Zondag 29/03/2020

Verenigd Koninkrijk

Uber vs. black cabs: uitzichtloze taxioorlog verscheurt Londen

Wie wint de Londense taxioorlog, of verliezen uiteindelijk beide partijen?Beeld Bart Hebben

De een verdient de kost in zijn authentieke zwarte cab, de ander vervoert passagiers in haar Uber-Toyota. Paul Walsh en Zahra Bakkali, beiden taxichauffeur in Londen, maar ook rivalen in een felle oorlog die de Engelse hoofdstad ontwricht. Want het gaat om méér dan alleen elkaars klanten afpakken.

Iets voor zes uur ’s ochtends sluipt Zahra Bakkali uit haar slaapkamer voor het ochtendgebed. Ze zorgt voor het ontbijt (zwarte thee en toast met olijfolie), maakt de kinderen klaar voor school en neemt de lift naar de garage onder haar sociaal flatgebouw in Zuidoost-Londen. Ze stapt in haar witte Toyota Prius, start de Uber-app en wacht op de eerste klus van de dag.

In een bescheiden bungalow aan de andere kant van de stad ontbijt Paul Walsh met koffie en toast met boter. Hij bestudeert de sportbladzijden (zijn voetbalclub, Queens Park Rangers, beleeft een slecht seizoen) en zwaait zijn vrouw en zoon gedag. Dan start hij zijn zwarte taxi – die eigenlijk half roze is, met een Elvis-reclame van de toeristische dienst van Memphis – en vertrekt naar de luchthaven van Heathrow.

Elke dag doorkruisen Bakkali en Walsh dezelfde straten, maar ze zijn tegenstanders in een typisch 21ste-eeuws conflict: Uber tegen de taxichauffeurs.

Paul Walsh in zijn black cab.Beeld NYT

In Londen echter is die botsing anders dan in andere steden. Ze heeft minder te maken met de disruptieve kracht van een app of een nieuw bedrijfsmodel dan met de disruptie van Groot-Brittannië zelf. De Londense taxioorlogen zijn een echo van de cultuuroorlog die de Britten vorige zomer voor het vertrek uit de Europese Unie deed stemmen en die in de voorbije weken weer fel is opgelaaid. Immigranten tegen inboorlingen, oud tegen nieuw, globaal tegen ­nationaal.

De geschiedenis van de Londense zwarte cabs gaat terug tot het jaar 1634, toen taxi's nog paard en wagen waren. Om tegenwoordig een vergunning te krijgen, blokken de chauffeurs jarenlang om ongeveer 25.000 straten en 100.000 plaatsen vanbuiten te leren voor de ‘Knowledge’, het zwaarste taxi-examen ter wereld. De meeste chauffeurs zijn blank en Brits.

Uber is in 2012 naar Londen gekomen, net voor de Olympische Spelen, en heeft nu al 40.000 chauffeurs, tegenover 21.000 traditionele taxichauffeurs. De mensen die voor Uber rijden, gebruiken een gps om hun weg te vinden. Meestal zijn ze niet blank en vaak zijn ze immigranten, zoals Zahra Bakkali.

De tarieven van Uber liggen ongeveer 30 procent onder die van de zwarte taxi’s, wat volgens de taxichauffeurs een berekende poging is om hun vak kapot te maken. "Londen zonder zwarte taxi’s zou als Londen zonder Big Ben zijn", zegt Paul Walsh.

Het brexit-referendum heeft de diepe kloof aan het licht gebracht tussen de Britten die soms specta­culair van de globalisatie hebben geprofiteerd en zij die zich bedreigd voelen door de immigratie en de automatisering. Zes op de tien Londenaren, Zahra Bakkali inbegrepen, hebben tegen de brexit gestemd. Maar Paul Walsh en de meeste voor dit artikel geïnterviewde taxichauffeurs kozen voor het vertrek.

Symbool voor excessen

Een jaar na het referendum is de spanning te snijden. Na een onbesliste verkiezing is het land meer dan ooit verdeeld. In de voorbije maanden zijn er vier terroristische aanslagen geweest, drie door Britse moslims en één tegen hen. Een zwartgeblakerde woontoren, na een brand die in een van de rijkste ­wijken van Londen minstens 80 ­grotendeels kansarme huurders heeft gedood, is een somber ­monument van de ongelijkheid.

Zahra ­Bakkali maakt zich klaar voor haar shift als Uber-chauffeur.Beeld NYT

Intussen is Uber zelf een symbool van excessen geworden. Onthul­lingen over een agressieve bedrijfscultuur met gepeste werknemers, misbruikte chauffeurs en misleide regulators hebben Travis Kalanick, de stichter, vorige maand gedwongen om ontslag te nemen als CEO.

Zahra Bakkali, dochter van Marokkaanse boeren, en Paul Walsh, zoon van een bouwvakker uit Noord-Londen, zijn pionnen in een veel groter spel. Zij willen allebei hetzelfde: in de middenklasse raken en hun kinderen een kans op een beter leven geven. Maar ze zijn vijanden in een soort guerrillaoorlog in de Londense straten.

“Ze zitten zo dicht op je bumper dat je door het rood moet rijden”, zegt Bakkali over de zwarte taxi’s. De chauffeurs maken obscene gebaren en schelden haar uit. “En nooit of nooit geven ze je voorrang.” In sommige zwarte taxi’s hangen beledigende cartoons. Eentje heeft zelfs een gepersonaliseerde nummerplaat met ‘H8 UBER’ – haat Uber.

Voor Bakkali zijn de zwarte taxi’s synoniem met populisme en racis­me. Voor Walsh staat Uber voor alles wat verkeerd is aan de globalisatie – en bewijst het dat de ene re­gering na de andere hardwerkende burgers als hij heeft laten vallen.

Grant Davis, de voorzitter van de London Cab Drivers Club, vertelt over een ontmoeting met een Conservatieve minister, een jaar of wat geleden. “Ik zei, ik kom uit een arbeidersgezin, ik ben in een sociale woning opgegroeid. Ik geloof in het credo van de Conservatieven: hogerop raken door hard te werken. Ik wil geen uitkeringen. Maar jullie hebben ons opgeofferd aan een Amerikaans bedrijf dat zijn belastingen in Nederland betaalt.”

Taxichauffeur in spe Leon Smart wordt getest op de Knowledge: een lijst van 25.000 straten en 100.000 oriëntatiepunten die hij vanbuiten moet leren.Beeld NYT

“Kijk naar de taxichauffeurs, wij komen allemaal uit arme gezinnen”, zei hij tegen Sajid Javid, de toenmalige minister voor de bedrijven. “Ik wilde mijn eigen baas zijn. Ik heb alles gedaan wat ik volgens jullie moest doen. En jullie hebben mij geruïneerd.”

Booswicht uit James Bond

“In Londen met een taxi rijden is een roeping”, zegt Paul Walsh. “Het is een manier van leven.”

Hij rijdt langs een pub, de Union Jack, slaat rechtsaf en dan links en stopt op een verborgen pleintje met alles wat een taxichauffeur zich kan dromen: benzine, parkeerplaats, reserveonderdelen en een kantine waar je heel de dag een Engels ontbijt kunt krijgen.

In andere steden worden de laatste nieuwkomers taxichauffeur, zegt Walsh. Maar niet in Londen. “Eerst investeer je verscheidene jaren in je studie”, legt hij uit. “Daarna investeer je 45.000 pond (51.000 euro) in je taxi. Uber maakt niet alleen een bedrijfsmodel kapot, het is ook de doodsteek voor een cultuur.”

Walsh gaat er prat op dat hij aan de meeste clichés over Londense taxichauffeurs voldoet. Hij is eigenwijs, gevat, weet massa’s trivia over zijn stad en zegt dat hij twee minuten over eender welk onderwerp kan praten. In de kantine speelt Chelsea op twee tv’s tegen Sunderland. Er staan flessen azijn op de tafel en er is rozijnenpudding op het menu. Britser kan niet – maar al het personeel lijkt Oost-Europees.

Er wonen nu veel Polen in Harlesden, in Noordwest-Londen, waar Walsh is opgegroeid. Toen hij een jongen was, in de jaren 60 en 70 – hij is nu 53 –waren de meeste buurtkinderen zwart of van Ierse afkomst, zoals hijzelf. Zijn vader werkte in de bouw, zijn moeder in een koekjesfabriek. Maar ze spaarden en het gezin verhuisde naar Wembley, een betere buurt. “Mijn ouders hadden ambitie en zo hebben ze mij ook opgevoed.”

Met een taxivergunning kun je geld verdienen, maar eerst moet je de Knowledge kennen. Zeventig procent van de kandidaten geeft het op. Walsh heeft Londen zes dagen per week op een bromfiets doorkruist om ongeveer 30.000 kilometer straten uit het hoofd te leren. Hij werd regelmatig ondervraagd door examinatoren “die me doodsbang maakten”. Eén van hen had een houten papegaai op de vensterbank staan en een opgezette Perzische kat op zijn bureau. “Net een booswicht uit James Bond. Hij zat met zijn rug naar het venster, zodat je alleen zijn silhouet zag en het leek alsof de papegaai op zijn schouder zat. En hij kwelde je met de meest obscure routes.”

‘s Nachts droomde Walsh van Londen en schrok hij badend in het zweet wakker. Van het consulaat van Texas naar Union Chapel. Van Cumberland Market naar Redhill Street. Van Policeman’s Hook naar Trinity Church. “De Knowledge wordt een stuk van jezelf, ze neemt je hersenen over.”

Paul Walsh aan het ontbijt in de speciaal voor cab drivers ingerichte kantine.Beeld NYT

Op 10 november 1994, een donderdag, kreeg hij zijn vergunning. Hij had er bijna drie jaar voor gewerkt, een jaar minder dan gemiddeld, en nog nooit was hij zo trots geweest. “Drie jaar studeren”, zegt hij. “En toen veranderde Uber de Knowledge in een app.”

Aan boord

Op een zonnige donderdagochtend, vorig jaar in juni, een week voor het brexit-referendum, zette Zahra Bakkali haar jongste kind aan de schoolpoort af en staarde ze in haar auto naar de Uber-app. Ze aarzelde en zette hem dan aan. Het was haar eerste werkdag.

Toen ze in 1997 naar Londen kwam, pas getrouwd met een man die ze amper kende, kon ze niet lezen of schrijven of autorijden. Haar echtgenoot, de zoon van Marokkaanse immigranten die in 1960 in Londen waren aangekomen, bracht haar van een dorp zonder elektriciteit in de bergen achter Marrakesh naar een nieuw en onvoorstelbaar leven. Voor de gelegenheid betaalde haar schoonmoeder een zwarte taxi van Heathrow naar East Street Market, in Zuidoost-Londen, haar nieuwe thuis.

Bakkali was nog nooit in het buitenland geweest, had nooit gevlogen, nooit een paspoort gehad. Als ze iets moest ondertekenen, zette ze een onhandige krabbel neer. Nu is ze 38 en wil ze niets liever dan leren. Ze volgt een wekelijkse cursus wiskunde in Westminster, haar “uitje voor woensdag”. Ze begon Engels te leren na de geboorte van haar eerste dochter, die nu 18 is en volgend jaar wiskunde wil gaan studeren aan de universiteit.

“In mijn dorp mochten meisjes niet naar school”, zegt ze.

In 2010 was Bakkali acht maanden zwanger van haar vijfde kind, had ze een tweeling in de buggy en een kind op elke arm, toen de buschauffeur, een zwarte man, tegen haar siste: “Verdomde buitenlanders! Jullie komen naar ons land en kweken er maar op los.”

Het was niet de eerste keer. “Ik begon gewoon te huilen”, herinnert Bakkali zich.

Die avond zei ze tegen haar man dat ze een auto moesten kopen en dat hij moest leren autorijden, want dat ze nooit meer met het openbaar vervoer wou. Hij was bang om te rijden en weigerde. En dus haalde ze zelf haar rijbewijs. Ze ontdekte dat ze van autorijden hield. Ongeveer een jaar geleden, bij het ontbijt, bekende ze haar droom: buschauffeur worden. “Waarom zou je Uber niet proberen?” vroeg haar man.

Zahra Bakkali in haar wiskundeklasje in Westminster, wat ze haar ‘wekelijks uitje’ noemt.Beeld NYT

Ze gingen online en maakten een afspraak voor de volgende ochtend, een zondag. Tegen lunchtijd had zij zich bij Uber ingeschreven, een presentatie gevolgd, een online topografietest afgelegd, een certificaat van het bedrijf gekregen en een aanvraag ingediend voor de verplichte overheidscontrole van haar achtergrond. Een paar weken later kreeg ze haar vergunning van Transport for London, de overheidsorganisatie die het openbaar vervoer in de hoofdstad regelt. Ze was, zoals dat bij Uber heet, ‘aan boord’.

Scheldpartijen

Big Ben slaat 11 uur wanneer Walsh langs Parliament Square en Westminster Abbey rijdt en een straatje inslaat dat naar het hoofdkwartier van de Conservatieve partij leidt. Een kleine, maar luidruchtige groep taxichauffeurs is al voor de hoofdingang van het gebouw aan het demonstreren. Hun borden en slogans geven Uber de schuld voor een hele reeks misstanden, inclusief verkrachtingen en de luchtvervuiling. En ze verwijten de regering dat ze partij kiest voor Uber.

Rachel Whetstone, tot in april een topkaderlid van Uber, is getrouwd met Steve Hilton, een goede vriend en adviseur van David Cameron, de voormalige premier. Toen Boris Johnson in 2015 als burgemeester van Londen plannen maakte om Uber in te tomen, bijvoorbeeld door de chauffeurs een wachttijd van ten minste vijf minuten op te leggen, ondertekenden bijna 200.000 Londenaren een protestpetitie. De maatregelen gingen niet door, volgens de taxichauffeurs op bevel van hogerhand.

“Pure corruptie”, zegt Paul Walsh. (Uber heeft overigens ontkend dat de nauwe banden van Whetstone met Cameron de beslissing van de burgemeester hebben beïnvloed.)

Cameron voerde campagne om in de EU te blijven, wat één van de redenen was waarom veel taxichauffeurs voor de brexit stemden. “Uber houdt van Europa”, zegt Walsh. “De regeringen en de grote bedrijven zijn twee handen op één buik. De enige verliezer is de werkman.”

Een van de dertien overgebleven schuilhuisjes voor koetsiers, voorlopers van de taxi­chauffeurs.Beeld NYT

De betogers stappen langzaam op naar Victoria Street en het hoofdkwartier van Transport of London. “Luister,” zegt Walsh, die de stoet in zijn taxi volgt, “Londen is altijd enorm gastvrij geweest voor vluchtelingen, van de Hugenoten tot de Russen en de Joden na de Tweede Wereldoorlog. Maar er is een verschil tussen vluchtelingen en economische migranten. Ze komen naar hier en halen ons levenspeil omlaag. Op een bepaald moment is het genoeg geweest. Dat was de brexit. We zeiden: genoeg! Dat was geen racisme. Veel chauffeurs zijn Joden of Ieren. Het gaat over rechtvaardigheid. De lonen zijn in de tien jaar sinds de crash niet meer gestegen, maar de nieuwkomers krijgen alles zomaar aangereikt.”

Hij neemt zijn telefoon om zijn Facebook te checken. Een populaire bagelzaak in Brick Lane, Oost-Londen, heeft een contract afgesloten met Uber Eats, de besteldienst van het bedrijf. Op de Facebook­groep Save Our Black Taxis wordt tot een boycot opgeroepen. ‘Ik heb geen Uber-vergif nodig’, zegt een van de commentaren. En: ‘Het is een verdomde schande’.

Uber zegt dat het elke maand honderden klachten krijgt van werknemers die door taxichauffeurs zijn uitgescholden. Soms zijn de beledigingen alleen maar grof (‘Uber-slaaf!’), vaak zijn ze racistisch (‘Ga terug naar je eigen land!’).

Verhoogde commissie

Wanneer een klant een rit annuleert, maakt Zahra Bakkali zich soms zorgen dat het komt omdat ze een moslim is. Op haar foto in de Uber-app draagt ze een discrete hoofddoek. In haar whatsappgroep Uber Super Ladies (vrouwen zijn een kleine minderheid van de chauffeurs van Uber én van de taxichauffeurs) zitten enkele andere moslimvrouwen. Op de fuif die Uber op de Internationale Vrouwendag organiseerde, deelden ze gebakjes en verhalen over de eindeloze vijandigheid van de taxichauffeurs

“Ze hebben zoveel voordelen”, zegt Bakkali. “Zwarte taxi’s mogen de busstroken gebruiken, ze hebben standplaatsen en je kunt ze op straat doen stoppen. Maar zij zijn boos op ons.”

Een vriendin van haar was zo geschokt door een recente ruzie dat ze bijna afhaakte. Een taxichauffeur stapte uit en kwam naar haar auto gelopen, zwaaiend met zijn vuist: “Jullie moslims, jullie kunnen niet eens rijden. Doe die hoofddoek af!”

Zahra Bakkali had laatst een beleefde woordenwisseling met een taxichauffeur, een man uit Somalië, die bij een stoplicht zijn raampje omlaag draaide. “Salaam aleikum, zuster”, zei hij. “Jullie stelen onze klanten.”

“Het zijn ook mijn klanten”, antwoordde zij.

“Hoe gaat het, zuster? Weinig geld?”

“Soms veel, soms weinig.”

Eén keer heeft Bakkali in een shift van 20 uur 340 pond (385 euro) verdiend. Om halfzeven ‘s ochtends zette ze haar laatste klant af in Weybridge, ten westen van Londen, zocht ze een parkeerplaats, deed ze de portieren op slot en dutte ze even voor ze de app weer startte en naar huis reed.

Ze verdient gemiddeld ongeveer 340 euro per week, na aftrek van de verzekering, de benzine en twee keer per week een beurt in de carwash. Ze vindt het bevrijdend dat ze voor het eerst zelf geld verdient en controleert, maar zelfs met het inkomen van haar man uit een deeltijdse baan in een supermarkt blijft het gezin afhankelijk van uitkeringen zoals huursubsidie.

“Het is moeilijk”, geeft ze toe.

Wasbeurt voor de zwarte cab van Paul Walsh, versierd met een opzichtige Elvis-reclame van de toeristische dienst van Memphis.Beeld NYT

Vorig jaar heeft Uber het commissieloon op elke rit opgetrokken van 20 naar 25 procent voor nieuwe chauffeurs. Bakkali is onlangs naar een bijeenkomst van Uber-chauffeurs geweest. Iedereen had dezelfde vraag: kon Uber zijn commissie weer naar 20 procent verlagen? Het antwoord was nee.

“Ze houden niet van hun chauffeurs. Ze willen alleen maar dat je rijdt.”

Grotere hersenen

Toen Bakkali rond Pasen twee weken vrij nam, merkte ze dat ze in de volgende dagen minder werk kreeg. Haar inkomen halveerde. “De app straft je als je pauzes neemt”, vertelt ze. (Uber ontkent dat zijn algoritme pauzes opzettelijk bestraft, maar alle voor dit artikel geïnterviewde chauffeurs denken daar anders over).

Paul Walsh zegt dat de taxichauffeurs het op Uber gemunt hebben, niet op de mensen die voor Uber rijden. “Wij zien ze in hun auto’s slapen”, zegt hij. “Uber draait de klok terug naar de Victoriaanse tijd.”

Hij drinkt een kop thee met een paar collega’s bij een groen houten gebouwtje in de buurt van Buckingham Palace, een van de 13 resterende ‘koetsierhuisjes’ uit de tijd dat er geen taxi’s maar huurkoetsen waren. Een van de andere chauffeurs heeft zijn taxi onlangs verkocht omdat er niet genoeg werk was. Hij huurt nu een auto, maar stopt er misschien helemaal mee, want “de meeste weken probeer je alleen maar uit de kosten te komen”.

Vóór Uber had Walsh een twintigtal ritten per dag. Nu is het meer in de buurt van vijf. “Ze willen ons uit de markt prijzen”, zegt hij. “Daarna zullen ze hun prijzen verhogen, wacht maar. En als de zelfrijdende auto op het toneel verschijnt, zullen én de taxichauffeurs én Uber verleden tijd zijn”, besluit hij bitter.

Zahra Bakkali ligt daar niet van wakker. Ze is opgegroeid zonder telefoon of water uit de kraan. Om haar grootouders te bezoeken, moest ze lopen – een tocht van een dag. “Er is zoveel veranderd in mijn leven.” Als ze niet meer zou kunnen rijden, zou ze misschien een eigen zaak beginnen. Iets met borduren of met naaien.

Paul Walsh geeft toe dat de zwarte taxi’s zich moeizaam aan veranderingen aanpassen. Betaalterminals voor kredietkaarten zijn pas sinds vorig najaar verplicht. Apps waarmee je een zwarte taxi kunt aanvragen, blijven zeldzaam. Maar hij vindt wel dat zijn hersenen elk navigatiesysteem kunnen verslaan. Jaren geleden heeft hij deelgenomen aan een onderzoek van het University College London dat tot de bevinding kwam dat het vanbuiten leren van een stadsplan je hippocampus vergroot. “Taxichauffeurs hebben grotere hersenen”, zegt Walsh trots.

Navigatiesystemen kennen alleen de officiële straatnamen, geen bijnamen. Ze kunnen niets beginnen met onvolledige adressen en weten niet hoe je de files het best omzeilt. En ze kunnen je niet vertellen waar je de beste bagels koopt.

“Wij zijn nog altijd beter dan de machines”, zegt Walsh. “Maar wie zal ons beschermen?”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234