Dinsdag 17/05/2022

ReportageArgentinië

Twintig jaar geleden ging Argentinië failliet, en de dreun is nog altijd niet verteerd: ‘We zijn onze toekomst verloren’

In december 2001 trokken Argentijnen de straat op tegen president Fernando De la Rúa.  Beeld ANP / AFP
In december 2001 trokken Argentijnen de straat op tegen president Fernando De la Rúa.Beeld ANP / AFP

In december 2001 leidde de Argentijnse schuldencrisis tot het grootste nationale bankroet uit de wereldgeschiedenis. Twintig jaar later zucht het land opnieuw onder zijn schulden. ‘Toen was onze woede groter dan de angst. Nu geloof ik er niet meer in.’

Remi Lehmann

In de schaduw van de kathedraal aan het Meiplein schuilt Carlos Merhstedt (65) voor de felle Argentijnse decemberzon. Twintig jaar geleden was hij een van de tienduizenden die naar het presidentieel paleis aan de overkant van het plein trokken om te protesteren tegen het wanbeleid van president Fernando de la Rúa. Die had op 19 december - na bankruns, protesten en plunderingen - de staat van beleg afgekondigd. Maar daar trok Merhstedt zich niets van aan.

Een dagenlang kat-en-muisspel met de politie volgde, waarbij zelfs de Dwaze Moeders werden afgeranseld, een organisatie van moeders van slachtoffers van verdwijningen onder het Argentijnse militaire bewind (1976-1983). “Een vriend kreeg een pistool tegen zijn borst gedrukt. Maar we bleven terugkeren: onze woede was groter dan de angst.” Hij was getuige hoe De la Rúa per helikopter het paleis ontvluchtte. De president liet 39 doden en een schuld van 93 miljard dollar na.

De schuldige van de crisis? Volgens oud-minister van Financiën Roberto Lavagna (2002-2005) was dat de een-op-eenkoppeling van de peso en de dollar. Die verloste in 1991 Argentijnen van de chronische inflatie. Maar begrotingstekorten moesten daardoor met geleende dollars worden gedekt. Toen in 1999 de recessie inzette, schoot de rente omhoog.

Carlos Merhstedt voor het presidentieel paleis aan het Plaza de Mayo (Meiplein) in de Argentijnse hoofdstad Buenos Aires. Twintig jaar geleden voerde hij hier actie. Beeld Remi Lehman
Carlos Merhstedt voor het presidentieel paleis aan het Plaza de Mayo (Meiplein) in de Argentijnse hoofdstad Buenos Aires. Twintig jaar geleden voerde hij hier actie.Beeld Remi Lehman

IMF moet helpen

“Speculatieve beleggers verdienden hier in een jaar waar ze elders tien jaar over deden”, constateerde Lavagna droogjes. Alleen het Internationaal Monetair Fonds (IMF) leende Argentinië nog geld, in ruil voor drastische hervormingen en bezuinigingen. Maar wanneer ook het IMF de geldkraan dichtdraaide, was het game over.

In de chaos die De la Rúa achterliet, volgden vijf presidenten elkaar in krap twee weken op. Na afkondiging van het bankroet volgde in 2002 het loskoppelen van de peso en de dollar. Spaarders konden hun oren niet geloven: hun dollars werden verplicht omgezet in gedevalueerde pesos, waardoor hun vermogen met 40 procent kromp. Ze bestormden opnieuw de banken.

Het failliet stortte de middenklasse in diepe armoede. “Je zag ineens mensen in merkkleding op straat bedelen”, herinnert Carlos Merhstedt zich. “Huwelijken strandden, vrienden raakten aan de drank of pleegden zelfmoord.” Ook hij verloor die zomer zijn baan, maar overleefde op zijn ontslagvergoeding.

In de nadagen van de crisis onderhandelde toenmalig minister Lavagna stevig met de buitenlandse crediteuren. Hij bedong een korting van ongeveer 66 procent op de schuld, waardoor de Argentijnse economie tussen 2003 en 2007 jaarlijks met 8 tot 9 procent groeide. Ook Carlos vond weer werk, zij het voor een aanzienlijk lager salaris.

Toen de economie daarna afkoelde, lieten opeenvolgende regeringen de tekorten toch weer oplopen. Uitgesloten van kapitaalmarkten koos de links-populistische president Cristina Kirchner (2008-2015) voor het financieren van de schuld via inflatie.

Haar centrumrechtse opvolger Mauricio Macri (2015-2019) beloofde juist marktvriendelijke hervormingen waardoor het ‘dollars zou regenen’ en de inflatie zou dalen. Hij stak het land echter zo snel in de schulden dat hij in 2018 weer bij het IMF moest aankloppen. De instelling gaf Argentinië een recordlening van 57 miljard dollar, waarvan 44 miljard werd verbrast. In september 2019 ging het land opnieuw failliet.

Geloofwaardigheid

“Na iedere crisis verlies je geloofwaardigheid”, stelt Lavagna. Die win je volgens de oud-minister en econoom terug met begrotingsdiscipline en sparen in goede tijden. “Maar dan moeten die er wel zijn.” Na tien jaar zonder groei is 10 procent van de Argentijnen werkloos, leeft 40 procent in armoede en vreet de inflatie van 50 procent aan de koopkracht.

De cijfers veroorzaken hoofdpijn bij president Alberto Fernández, die kort na zijn aantreden in maart 2021 ook de coronacrisis voor de kiezen kreeg. Geld om de miljardenschuld af te lossen is er niet. Althans, niet bij de centrale bank. Wel onder matrassen of op buitenlandse bankrekeningen: de Argentijnen hebben volgens het nationale statistiekbureau 250 miljard dollar opgepot - buiten bereik van de overheid. Zij hebben hun lesje in 2001 geleerd.

Fernández rekent dan ook op enige clementie van het fonds. En dat is niet onredelijk: binnen het IMF loopt een onderzoek of de risicovolle lening wel verstrekt had mogen worden. Argentinië is goed voor ruim 60 procent van alle uitstaande schuld van de instelling.

Mensen schoppen tegen een afgesloten bankkantoor in Buenos Aires in februari 2002. Hun spaartegoeden zijn bevroren. Beeld AFP
Mensen schoppen tegen een afgesloten bankkantoor in Buenos Aires in februari 2002. Hun spaartegoeden zijn bevroren.Beeld AFP

Een deel van Fernández’ achterban vreest voor opgelegde bezuinigingen als gevolg van een eventueel akkoord met het IMF. Volgens Lavagna is een deal echter een “noodzakelijke, maar onvoldoende voorwaarde” voor economische groei. Nieuwe investeringen en kredieten zullen alleen komen na een akkoord met het IMF, “maar dat geld moeten politici dan wel gebruiken voor productieve investeringen”, waarschuwt hij.

De inmiddels grijze Carlos gelooft er niet meer in: “Mijn opa ontvluchtte de Weimar-republiek voor een toekomst in Argentinië. Maar ik probeer een Duits paspoort te regelen voor mijn nageslacht om hen een betere toekomst te bieden.” Hij slikt even. “In 2001 zijn we onze toekomst verloren.”

Waarom heeft Argentinië eigenlijk dollars nodig?

Het land heeft dollars nodig om drie redenen, zegt econoom Juan Telechea. Bedrijven om benodigdheden te importeren, spaarders om hun vermogen te beschermen tegen inflatie en toeristen voor uitgaven in het buitenland. Argentinië exporteert echter onvoldoende diensten en goederen om die nodige dollars te verdienen. In tijden van tegenspoed hebben linkse én rechtse regeringen dat aangepakt door respectievelijk geld bij te drukken of dollars te lenen. Beide tijdelijke oplossingen leiden tot een schuldencrisis als ze permanent worden.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234