Donderdag 04/03/2021

u SLIJPSCHIJF u

De Morgen-journalist Dirk Steenhaut snijdt zich wekelijks aan de scherpste kantjes van de rockmuziek.

Even de koe uitlaten

Men zegt dat het genie aan de waanzin grenst. Een cliché, maar wie vertrouwd is met het werk van de Amerikaanse outsider artist Daniel Johnston (44) zal het beamen. Al tijdens zijn middelbare schooltijd in West-Virginia wierp de man zich op als een getalenteerde muzikant, cartoonist en maker van super-8-films.

Hoe kon een geestesziek wonderkind dat opgroeide tussen christelijke fundamentalisten zich ontwikkelen tot een veelzijdige artiest met een internationaal publiek? Dat vormt het uitgangspunt voor The Devil and Daniel Johnston, een even boeiende als aangrijpende documentaire van Jeff Feuerzeig die dinsdag wordt vertoond tijdens het filmfestival in Gent. Je ziet Daniel Johnston muziek maken in zijn ouderlijke huis, waar hij in de jaren tachtig talloze loficassettes inblikte en dupliceerde met een ghettoblaster. Je ziet hem vreemde tekeningen en schilderijen maken, geïnspireerd door zijn favoriete strips. Je ziet hem een ongelijke strijd leveren tegen schizofrenie, waanvoorstellingen en manisch-depressiviteit die hem meezuigen in een neerwaartse spiraal met als eindbestemming de psychiatrische kliniek. Tussendoor heeft Johnston korte, heldere momenten waarop zijn creativiteit een reddingsboei lijkt, maar ook dan speelt zijn labiele persoonlijkheid hem parten.

Johnstons songs zijn rauw en primitief. Op vroege cassettes als Hi, How Are You? en Songs of Pain zingt hij met een onvaste falset en begeleidt hij zich rudimentair op piano of op een dreinend speelgoedorgeltje. Ritme houden lukt nauwelijks, gitaarspelen al evenmin en zijn teksten houden het midden tussen poëtisch en infantiel. Maar wat op papier onbeluisterbaar lijkt, weet in werkelijkheid op een vreemde manier te ontroeren. Liedjes als 'Walking the Cow', 'Devil Town' en 'Don't Let the Sun Go Down on Your Grievience' zijn inmiddels classics. 's Mans werk klinkt amateuristisch, maar ook puur, naïef en onbezoedeld, reden waarom sommigen hem op gelijke hoogte plaatsen met Hank Williams of Robert Johnson. Undergroundcollega's als Jad Fair, Sonic Youth en The Butthole Surfers zien als eersten het potentieel in zijn werk en wanneer hij in 1985 ten tonele wordt gevoerd op MTV groeit hij uit tot een cultfenomeen. Een andere invloedrijke fan is Kurt Cobain, die zich in 1992 laat fotograferen in een Daniel Johnston-T-shirt. De belangstelling van de wereld is voorgoed gewekt, Atlantic zwaait zelfs met een cd-contract.

Toch blijven 's mans songs van angst en pijn uneasy listening. Ze gaan over zijn obsessie voor The Beatles, Satan en zijn onbeantwoorde liefde voor Laurie Allen, zijn muze. Vandaag staat er werk van Daniel Johnston op het repertoire van ruim 150 artiesten, onder wie Tom Waits, Beck, eels, Sparklehorse, Mercury Rev, Bright Eyes en Flaming Lips. Enkele van hen zijn te horen op de briljante hommage-cd Discovered Covered: The Late Great Daniel Johnston, die vorig jaar verscheen.

Uit de film blijkt ook dat Johnston psychologisch steeds labieler en gewelddadiger werd. Nu is zijn toestand vrij stabiel. Expo's van zijn kunst lokken veel volk en zijn muziek vindt alsmaar meer luisteraars, maar de laatste beelden in Feuerzeigs film zijn die van een wereldvreemde, kwetsbare man die in zijn eigen universum leeft. Het loont de moeite er af en toe eens op bezoek te gaan.

The Devil and Daniel Johnston, op 11 oktober om 20.30 uur in Vooruit, Gent, gevolgd door een hommageconcert door das pop, en op 14 oktober om 22.30 uur in Kinepolis Gent.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234