Zondag 26/01/2020

'U moet niet zo emotioneel doen, mevrouw'

Koninklijk Filmarchief voelt zich verweesd en moet eerste frank voor 2001 nog krijgen

Brussel / Eigen berichtgeving

Jan Temmerman

Tijdens de begrotingsronde van oktober vorig jaar werd, in de marge van de Lambermont-besprekingen, door het kernkabinet beslist om de jaarlijkse werkingsmiddelen (60 miljoen frank) van het Koninklijk Belgisch Filmarchief en het Filmmuseum uit het budget voor Wetenschapsbeleid te schrappen en in 2001 door de Nationale Loterij te laten uitbetalen. Deze bizarre overheveling baart conservator Gabrielle Claes,verantwoordelijk voor beide filminstellingen, grote zorgen, temeer daar zij voor dit jaar nog geen frank ontvangen heeft.

Enkele jaren geleden, tijdens een interview met filmmaker Roman Polanski, was zijn eerste vraag, toen hij hoorde dat ik uit België kwam, hoe het nu was met het Koninklijk Filmarchief? Niet zo goed, moest ik naar waarheid antwoorden, omdat het toen net (weer) één van de periodes was waarin deze prestigieuze, wereldvermaarde cultuurinstelling in financiële ademnood verkeerde. Zijn even verbaasde als verontwaardigde reactie vergeet ik nooit: "Mais c'est quand-même la Cinémathèque... Royale", met erg veel nadruk op dat laatste woord. En Polanski is slechts één van de vele filmmakers die alleen maar in termen van bewondering, dankbaarheid en respect over dit Belgische filmculturele monument spreekt.

Het Koninklijk Filmarchief dat in 1938, onder meer op initiatief van Henri Storck, werd opgericht. is door de jaren heen inderdaad uitgegroeid tot een internationaal gerenommeerde instelling, die momenteel een van de grootste filmcollecties ter wereld archiveert en restaureert. Het Filmmuseum, dat in 1962 door wijlen conservator Jacques Ledoux werd opgericht, fungeert daarbij zo'n beetje als de 'vitrine' van dat archief. In de twee projectiezaaltjes, waarvan één speciaal ontworpen werd voor de vertoning van stille films met livepianobegeleiding, worden jaarlijks zo'n 1.800 publieke voorstellingen gegeven. Ongeveer 75 procent van de vertoonde films komt uit de eigen verzameling. Daarnaast beschikt het Filmarchief ook over een uitgebreide documentatiedienst.

Van het kabinet van begrotingsminister Johan Vande Lanotte (SP) heeft conservator Gabrielle Claes eind vorige week dan uiteindelijk toch een fax gekregen, waarin haar twee zaken bevestigd worden. Een: de werkingsmiddelen van 60 miljoen frank (45 voor het Filmarchief en 15 voor het Filmmuseum) staan wel degelijk ingeschreven. En twee: de uitbetaling zal dit keer via de Nationale Loterij gebeuren. Tot zover het goede nieuws.

Nu blijkt echter ook dat er een koninklijk besluit nodig is om die uitbetaling mogelijk te maken. Dat KB moet opgesteld worden door VLD-minister Rik Daems (die de voogdij heeft over de Nationale Loterij), moet voorgelegd worden aan de ministerraad (die pas op 9 maart vergadert) en moet dan nog ondertekend worden door de koning. Pas dan kan de uitbetalingsprocedure beginnen. Concreet verwacht conservator Claes, als er zich onderweg tenminste geen problemen voordoen, dat het geld ten vroegste in mei beschikbaar zal zijn.

Dat is natuurlijk rijkelijk laat. "We zitten nu al met liquiditeitsproblemen", zegt conservator Claes. "Hopelijk krijg ik na de ministerraad een schriftelijke bevestiging om daarmee de banken te overtuigen en een kredietlijn te krijgen. Dat betekent natuurlijk extra intresten en we zitten nu al tamelijk diep."

"De reden voor die budgettaire overheveling ken ik niet", zegt zij. "Blijkbaar moest er op een hoop federale budgetten bezuinigd worden, onder meer op dat van Wetenschapsbeleid, waaronder wij ressorteren. In de sector van de biculturele instellingen werd ons totale bedrag dus 'bezuinigd' en ter compensatie kreeg de Nationale Loterij opdracht datzelfde bedrag uit te betalen." De facto betekent dit nu dat minister Charles Picqué (PS) en regeringscommissaris Yvan Ylieff (PS), samen bevoegd voor Wetenschapsbeleid, weliswaar de voogdij over beide filminstellingen behouden, maar anderzijds niet meer over de budgetten kunnen beschikken.

De overheveling van de uitbetaling naar de Nationale Loterij wordt tijdelijk genoemd. "Ja, dat heeft men inderdaad gezegd, maar zekerheid heb ik niet. Daarover staat er in elk geval niets in de fax van het kabinet van Begroting", zegt Claes.

"Het is geen gemakkelijke situatie, maar ik twijfel er niet aan dat we dat geld ooit zullen krijgen", benadrukt de conservator. "Maar de grond van de zaak is: welk statuut hebben we nu eigenlijk, als er midden in de nacht, tijdens een kernkabinet, kan beslist worden dat die of die instellingen zomaar doorverwezen worden naar de Lotto? Op zo'n moment heb je niet echt het gevoel dat de regering ons heel erg serieus neemt. Ik wil daar niet 'emotioneel' over doen, zoals dat op het kabinet van Begroting geïnterpreteerd werd, maar ik besefte toen dat men daar voornamelijk met cijfers bezig is en niet met voogdij. Want wat is eigenlijk de politiek - als er een is - van de federale overheid in verband met die biculturele instellingen? Wat nu gebeurd is, illustreert de kwetsbaarheid van instellingen zoals de onze. Ik vind dat angstwekkend, want we zitten in het Filmarchief toch met een groeiende collectie, waarvoor toch ook een bepaalde stabiliteit noodzakelijk is.

"Vorig jaar alleen al zijn er 6.000 filmkopieën bijgekomen. Dat zorgt voor een patrimoniumprobleem, omdat we toch de nodige ruimtes nodig hebben. Drie jaar geleden hebben we een bijkomende opslagruimte moeten kopen, allemaal met ons eigen budget, maar tot nog toe hebben we maar één van de vier verdiepingen kunnen inrichten. We zitten natuurlijk ook met - veel te weinig - personeel dat toch ook - veel te weinig - betaald moet worden. En voor de toekomst hebben we natuurlijk ook, zoals iedereen, plannen voor digitalisering. Ik heb daar al een hele tijd geleden dossiers voor ingediend, maar het is nu al jaren dat we geen aanpassing van onze subsidies krijgen. Tijdens de vorige legislatuur heeft men ons zelfs 6 miljoen afgepakt, terwijl we net bezig waren met de aankoop van een nieuw gebouw."

"Het is dus heel angstwekkend om te voelen dat we, al is het maar voor enkele maanden, plots zonder geld kunnen vallen. Kortom, ik heb het gevoel dat er op federaal niveau niet echt een culturele politiek bestaat wat het Filmarchief en het Filmmuseum betreft. We zijn maar een kleine vzw, bezig met het beheer van een collectie, met restauratie, met documentatie, met ontsluiting naar het publiek. Ik doe hier geen oproep om een parastatale te worden, zoals de Koninklijke Bibliotheek of de Koninklijke Musea, maar een steviger statuut lijkt me toch wel aangewezen. Ik besef wel dat er geen gemakkelijke oplossing bestaat, maar op een bepaald moment zal men toch moeten kiezen of men al dan niet een Filmarchief wil. Als men zo blijft knoeien, denk ik dat we kapot zullen gaan, echt waar."

Conservator Gabrielle Claes: 'Ik heb het gevoel dat er geen federale culturele politiek bestaat'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234