Vrijdag 03/02/2023

InterviewJosaphat Musamba Bussy

UGent-onderzoeker Josaphat Musamba Bussy over opflakkerend geweld in Oost-Congo: ‘De kakofonie is compleet’

Links: Josaphat Musamba Bussy. Rechts: mensen schuiven aan voor de voedselbedeling in een tentenkamp nabij Goma, Oost-Congo. Beeld RV, AFP
Links: Josaphat Musamba Bussy. Rechts: mensen schuiven aan voor de voedselbedeling in een tentenkamp nabij Goma, Oost-Congo.Beeld RV, AFP

Rebellengroep M23 zou een slachtpartij hebben aangericht in Oost-Congo. Josaphat Musamba Bussy (42) was in september nog in de regio voor het doctoraat over gewapende groepen dat hij maakt aan de UGent.

Pieter Gordts

Wat is er gebeurd in Kishishe?

“Er zijn confrontaties geweest tussen de rebellengroep M23 en een coalitie van overheidstroepen. Die laatste probeert M23 terug te dringen van de gebieden die ze veroverd hebben op het Congolese leger de voorbije maanden. Volgens de coalitie heeft M23 zich tegen de bevolking gekeerd en mensen vermoord nadat het zelf manschappen verloren is.

“Over hoeveel mensen vermoord zijn circuleren verschillende cijfers. Eerst sprak het Congolese leger van vijftig slachtoffers. Niet veel later heeft persagentschap AFP een onderzoek gedaan waaruit het concludeerde dat er 116 mensen stierven. En enkele dagen geleden sprak VN-vredesmacht Monusco van 131 doden. Om de kakofonie compleet te maken ontkent M23 zelf dat ze burgers hebben aangevallen.”

M23 ontbond zichzelf na het vredesbestand van 2012. Wie zijn zij eigenlijk en sinds wanneer zijn ze opnieuw actief?

“M23 zijn Congolese oud-militairen. Meer specifiek bestaat deze nieuwe lichting uit Congolezen met Rwandese achtergrond. We noemen hen ‘Rwandophone’. Het zijn mensen van zowel Hutu- als Tutsi-afkomst. Al zitten er ook mensen bij uit gemeenschappen in Noord- en Zuid-Kivu (twee provincies in Oost-Congo, PG), meer specifiek Rutshuru en Nyiragongo.

“De rebellengroep werd inderdaad grotendeels uit Congo verdreven in 2012. De overblijvers trokken naar Rwanda en Oeganda. In 2016 en 2017 reorganiseerden ze zich opnieuw in de streek. We zouden kunnen zeggen dat vorig jaar een tweede fase van hun terugkomst inging. Ze begonnen opnieuw te rebelleren tegen de Congolese overheid en proberen zoveel mogelijk terrein te veroveren in Oost-Congo.”

Waarom doen ze dat?

“Er zijn verschillende redenen. De groep zegt dat ze een overeenkomst had met de Congolese overheid om opnieuw op te gaan in het Congolese leger. Maar dat is totaal onbespreekbaar voor Congo. Om de overheid toch rond de tafel te dwingen probeert M23 een zo groot mogelijk terrein te veroveren. Daarnaast zegt de rebellengroep de mensen te willen verdedigen die de laatste jaren richting Rwanda vluchtten.”

Zelf stuurt M23 gemengde signalen uit. Enerzijds zeggen ze zich te willen terugtrekken, anderzijds waarschuwen ze dat ze tussenbeide zullen komen als burgers worden aangevallen. Wat moeten we daarvan maken?

“Het is niet duidelijk. Ze zeggen inderdaad dat ze burgers verdedigen, zeker Tutsi-burgers. Terwijl de meeste van hun soldaten eigenlijk niet Tutsi zijn maar bijvoorbeeld uit Zuid-Kivu komen.

“Deze week zei M23 klaar te zijn om zich terug te trekken en te onderhandelen met de Congolese overheid. Die heeft gezegd enkel te willen praten als M23 zich terugtrekt van de posities die het veroverd heeft. Daar heeft M23 dan weer op gereageerd met een eigen ultimatum, namelijk dat Kenia als bemiddelaar zou optreden in die gesprekken. Het is daardoor niet duidelijk of de groep nu wil terugtrekken of niet.”

VN-patrouilles in Goma. Beeld AP
VN-patrouilles in Goma.Beeld AP

Volgens de Verenigde Naties helpt buurland Rwanda M23. Klopt dat?

“Ja, dat klopt deels. Dat blijkt uit verklaringen van de Verenigde Naties en andere bronnen. Rwanda ontkent officieel dat het de groep helpt, maar doet dat dus wel degelijk.

“Al lijkt het mij niet helemaal eerlijk dat Congo en de Verenigde Naties zoveel nadruk leggen op die link met Rwanda. Eerst en vooral omdat M23 voor een groot deel uit Congolezen bestaat. Daarenboven is M23 een transnationale groepering. Ze opereert in Congo. Maar sommigen van haar soldaten hebben linken met de zogenaamde Bagogwe, een clan uit Rwanda en Oeganda. De internationale gemeenschap en media hebben het continu over de Rwandese hulp. Waarom hebben we het nooit over de rol die Oeganda hierin speelt? Ik worstel daarmee.”

Waarom?

“Omdat het volgens mij het debat en de situatie ter plekke niet helpt. Het lijkt alsof de internationale gemeenschap ontkent dat Congolezen zich kunnen verenigen en zelf kunnen opkomen tegen hun eigen overheid. Terwijl er ongeveer negentig zulke gewapende groeperingen zijn in het oosten van Congo. Dat zet het debat helemaal op zijn kop volgens mij. Zolang we daar op een foute manier naar kijken zullen we geen duurzame oplossing vinden met M23.

“Bovendien vaart de Congolese president Félix Tshisekedi wel bij het opvoeren van het conflict tegen Rwanda. Voor deze conflicten uitbraken had Tshisekedi moeite om de steun van de Congolese bevolking te behouden. Door in conflict te treden met Rwanda probeert hij meer legitimiteit te krijgen en de band aan te halen met de plaatselijke bevolking.”

Hoe is de situatie voor de lokale bevolking?

“Ik was in september nog in de regio. De humanitaire situatie baart ons ernstige zorgen. Veel mensen zijn door het oprukken van M23 op de vlucht geslagen (het zou om honderdenduizenden mensen gaan, PG). Sommigen leven in tentenkampen. Anderen zijn naar familie in Goma (een grote stad in Oost-Congo, PG) gevlucht. En nog anderen zijn naar Rwanda getrokken.

“Het is duidelijk dat mensen in Oost-Congo lijden nu. Ze hebben hulp nodig van de internationale gemeenschap.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234