Zondag 08/12/2019
Toeristen in Brussel aan het standbeeld van Tom Frantzen dat Bruegel uitbeeldt aan zijn schildersezel.

Kunst

Typisch Brusselse zwans: 150.000 euro subsidies, maar Brussel weigert Bruegel-beelden te plaatsen

Toeristen in Brussel aan het standbeeld van Tom Frantzen dat Bruegel uitbeeldt aan zijn schildersezel. Beeld Damon De Backer

Al meer dan vijftien jaar weigert Brussel om enkele Bruegel-beelden te plaatsen, hoewel Vlaanderen ze al lang heeft betaald. Het gaat om een drieluik waarvan één beeld in 2015 is geplaatst, na jarenlang getouwtrek. N-VA plaatst de zaak op de agenda in dit Bruegeljaar. ‘Bruegel is uitvinder van de Brusselse zwans.’

Op een druk kruispunt tussen Brussel en Molenbeek stoppen vaak toeristen voor het beeld van een agent die een pootje wordt gelapt. De schuldige is een deugniet die uit een riooldeksel opduikt. Meer naar het centrum van Brussel staat Zinneke Pis, het plassende hondje. Via Madame Chapeau kom je aan het expressieve standbeeld van Jacques Brel. Allemaal populaire werken van Tom Frantzen (65) en toch weigert de stad al zestien jaar zijn beeldengroep in verband met Bruegel.

“Kom maar kijken, ze staan hier gewoon op mijn oprit.” De beeldhouwer is geboren en getogen in Brussel, maar woont in de Vlaamse rand. Hij toont met trots de rijstpapeter, een figuurtje uit het schilderij De dulle Griet. Daarnaast is er ook een beeldengroep die een tekening van Bruegel uitbeeldt: De ezel op school. Een ezel steekt zijn hoofd door het raam van de klas, om Latijn te leren. De boodschap van Bruegel: ‘Een ezel kan leren lezen, maar het zal nooit een paard worden.’

Beeldhouwer Tom Frantzen bij ‘De ezel op school’, geïnspireerd op een tekening van Breugel. Beeld Damon De Backer

De beelden vormen een drieluik met een beeld dat wél al is geplaatst. Aan de Kapellekerk in Brussel, waar Pieter Bruegel de Oude is gehuwd en begraven ligt, staat een beeld van de schilder aan het werk. Het schildersdoek is open, waardoor je achter de schilder kan kijken welk stadszicht hij schildert, of zelf in het kader poseren. Kunst met een knipoog die toeristen kan charmeren. Frantzen noemt het zelf ‘hedendaagse Vlaamse fantastiek’. 

Op de schouder van Bruegel zit een aapje. “Dat aapje symboliseert de satire van de schilder”, zegt Frantzen. “Bruegel kan je in zekere zin beschouwen als mede-uitvinder van de zwans, de typische Brusselse humor. Zowel hij toen als ik nu proberen die zwans te visualiseren zodat buitenlandse toeristen het ook snappen.” Waarom weigert Brussel die overige beelden dan te plaatsen rond de Kapellekerk? Frantzen heeft over de ‘verminking van de beeldengroep’. Hij krijg daarbij steun van de Brusselse N-VA’er Mathias Vanden Borre. “Ik hoop dat de stad deze historische vergissing rechtzet”, zegt Vanden Borre. “Het is hoog tijd dat deze klucht een goed einde krijgt.”   

Beeld van Pieter Bruegel de Oude aan de Kapellekerk in Brussel. Beeld Damon De Backer

Er gaat inderdaad een lange saga aan vooraf. De werken zijn namelijk al betaald: 150.000 euro in totaal. Aangezien slechts één deel van het drieluik is geplaatst, laat de stad dus 100.000 euro op de oprit van de kunstenaar staan. Frantzen maakte het drieluik nadat hij in 2002 de eerste prijs behaalde op een wedstrijd die was uitgeschreven door de Vlaamse Gemeenschapscommissie, de instelling bevoegd voor taken van de Vlaamse Gemeenschap in het Brussels Gewest.  

De Vlaamse Gemeenschapscommissie schenkt de beelden vervolgens aan de stad Brussel, maar die weigert ze te plaatsen. Ook daaropvolgende stadsbesturen weigeren de beelden te plaatsen. Pas in 2015, onder impuls van de liberale schepenen Els Ampe en Geoffroy Coomans de Brachène, komt er schot in de zaak. Ze bereiken een compromis om een deel van de beeldengroep te plaatsen, namelijk Bruegel achter zijn doek. 

‘De Rijstpapeter’ van Tom Frantzen. Beeld Damon De Backer

450 jaar na de dood van Bruegel vindt de Brusselse N-VA dat het tijd is om de beelden te verenigen. “Nu het Bruegeljaar zijn einde nadert, is de tijd gekomen om de tijdloze visie en maatschappijkritiek van deze grootmeester de nodige erkenning te geven in het straatbeeld.” De N-VA zal vandaag op de gemeenteraad het stadsbestuur daartoe oproepen. Volgens hen speelde destijds in de Brusselse weigering mee dat de beelden ‘te Vlaams’ zijn.

De plaatsing van beeldhouwwerken behoort tot de bevoegdheden van schepen voor Stedebouw Ans Persoons (Change.brussels-sp.a), die het Comité d’Art Urbain voorzit. “Een onafhankelijke jury buigt zich daarover en geeft een advies”, zegt Persoons. “Op basis daarvan is één Bruegel-beeld aanvaard, omdat de andere werken te veel plaats zouden innemen. Dat is niets communautair. Ik sta open voor overleg met de heer Frantzen.”

Een deel van de beeldengroep ‘De ezel op school’ van Tom Frantzen. Beeld Damon De Backer
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234