Dinsdag 06/12/2022

U, u of u hebt een psychische stoornis

U had toch al eens een angstaanval? Anders hoort u bijna niet meer bij de club. Achtendertig procent van de Europeanen lijdt aan een psychische stoornis, met angststoornissen voorop. Dat blijkt uit onderzoek van het European College of Neuropsychopharmacology. Geen reden tot paniek, wij helpen u graag relativeren. Of bezorgen u alsnog die eerste aanval.

Onze buurman op de redactie ziet er perfect normaal uit. Onze buurvrouw ook. Het moet dus wel in ónze hersenen zijn dat er ergens iets verkeerd loopt, want meer dan één op de drie Europeanen valt ten prooi aan een psychische stoornis. De onderzoekers die daarmee uitpakken, baseren zich op onderzoek bij maar liefst 514 miljoen mensen uit dertig Europese landen. Of is er toch nog een kans dat er niets mis is met ons hoofd, mijnheer de gezondheids- en welzijnssocioloog?

"Deze cijfers zijn op zijn minst merkwaardig", stelt Freddy Louckx van de VUB ons gerust. "Dit soort onderzoeken moet je goed afbakenen. Als je alles in een pot gooit - bij wijze van spreken zelfs wie zich op maandag rot voelt - kom je voor je het weet met de analyse dat 100 procent van de mensen een psychische stoornis heeft." Oef, maar helemaal geruststellend is dat antwoord toch nog niet.

Hoofdonderzoeker Hans-Ulrich Wittchen en zijn collega's filteren neurologische aandoeningen als parkinson en epilepsie al uit hun resultaten voor ze berekenen dat 165 miljoen van de Europeanen een psychisch probleem heeft. Dat aantal was volgens de onderzoekers anders nog enkele tientallen miljoenen hoger.

"Gaat het hier om werkelijke diagnoses, dan zijn het er bijna onmogelijk veel. Als het gaat om een telling van symptomen zoals slapeloosheid of een angstaanval zijn dit nog lage cijfers", vertelt een gezondheidspsycholoog die ons liever anoniem behandelt. "Wie had er bijvoorbeeld nog nooit een angstaanval?"

Angststoornissen zijn met 14 procent de meest voorkomende stoornissen volgens Wittchen en de zijnen. Ze worden gevolgd door stemmingsstoornissen (7,8 procent). In concrete getallen betekent dit dat respectievelijk ruim 69 miljoen en ruim 30 miljoen Europeanen aan deze stoornissen zouden lijden.

Die cijfers zijn ook volgens gezondheidssocioloog Piet Bracke van de UGent behoorlijk overschat. "Wat niet wil zeggen dat de psychische ziekten niet aan een opmars bezig zijn in voortvarende economieën", voegt hij er meteen aan toe. De fysieke ziektes zijn er namelijk op de terugweg, waardoor er automatisch meer nadruk ligt op psychische aandoeningen. Bovendien werken we met z'n allen almaar vaker in de dienstensector. Daar kweek je sneller mentale problemen dan lichamelijke kwalen.

Het is ondertussen ook een nationale sport om mensen te labelen en in hokjes te proppen. Denk aan de duizenden kinderen die lijden aan ADHD, hooggevoeligheid of het syndroom van Asperger. "Als je niet in de agenda van de juf past, moet daar iets aan worden gedaan", zegt de gezondheidspsycholoog. "Ook op het werk moet iedereen in een heel gespecialiseerd kraam passen. Lukt het niet om daarin te presteren, dan moeten werkgevers daar een naam op kunnen plakken."

Bracke knikt. "Mensen zijn vaak zelf ook op zoek naar dat label. Het benoemen van een probleem maakt het gemakkelijker om erover te praten en om daarna zelfs uit de moeilijke situatie te geraken." Toch ziet het ernaar uit dat de Westerse maatschappij niet alleen hokjes, maar vooral ook wachtkamers moet invullen. Waar rook is, is vuur. Wel, waar een therapeut is, is een psychische stoornis. Misschien wel vaker zo, dan omgekeerd.

"Waar veel psychologen zijn, worden inderdaad meer labels uitgedeeld", bevestigt Bracke. "Net zoals er in scholen waar geen therapeuten rondlopen geen kinderen met leerproblemen worden aangetroffen." Dat kan naar Brackes mening even goed het gevolg zijn van een verschillende definitie van problemen.

"Ook de aanwezigheid van therapeuten op de werkvloer leidt dus tot de ontdekking van stoornissen. Alleen lijkt bijvoorbeeld een burn-out nu al bijna een psychische aandoening, terwijl zoiets gewoon wordt geïnitieerd door de werkomgeving. Wat niet uitsluit dat een voortdurende blootstelling aan moeilijkheden wel kan leiden tot een psychisch probleem", reageert Bracke.

Behandeling

We hoeven ons dus ook geen zorgen te maken dat we een mogelijke stoornis niet op tijd ontdekten of genazen. Volgens de Duitse onderzoekers krijgt nochtans maar een kwart van de mensen met psychische stoornissen hulp, en dat vinden ze helemaal niet optimaal. Niet meer dan 10 procent van de patiënten met een psychische aandoening krijgt een adequate behandeling in de vorm van psychotherapie of medicatie.

"Allesbehalve problematisch", concludeert Bracke, die ons in één klap een sessie bij de zielenknijper bespaart. Maar weinig mensen zijn volgens hem met psychotherapie geholpen. Neem nu de alleenstaande moeder die wegzinkt in een depressie. Betaalbare kinderopvang en een familielid dat haar laat weten dat ze er niet alleen voorstaat, helpen naar de mening van de gezondheidssocioloog meer dan een therapeutisch uurtje. "Psychologen maken zich wel goede voornemens, maar veel van hen kijken nog altijd te veel naar het ziektebeeld en de symptomen die ze voorgeschoteld krijgen. Niet naar de omstandigheden waardoor iemand eronder doorgaat", besluit Bracke.

We horen hem al niet meer. Wij zijn tenslotte psychisch gezond verklaard. Nog even, want het lijkt maar afwachten tot je die één op de drie bent die een label krijgt opgespeld. Laat het dan maar mijn buurman of -vrouw zijn.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234