar beneden. Daar wordt het gewogen om de belasting te bepalen.

4. Werken in een marmergroeve is best gevaarlijk

Wie een kijkje neemt in een marmergroeve ziet vooral heel zware machines, grote hopen steen en vast ook mannen die een paar vingers missen. De marmerbusiness is niet zonder risico.

De Italiaanse filmmaker Yuri Ancarani draaide enkele jaren geleden een documentaire over een Carrara-groeve: Il Capo. Een mooie teaser daarvan kun je bekijken op de blog Nowness. Daarin zie je hoe een marmerblok van zeker 10 meter hoog uit de berg 'gekanteld' wordt door een grote kraan. Eerst moet zo'n blok losgezaagd worden uit de berg. Daarvoor boren ze gaten waardoor ze een staaldraad bekleed met diamant steken. Die draait als een lus continu rondjes en slijpt zo het blok los. De gigantische blokken worden bovenaan de berg nog gezaagd tot iets makkelijker hanteerbare kolossen.

null Beeld rv
Beeld rv

Eenmaal in de zagerij - doorgaans beneden in het dal - belandt het blok op een machine die lijkt op een extralarge broodsnijmachine. Op ongeveer vier uur tijd zaagt het apparaat het ruwe blok in plakken van een paar centimeter. Bij het zagen wordt veel water gebruikt om de zaag te koelen en het marmeroppervlak niet te beschadigen. Om te voorkomen dat de platen breken, worden er houten spiesjes tussen gestoken. Vervolgens wordt het marmer gecontroleerd op barsten of gaten, opgeschuurd en eventueel gepolierd.

5. Terrazzo is eigenlijk afval

Bij marmerwinning is tot maar liefst 80 procent van de uitgekapte stenen afval. Bijvoorbeeld oninteressante stukken rots, maar ook gebroken blokken marmer. Daaruit ontstond ooit terrazzo, ook wel granito genoemd. In het Venetië van de vijftiende eeuw plaveiden ze hun terrassen (terrazzo is Italiaans voor terras) met afgekeurd restmateriaal uit marmergroeves. Dat werd vermalen tot kleine brokjes, ingegoten in cement en vervolgens gepolijst. Later begonnen ze de techniek ook binnen te gebruiken. En ontstond ook de kunst om er prachtige patronen mee te leggen, die verdacht goed leken op antieke mozaïeken. Noem terrazzo dus gerust upcycling avant la lettre.

Maar marmeroverschotten duiken ook op als kleine steentjes voor in de tuin. Vaak wordt het vermalen tot poeder dat eindeloos veel toepassingen kent: het zit in tandpasta, maar ook in aspirine of papier. Je komt het poeder ook tegen bij individueel verpakte kauwgom zoals van het merk Hollywood. Het marmerstof wordt ook gebruikt om mee te 3d-printen.

6. Faux Marbre is ook prima

Marmer is fantastisch mooi en blijft voor velen hét droommateriaal voor de keuken. Maar het heeft ook nadelen. Het is duur en bovendien poreus, dus vlekgevoelig. Mors er wat citroensap of olijfolie op en je snapt wat we bedoelen. Een van de oplossingen is 'faux marbre': een oude trompe-l'oeilschildertechniek die perfect de marmeraders nabootst. Je ziet dat vaak toegepast op grote trappenhallen in oude gebouwen. Wat ook opduikt, is marmerfineer: superdunne plakjes steen die bijvoorbeeld verlijmd worden op keukenkastjes. Maar voor een keukenwerkblad is het te fragiel.

null Beeld mapsandmachines
Beeld mapsandmachines

Het Spaanse bedrijf Cosentino heeft daar wel iets op gevonden. Het familiebedrijf heeft nog altijd tien verschillende marmergroeves. Maar daarnaast ontwikkelen ze lookalikemarmers. Papa Paco experimenteerde ooit met vermalen marmerafval gemengd met lijm en hars. Maar die marmercomposiet was een mislukking. Intussen hebben ze iets beters: Silestone. Dat is een kwartscomposiet - dus lijm en hars vermengd met 90 procent kwarts - waarin ze marmerprint nabootsen. Het voordeel is dat de geaderde tekening in de massa zit, dus ook aan de voorkant van je keukenwerkblad. Een nadeel is dat het niet hittebestendig is.

Daarom ontwikkelde Cosentino Dekton: een bijzonder plaatmateriaal dat de natuur nabootst. De plaat wordt gemaakt door een cocktail van meer dan 20 mineralen bloot te stellen aan zeer hoge druk. Nadat de plaat kort is gebakken, komt er een digitale print van marmer op. Daarna gaat hij nog eens vier uur in een oven van 1.200 graden. Waar de natuur een paar duizend jaar voor nodig had, rolt hier op 24 uur van de band.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234