Vrijdag 09/12/2022

NieuwsEnergiecrisis

U verdient nét te veel? Dan wordt energie een luxeproduct: wrevel door ‘alles of niks’ bij sociaal tarief

null Beeld BELGA
Beeld BELGA

Terwijl de armste gezinnen beschermd zijn door het sociaal tarief, betaalt de inkomensgroep daar net boven zich blauw. Armoedeorganisaties trekken aan de alarmbel. ‘Het is triest dat energie voor die mensen een luxeproduct geworden is.’

Paul Notelteirs

“Hoe ik deze periode probeer door te komen? Door weinig naar de winkel te gaan en zoveel mogelijk tijd binnen door te brengen.” Als alleenstaande huurder heeft Linda Pole (62) uit Antwerpen het dezer dagen niet makkelijk om de eindjes aan elkaar te knopen. Na een intense kankerbehandeling ging ze vorig jaar met brugpensioen. Terwijl haar inkomen daalde, werd het leven almaar duurder.

De voorbije twee jaar steeg haar huishuur met 85 euro en ook haar maandelijkse elektriciteitsfactuur van 25 euro verdubbelde. De gasrekening betaalt ze via een onkostenvergoeding aan haar verhuurder, die kan straks ook opslaan. De bedragen lijken misschien klein, maar voor Pole maken ze een substantieel verschil. Toch heeft ze geen recht op een sociaal energietarief. “Daarvoor verdien ik 10 euro per maand te veel. Ik houd mijn hart nu al vast voor wat de winter brengt.”

Het verhaal van Pole illustreert een hiaat in het Belgische energiebeleid. Sinds de uitbreiding van het sociaal tarief genieten 880.000 gezinnen (of 17 procent van de gehele bevolking) bescherming tegen woekerprijzen op de energiemarkt. De uitbreiding werd ingevoerd in februari 2021, aanvankelijk om mensen door de coronacrisis te helpen, en is in principe van kracht tot maart 2023. Maar de lagere middenklasse, die eveneens kwetsbaar is, valt volledig uit de boot.

Kloof van 7.500 euro

Het ‘alles-of-nietsscenario’ brengt ondertussen heel wat sociale onrust met zich mee, omdat het een enorme financiële impact heeft. Een berekening van VRT NWS op basis van cijfers van energiewaakhond VREG toont aan dat een gemiddeld gezin met een nieuw contract jaarlijks zo’n 5.800 euro voor gas en 3.000 voor elektriciteit zal betalen. Wie recht heeft op het sociale tarief, hoest respectievelijk 525,82 euro en iets minder dan 800 euro op.

Dat is een kloof van 7.500 euro op jaarbasis. Ook het Netwerk tegen Armoede heeft het daar moeilijk mee. Algemeen coördinator Heidi Degerickx waarschuwt dat de facturen voor de lagere middenklasse simpelweg onbetaalbaar worden als er geen ingrijpendere maatregelen komen. Nieuwsmedium Apache berichtte al dat vorig jaar 17.000 gezinnen met een budgetmeter hun gaskraan minstens één keer dertig dagen aan een stuk dichtdraaiden.

Koen* (46) uit Leuven was een van hen. Met zijn loon als supermarktmedewerker kon hij in het verleden zonder veel problemen voor zichzelf zorgen, maar de stijgende energieprijzen brachten daar vorig jaar verandering in. De hele winter lang douchte hij in de fitness, aan vrienden vertelde hij dat zijn verwarmingsketel aanhoudende problemen had. “De schaamte om het er met anderen over te hebben, is groot. Ik was me nu weer thuis, maar verwarming kan ik me niet langer permitteren. Het is triest dat gas en elektriciteit luxeproducten zijn geworden voor de mensen die net te veel verdienen om recht te hebben op het sociaal tarief.”

De publieke druk op overheden om structurele energiearmoede te bestrijden, is groot en de tijd dringt. De Europese ministers van Energie overwegen een prijsplafond voor geïmporteerd gas, al is het nog niet zeker dat dat er komt en hoe het er dan zou uitzien. Aan een vage belofte om later de energiemarkt te hervormen zodat de impact van de gasprijs op de elektriciteitsprijs verkleint, hebben de gezinnen die de komende maanden letterlijk in de kou staan weinig. De federale en Vlaamse overheid lanceren daarom ook eigen voorstellen, die mogelijk op kortere termijn iets voor de bevolking kunnen betekenen.

Getrapt tarief of basispakket

PS-voorzitter Paul Magnette is voorstander van een getrapt sociaal tarief. Daarbij krijgen de mensen die nu geen recht hebben op een toelage en minder dan 2.450 euro netto per maand verdienen een kleiner bedrag uitgekeerd. Er is discussie over welke inkomensgroepen toegang tot dat ‘sociaal tarief light’ moeten krijgen, maar armoedeorganisaties zijn er wel enthousiast over. Alleen staan tussen droom en daad wetten en praktische bezwaren. Energieleveranciers zouden rechtstreeks zicht moeten hebben op de inkomsten van hun klanten, wat om privacyredenen gevoelig ligt. De kwestie uitklaren kan mogelijk nog maanden duren.

Daarom legt premier Alexander De Croo (Open Vld) met zijn basispakket voor energie een ander voorstel op tafel. Een korting van 50 procent op de commerciële prijs voor basisverbruik zou de crisis voor gezinnen moeten verzachten. Het geld daarvoor zou hij uit een Europese overwinstbelasting op energiebedrijven halen.

De Vivaldi-regering hakt waarschijnlijk pas over enkele weken de knoop door, maar het staat vast dat er nog zware discussies over de budgettaire kant van de zaak zullen volgen. De coronacrisis deed de begroting verder ontsporen, waardoor er volgend jaar een tekort van 31,5 miljard euro is. Eerdere maatregelen als de btw-verlaging op energie en de verwarmingspremie van 100 euro kregen van experts de kritiek dat ze niet doelgericht genoeg waren. Ze zouden ook de prikkel om meer energie te besparen afzwakken. Voor de overheden wordt het zaak om aan te tonen dat hun pogingen om de middenklasse te beschermen geen bom onder de toekomst van diezelfde mensen leggen.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234