Maandag 10/08/2020

Economie

Tweede golf kan de economie finaal fnuiken

Beeld Joren Joshua

U bent onzeker over de toekomst en leeft met de handrem op. Dat leidt ertoe dat de economie, die zich na de lockdown weer op gang trok, last heeft van kortademigheid. De onheilspellende tweede golf die eraan lijkt te komen, kan die ontluikende economie bovendien helemaal de kop indrukken. 

De consument aarzelt

Ruim een derde van de kapperszaken draait momenteel op zowat 70 procent van de normale activiteiten, blijkt uit de recentste analyse van de beroepsvereniging Coiffure.org. Het verlies wordt, afhankelijk van het type zaak, geschat op 20 tot zelfs 60 procent. “Er zijn minder feesten en etentjes, dus laten de mensen voorlopig bijvoorbeeld minder brushings doen. De spontane bezoeken vallen ook weg”, wordt Els Du Pont (56) van kapsalon Jeffrey’s in hartje Antwerpen geciteerd door sociaal secretariaat SD Worx. 

Wat ze zegt is symptomatisch. De consument omarmt de heropening van het openbare leven, zij het met de handrem op. Zo kregen de belangrijkste shoppingcentra vorige maand 7,4 miljoen bezoekers over de vloer: bijna een kwart (23,95 procent) minder dan in normale omstandigheden. Maar het zijn natuurlijk geen normale tijden, zo getuigt ook Wim Ballieu van Balls & Glory met zeven vestigingen en veertig medewerkers: “Begin juli maakten we de eerste balans op: onze winkel en restaurants maken 28 procent volumeverlies ten opzichte van vorig jaar. Er is zeker een groep die weer volop op restaurant gaat, maar de klassieke vibe in een stad – wonen, werken, bezoeken en cultuur – is nog niet terug.” 

Dat lees je ook af uit de indicator van het consumentenvertrouwen van de Nationale Bank. Die is al sinds begin jaren 70 een betrouwbare barometer gebleken van het sentiment van de Belgen. In april zocht die indicator als gevolg van de coronacrisis de bodem op en dook naar -26, de grootste daling ooit. In mei nam uw vertrouwen weer licht toe en ook in juni was de consument in u al wat minder pessimistisch. Maar juich niet te vroeg: de Belg houdt de hand meer op de knip, en de score bleef met -19 nog steeds erg laag. Bovendien blijkt nu dat het prille herstel alweer stokte in juli: het consumentenvertrouwen is opnieuw gezakt naar -20. “Vooral de verwachtingen van de consumenten voor de algemene economische situatie in België zijn pessimistischer dan vorige maand”, zegt Pierre Wunsch, de gouverneur van de Nationale Bank. 

De Belg lijkt daarmee op de andere Europeanen. Het economisch vertrouwen van de EU-burgers is in juni flink gestegen, maar de teneur blijft negatief. Het zorgt ervoor dat de handel maar licht herstelt. Pierre Wunsch spreekt ook daarom van een ‘aarzelende consument’. Dat winkelstraten vandaag nog niet de winkelwandelstraten van weleer zijn, speelt volgens Wunsch ook een rol in ons koopgedrag. Zo zouden gezinnen vrezen om besmet te geraken, vinden we winkelen niet (meer) zo leuk door de beperkende maatregelen én sparen we meer uit voorzorg, omdat we vrezen dat we misschien onze job zullen verliezen. 

De ondernemer twijfelt

Die aarzelende consument doet ook de ondernemer twijfelen. Kijk maar naar wat de modeketens overkomt. Zij zagen zich door de coronacrisis al 1,2 miljard euro door de neus geboord. Dat blijkt uit de Fashionbarometer van de Belgische federatie voor handel en diensten van Comeos, die de evolutie van de omzet van de kledingketens in België meet. “De handelaars doen nu wat ze kunnen, maar dat is dit jaar niet meer recht te trekken”, zegt gedelegeerd bestuurder Dominique Michel.

Betekent dit dat ondernemers moeten wanhopen? Niet noodzakelijk. De meeste sectoren klimmen uit het diepste coronadal, zeker in vergelijking met de lockdownweken. Globaal genomen lag de omzet eind juni nog steeds zo’n 17 procent lager ten opzichte van de periode vóór de crisis. Een duidelijke verbetering. Vorige maand lag het omzetverlies nog op meer dan 25 procent.  

In juni lag het aandeel gewerkte dagen gemiddeld op 76 procent, een stijging met 15 procent tegenover mei. Die stijging is vooral op te tekenen vanaf de tweede week van juni met de versoepelingen op 8 juni, zoals de heropening van onder meer cafés, restaurants, nachtwinkels en fitnesscentra, blijkt uit een studie van hr-bedrijf SD Worx. Het aandeel gewerkte dagen lag daarmee nog maar op 3,39 procent onder het normale niveau voor deze periode. Maar dat zijn globale gemiddelden. In de luchtvaart en horeca bijvoorbeeld ligt dat cijfer op respectievelijk op 37 en 43 procent.

Het financieel verlies van kappers wordt geschat op 20 tot zelfs 60 procent. Beeld Photo News

Vergeet ook niet dat België een open economie blijft, zoals dat heet, wat betekent dat we vooral surfen op de wereldeconomie. Het goede nieuws is dat de internationale economie ook uit het dal klimt. Dat lezen we af van de zogeheten PMI-index, voluit de Purchasing Managers Index, die een weerspiegeling is van de orderboekjes. Het slechte nieuws is dat elk land momenteel een meer nationalistische reflex hanteert, en liever niet te veel importeert uit het buitenland en vooral de eigen industrie wil ondersteunen. Begrijpelijk, maar nefast voor de wereldhandel en voor open economieën zoals de onze. Het gevolg laat zich aflezen uit de tabellen van de Nationale Bank. De export daalde met 24 procent tegenover mei vorig jaar, terwijl de invoer 25,4 procent lager lag. “Historische cijfers”, omschrijft de Bank dergelijke dalingen.

Uit een onderzoek van DynaM – dat de dynamiek op de Belgische arbeidsmarkt analyseert – blijkt dat de auto­assemblage onder meer de zwaarst getroffen sector is inzake tijdelijke werkloosheid. Bij het begin van de corona­crisis kampten de fabrieken met het organiseren van een veilige werkvloer, waarbij social distancing te allen tijde gewaarborgd moest worden. Het zorgde voor een sterke productiviteitsdaling. Daarbovenop kenden heel wat ondernemingen een terugval van de export of toeleveringen, door (internationaal) haperende productieketens. Bovendien, vreest DynaM, zullen ze mogelijk ook op langere termijn onder de crisis lijden.

Uw gezinsinkomen is (grotendeels) gevrijwaard

Betekent dit alles dat de Belg zich ook over zijn eigen financiële situatie zorgen maakt? Dat nu ook weer niet. Ondanks alle kommer en kwel zeggen zowat acht op de tien landgenoten in de consumenten­enquête van de Nationale Bank dat ze tijdens deze crisis geen of amper inkomensverlies lijden. Daar staat tegenover dat bijna een op de tien het gezins­inkomen met 30 procent ziet inkrimpen. Een even grote groep vreest dan weer dat ze te weinig spaargeld, vaak amper genoeg om een maand in hun levensonderhoud te kunnen voorzien, opzij hebben staan.

Maar staar u hierop niet blind – opnieuw zijn globale cijfers misleidend. Het zijn voornamelijk zelfstandigen, mensen met lagere inkomens en tijdelijk werklozen die de zwaarste klappen te verduren krijgen. Het goede nieuws, toch volgens de Nationale Bank, is dat de geleidelijke heropleving van de economie ervoor moet zorgen dat het gezinsinkomen weer herstelt. De forse krimp van de lockdown zou slechts een tijdelijk effect zijn, die verspreid over het hele jaar niet al te zwaar mag doorwegen op de gezinnen. 

Toch zou de factuur voor de Belgen zo’n 5 miljard euro bedragen. Het gaat hier om de optelsom van de gemiste koopkracht mocht de crisis niet hebben toegeslagen. In dat geval zou de economie verder zijn gegroeid, net als de welvaart. Anders gesteld: door corona gaat er zowat 2 procent van onze inkomens af, terwijl ‘we’ in gewone omstandigheden juist meer geld tegemoet hadden kunnen zien. Let wel, deze berekening kan er straks helemaal anders – lees: negatiever – uitzien als blijkt dat de tweede coronagolf ingrijpender maatregelen vergt op het vlak van nieuwe (lokale) lockdowns. 

Hoewel de meeste Belgen de situatie nog relatief rooskleurig bezien, maakt de Nationale Bank zich wel zorgen over de hypotheken. Zowat zeven op de honderd Belgen hebben een uitstel van hun hypotheekaflossing aangevraagd, omwille van de coronacrisis. Als mensen hun hypotheek of andere kredietschulden niet meer terug kunnen betalen, slikken de banken verliezen. Dat weegt op hun financiële gezondheid en kan ontaarden in een financiële crisis. Daar is vooralsnog geen sprake van, ook omdat de wanbetalingen nog niet zijn toegenomen. Het aantal vastgoedtransacties blijft hoog, en de woningprijzen lijken vooralsnog ook geen coronakater te vertonen.

Tegelijk is de inflatie heel lichtjes gestegen. Die bedraagt nu volgens statistiekbureau Statbel 0,60 procent. Boodschappen doen is met andere woorden ietsje duurder geworden. Op maandbasis werd alcohol en reguliere voeding iets goedkoper, maar als we op jaarbasis vergelijken is het beeld anders. In vergelijking met een jaar geleden zijn vers fruit en verse groenten vandaag veel duurder (respectievelijk +15,8 procent en +9 procent). Dat komt omdat er minder aanbod is van bepaalde producten. Ook vis en zeevruchten zijn op jaarbasis duurder geworden (+2,9 procent), net als vlees (+2,6 procent). 

De arbeidsmarkt sputtert

De situatie op de arbeidsmarkt blijft door deze tendensen zorgwekkend. Momenteel zijn 359.538 mensen werkloos en op zoek naar een baan, zo blijkt uit de recentste maandcijfers van de RVA. Dat zijn er bijna 51.000 meer (+16,5 procent) dan in mei vorig jaar. Volgens de RVA gaat het om de eerste stijging in bijna vier jaar. De stijging is procentueel het grootst bij de jongeren onder de 25 jaar (+27,9 procent), maar ook bij de 25- tot 49-jarigen is er een flinke toename (+20,8 procent).

Intussen hebben meer dan 1 miljoen werknemers in België tijdens de coronacrisis een uitkering ontvangen voor tijdelijke werkloosheid. Dat blijkt uit een stand van zaken van de Hoge Raad voor de Werkgelegenheid (HRW). Vooral mannen, jongeren, laaggeschoolden en mensen met een lager inkomen kregen zo’n uitkering.

Het Verbond van Belgische Ondernemingen (VBO) telde in de week van 22 tot 27 juni ongeveer 222.000 tijdelijk werklozen, van wie 187.000 op weekdagen en 35.000 op zaterdag. Hun aantal vertegenwoordigt ongeveer 7 procent van de totale loontrekkende werkgelegenheid in de privésector, klinkt het. De zaterdagcijfers zijn vooral relevant in sectoren als handel, horeca of evenementen. Uit een analyse van de Nationale Bank zou er tegen het einde van het jaar in de private sector zowat 6 procent minder mensen aan de slag zijn. Ofwel meer dan 150.000 personen die hun baan hebben verloren of nog gaan verliezen. 

Het ‘goede nieuws’ – voor zover dat hier van toepassing kan zijn – is dat de vooruitzichten van de Nationale Bank in mei nog somberder leken. Toen ging men er nog van uit dat er 180.000 mensen hun job zouden verliezen. Een verbetering dus, al blijft een dergelijke negatieve impact op de arbeidsmarkt aanzienlijk. Ook nu gaan er achter gemiddelden grote verschillen schuil. De procentuele daling zou in bepaalde sectoren, zoals de horeca (-15 procent) en de sector kunst, amusement en recreatie (-32 procent) een pak groter uitvallen.

Om toch met een positieve noot te kunnen besluiten kunnen we ons evenwel optrekken aan het feit dat het aantal vacatures in Vlaanderen zich weer op het niveau van voor de coronacrisis bevindt. Dat blijkt uit cijfers van Vlaams minister van Werk Hilde Crevits (CD&V). “Als deze trend zich voort kan zetten, dan zijn we opnieuw op het goede spoor met onze arbeidsmarkt”, zegt ze.

Bedrijven en organisaties meldden in juni in totaal 21.355 vacatures rechtstreeks aan bij de Vlaamse arbeidsbemiddelings­dienst VDAB. Dat zijn er ruim 5.000 meer dan in mei van dit jaar en nagenoeg evenveel als in juni 2019. “Het herstel dat zich in mei al aandiende, zet zich nu verder”, luidt het. Daarmee lijkt de Vlaamse arbeidsmarkt uit het dal van de coronacrisis te kruipen. In maart, april en mei werden heel wat minder vacatures gemeld bij de VDAB. Dat is dan ook te zien in de cijfers over een heel jaar. De voorbije twaalf maanden werden alles samen ruim 263.000 vacatures gemeld, zowat 9 procent minder dan in de voorgaande twaalf maanden.   

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234